II Ca 1458/24 · Sąd powszechny

Sygn. akt II Ca 1458/24 POSTANOWIENIE Dnia 22 kwietnia 2025 roku Sąd Okręgowy w Krakowie, II Wydział Cywilny Odwoławczy, w składzie: Przewodniczący: Sędzia Dagmara Pawełczyk-Woicka Protokolant: Dariusz Sikora po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2025 roku w Krakowie na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Gminy Miejskiej K. z udziałem A. K., M. K. (1), K. K. (1), S. K., K. T., J. K., B. N., K. K. (2), M. K. (2) o stwierdzenie nabycia spadku po M. K. (3) oraz o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku na skutek apelacji wnioskodawcy od postanowienia częściowego Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2024 roku, sygnatura akt I Ns 792/22/P postanawia: prostując oznaczenie postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa-Podgórza w Krakowie z dnia 17 kwietnia 2024 roku, sygnatura akt I Ns 792/22/P na: „częściowe” z: „wstępne”, oddalić apelację. SSO Dagmara Pawełczyk-Woicka sygn. akt II Ca 1458/24

UZASADNIENIE

M. K. (3) zmarła 30 listopada 2021 r. w K., pozostawiając troje dzieci: A. K., J. K. i M. K. (1). A. K. odrzuciła spadek 24 maja 2022 r., co otworzyło drogę do dziedziczenia przez jej dzieci: K. K. (1), M. K. (2) i K. K. (2). K. K. (1) 21 listopada 2022 r. złożyła wniosek o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku (sygn. akt I Ns 1452/22/N). Nie stawiła się na rozprawę wyznaczoną na 24 stycznia 2023 r., z powodu nieodebrania korespondencji sądowej, która została zwrócona z adnotacją „nie podjęto w terminie”. W dniu 24 listopada 2023 r.

K. K. (1) złożyła wniosek o zatwierdzenie uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku (sygn. akt I Ns 853/23/P), który został połączony ze sprawą o stwierdzenie nabycia spadku. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w postanowieniu, błędnie oznaczonym jako wstępne, z dnia 17 kwietnia 2024 r. zatwierdził uchylenie się K. K. (1) od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia, uznając, że działała pod wpływem błędu wynikającego z problemów z odbiorem korespondencji, i przyjął jej oświadczenie o odrzuceniu spadku.

Od postanowienia częściowego Sądu Rejonowego o zatwierdzeniu uchylenia się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie apelację złożyła Wnioskodawczyni – Gmina Miejska K. zarzucając: - błędną ocenę dowodów przez Sąd I instancji, w szczególności zeznań K. K. (1) i A. K., którym przyznano walor wiarygodności mimo braku obiektywnych dowodów na problemy z odbiorem korespondencji. - brak wskazania w uzasadnieniu, na czym polegał błąd K. K. (1) w rozumieniu art. 84 k.c. w zw. z art. 1019 k.c. - niewłaściwe zastosowanie przepisów przez pominięcie możliwości przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowej (art. 167 k.p.c.) zamiast zatwierdzenia uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia.

W konsekwencji apelujący wniósł zmianę rozstrzygnięcia przez oddalenie wniosku i zasądzenie kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja okazała się niezasadna, a podniesione w niej zarzuty nietrafne. Sąd Okręgowy podzielił ustalenia faktyczne, ocenę dowodów i ocenę prawną dokonaną przez Sąd pierwszej instancji. Sąd Okręgowy nie podzielił zarzutu przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów przez Sąd I instancji. Zeznania K. K. (1) i A. K., wskazujące na problemy z odbiorem korespondencji wynikające z nieprawidłowego oznakowania klatek w budynku przy os. (...) w K., zostały ocenione przez Sąd Rejonowy jako rzeczowe, spójne i zgodne z zasadami doświadczenia życiowego.

Uczestniczki wyjaśniły, że przesyłki przeznaczone dla klatki A były często pozostawiane w nieoznaczonej klatce B, co prowadziło do braku informacji o awizach. Okoliczność ta znajduje dodatkowe potwierdzenie w fakcie, że w domu stale przebywa M. K. (2), opiekująca się dzieckiem, co zwiększa prawdopodobieństwo, że awizo nie zostało prawidłowo pozostawione, a w szczególności że nie została podjęta próba doręczenia w miejscu zamieszkania. Wbrew twierdzeniom apelującego, wielokrotne skuteczne doręczenia korespondencji na wskazany adres nie wykluczają incydentalnych problemów z odbiorem przesyłek, zwłaszcza w sytuacji nieoznaczenia jednej z klatek.

Brak formalnych interwencji na poczcie czy u zarządcy budynku nie dyskredytuje zeznań uczestniczek, gdyż nie miały one obowiązku podejmowania takich działań, a ich wyjaśnienia są wystarczające w świetle art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Rejonowy prawidłowo ocenił wiarygodność dowodów, uwzględniając realia funkcjonowania doręczeń pocztowych w budynkach wielorodzinnych. Zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów jest skuteczny, gdy skarżący wykaże, że sąd naruszył zasady logicznego rozumowania (np. wyciągnął wnioski sprzeczne z treścią dowodów), pominął istotne dowody lub nie rozważył ich wszechstronnie, sprzeciwił się zasadom doświadczenia życiowego, dokonał wybiórczej oceny dowodów, faworyzując jedne kosztem innych bez racjonalnego uzasadnienia, naruszył przepisy proceduralne dotyczące przeprowadzania dowodów.

Ponieważ żadna z tych zasad nie została naruszona Sąd Odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia tego zarzutu i zmiany ustaleń Sądu Rejonowego podzielając je w całości. Sąd Okręgowy uznał, że Sąd I instancji prawidłowo zastosował przepisy dotyczące błędu prawnie doniosłego. Zgodnie z art. 1019 § 2 k.c. w zw. z art. 84 § 1 k.c., spadkobierca, który pod wpływem błędu nie złożył w terminie oświadczenia o odrzuceniu spadku, może uchylić się od skutków niezachowania terminu. Błąd co do niezachowania terminu na złożenie oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku w kontekście art. 1019 § 2 k.c. w zw. z art. 84 § 1 k.c. dotyczy sytuacji, w której spadkobierca działał pod wpływem błędnego przekonania co do upływu terminu określonego w art. 1015 § 1 k.c. (6 miesięcy od dowiedzenia się o spadku) lub innych okoliczności związanych z tym terminem.

Błąd K. K. (1) polegał na braku wiedzy o terminie rozprawy wyznaczonej na 24 stycznia 2023 r., wynikającym z nieodebrania korespondencji sądowej z powodu nieprawidłowego doręczenia, a także skutków związanych z niestawiennictwem na tę rozprawę i biegu terminu do złożenia oświadczenia, a w konsekwencji upływu terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Taki błąd ma charakter obiektywnie istotny, gdyż rozsądna osoba, mając świadomość wezwania na rozprawę i konsekwencji niezłożenia oświadczenia np. przed notariuszem, stawiłaby się w celu złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, zwłaszcza że K.

K. (1) złożyła wniosek o przyjęcie oświadczenia w terminie, co świadczy o jej zamiarze odrzucenia spadku. Sąd Rejonowy słusznie uznał, że błąd ten nie był zawiniony, ponieważ uczestniczka nie miała wpływu na nieprawidłowe doręczenie przesyłki. Zeznania uczestniczek oraz okoliczności sprawy, takie jak obecność M. K. (2) w domu, potwierdzają brak winy K. K. (1) w niezachowaniu terminu. W konsekwencji zastosowanie art. 1019 § 2 k.c. było uzasadnione, a zarzut apelującego w tym zakresie jest nietrafny. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 12.04.2018 r., II CSK 485/17, LEX nr 2490044, stwierdził:

„W wypadkach wyjątkowych, w szczególności gdy za nieodebranie oświadczenia w terminie spadkobierca nie ponosi winy, sąd może nie uwzględnić upływu tego terminu przez wzgląd na zasady współżycia społecznego (art. 5 Kodeksu cywilnego).” Sąd Okręgowy nie podziela stanowiska apelującego, że K. K. (1) powinna była skorzystać z instytucji przywrócenia terminu na podstawie art. 167 k.p.c. Złożenie wniosku o odebranie oświadczenia o odrzuceniu spadku w dniu 21 listopada 2022 r. było dokonane w terminie sześciomiesięcznym (art. 1015 § 1 k.c.), a niezachowanie terminu do złożenia oświadczenia wynikało z okoliczności niezależnych od uczestniczki, tj. braku doręczenia wezwania na rozprawę.

W takich przypadkach art. 1019 § 2 k.c. przewiduje możliwość uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia w terminie. Instytucja przywrócenia terminu (art. 167 k.p.c.) mogłaby znaleźć zastosowanie w sytuacji uchybienia procesowego, jednak w realiach niniejszej sprawy kluczowe było niezachowanie terminu materialnoprawnego do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, co uzasadnia zastosowanie art. 1019 k.c. Zaskarżone postanowienie Sądu Rejonowego jest zgodne z prawem materialnym (art. 1019 § 2 k.c. w zw. z art. 84 k.c.) oraz procesowym (art. 233 § 1 k.p.c.).

Sąd I instancji prawidłowo ocenił dowody, uznając zeznania uczestniczek za wiarygodne, oraz zasadnie przyjął, że K. K. (1) działała pod wpływem niezawinionego błędu, co uzasadnia zatwierdzenie uchylenia się od skutków niezłożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku. Zarzuty apelacji są nietrafne, a apelacja podlega oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Dagmara Pawełczyk-Woicka