Court partially allowed claim for unpaid agricultural insurance premiums and awarded proportional litigation costs.

Sygn. akt V GC 250/24

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 listopada 2024 roku Sąd Rejonowy w Radomiu V Wydział Gospodarczy w składzie: Przewodniczący sędzia Monika Podgórska Protokolant Katarzyna Musiałek po rozpoznaniu w dniu 22 listopada 2024 roku w Radomiu na rozprawie sprawy z powództwa (...) spółka akcyjna w W. przeciwko M. J. o zapłatę I. zasądza od M. J. na rzecz (...) spółka akcyjna w W. kwoty: - 9.000 zł (dziewięć tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty, - 9.000 zł (dziewięć tysięcy złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 marca 2021 roku do dnia zapłaty; II. oddala powództwo w pozostałym zakresie; III. zasądza od M. J. na rzecz (...) spółka akcyjna w W. kwotę 2.039,47 zł (dwa tysiące trzydzieści dziewięć złotych czterdzieści siedem groszy) tytułem zwrotu kosztów procesu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty.

UZASADNIENIE

(...) spółka akcyjna w W. w dniu 4 listopada 2021 roku wniósł pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym przeciwko M. J., w którym domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 27.376 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 6 października 2020 roku do dnia zapłaty. Uzasadniając swoje roszczenie powód wskazał, że pozwany nie zapłacił składki, do czego był zobowiązany w związku z umową ubezpieczenia „uprawy rolne dotowanego obowiązkowe - KM” o nr (...). Termin zapłaty pierwszej raty składki przypadał na 5 października 2020 roku.

Pozwany składki nie uiścił ( pozew w EPU – karty: 34-35 i verte akt sprawy). Postępowanie zainicjowane tym pozwem zostało umorzone w dniu 26 kwietnia 2022 roku w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu od nakazu zapłaty ( postanowienie wydane w sprawie VI Nc-e 1568771/21 – karta 41 i verte akt sprawy). (...) spółka akcyjna w W. w dniu 3 lipca 2023 roku wniósł pozew w elektronicznym postępowaniu upominawczym przeciwko M. J., w którym domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 27.376 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: - 9.376 zł od dnia 6 października 2020 roku do dnia zapłaty, - 9.000 zł od dnia 6 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty, - 9.000 zł od dnia 6 marca 2021 roku do dnia zapłaty.

Uzasadniając swoje roszczenie powód wskazał, że pozwany nie zapłacił składki, do czego był zobowiązany w związku z umową ubezpieczenia „uprawy rolne dotowanego obowiązkowe - KM” o nr (...). Składka miała być płatna w 3 ratach: - 9.376 zł do dnia 5 października 2020 roku, - 9.000 zł do dnia 5 stycznia 2021 roku, - 9.000 zł do dnia 5 marca 2021 roku. Pozwany składki nie uiścił ( pozew w EPU – karty: 42-44 akt sprawy). Postępowanie zainicjowane tym pozwem zostało umorzone w dniu 11 września 2023 roku w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu od nakazu zapłaty ( postanowienie wydane w sprawie VI Nc-e 10199449/23 – karta 54 verte akt sprawy). (...) spółka akcyjna w W. w dniu 6 lutego 2024 roku wniósł pozew przeciwko M.

J., w którym domagał się zasądzenia od pozwanego kwoty 27.376 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwot: - 9.376 zł od dnia 6 października 2020 roku do dnia zapłaty, - 9.000 zł od dnia 6 stycznia 2021 roku do dnia zapłaty, - 9.000 zł od dnia 6 marca 2021 roku do dnia zapłaty oraz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Uzasadniając swoje roszczenie powód wskazał, że pozwany nie zapłacił składki, do czego był zobowiązany w związku z umową ubezpieczenia „uprawy rolne dotowanego obowiązkowe - KM” o nr (...).

Składka miała być płatna w 3 ratach: - 9.376 zł do dnia 5 października 2020 roku, - 9.000 zł do dnia 5 stycznia 2021 roku, - 9.000 zł do dnia 5 marca 2021 roku. Pozwany składki nie uiścił. Fakt zawarcia umowy ubezpieczenia pozwany przyznał w sprawie przed Sądem Okręgowym w Warszawie, sygn. akt I C 701/22, której przedmiotem jest odszkodowanie. Bieg przedawnienia roszczeń powoda został przerwany w wyniku wniosek pozwanego o rozłożenie należności na raty oraz elektronicznego postępowania upominawczego zakończonego umorzeniem w dniu 11 września 2023 roku i tym samym upływa z dniem 11 września 2026 roku ( pozew – karty 6-8 verte akt sprawy).

W odpowiedzi na pozew pozwany wniósł o oddalenie powództwa i zasądzenie na jego rzecz od powoda kosztów procesu, w tym kosztów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa (34 zł) i kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Podniósł zarzut: - braku wykazania wysokości roszczenia, - przedawnienia roszczenia. Uzasadniając zarzut przedawnienia roszczenia wskazał, że drugie postępowanie w elektronicznym postępowaniu upominawczym zakończyło się w dniu 11 września 2023 roku, natomiast pozew w niniejszym postępowaniu został wniesiony po upływie terminu wskazanego w art. 505 37 § 2 k.p.c., co oznacza, iż wniesienie pozwu w niniejszej sprawie nie korzystało ze skutków prawnych wskazanych w powołanym przepisie i tym samym roszczenie powoda uległo przedawnieniu w zakresie pierwszej raty składki, wymagalnej w dniu 5 października 2020 roku.

Powód nie wykazał wysokości roszczenia bowiem: - nie wskazał w jaki sposób dokonał wyliczenia należności głównej i odsetek, - nie przedstawił mechanizmu, którym mógłby się przy tym wyliczeniu kierować, - nie wskazał, czy na poczet tej należności zaliczył jakiekolwiek wpłaty dokonane przez pozwanego ( odpowiedź na pozew – karty: 65-66 verte akt sprawy).

Sąd Rejonowy ustalił i rozważył, co następuje:

(...) spółka akcyjna w W. zawarł z M. J. umowę ubezpieczenia (...) nr (...) na okres od 28 marca 2020 roku do 27 marca 2021 roku. Przedmiotem ubezpieczenia były uprawy sadownicze: drzewa jabłoni i owoce od przymrozków wiosennych, znajdujące się na 3 nieruchomościach. Składka łączna została ustalona na kwotę 44.633,50 zł, przy czym z uwagi na dofinansowanie z budżetu państwa producenta – wysokość składki, jaką zobowiązany był uiścić ubezpieczający jako producent rolny wynosiła łącznie 27.376 zł. Płatność składki została rozłożona na trzy raty:

I w kwocie 9.376 zł – płatna do dnia 5 października 2020 roku, II w kwocie 9.000 zł płatna do dnia 5 stycznia 2021 roku i III w kwocie 9.000 zł płatna do dnia 5 marca 2021 roku ( polisa nr (...) – karta 12 i verte akt sprawy). M. J. wniósł przeciwko (...) spółka akcyjna w W. pozew o zapłatę kwoty 110.797,34 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 29 maja 2020 roku do dnia zapłaty. Kwoty tej dochodził w związku ze szkodą w uprawach sadowniczych powstałą w wyniku przymrozków w kwietniu 2020 roku, a zatem w okresie ochrony ubezpieczeniowej z tytułu umowy ubezpieczenia nr (...) ( pozew – karty: 18-22 oraz załączona do pozwu polisa – karta 23 i verte i doręczenie odpisu pozwu – karty: 14-17 akt sprawy).

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w oparciu o przedłożone przez strony dokumenty, których rzetelność i prawdziwość nie budziły wątpliwości. Jak słusznie wskazał powód – dokumenty związane z zawieraniem i wykonywaniem umów ubezpieczenia mogą być sporządzona w postaci elektronicznej, jeżeli będą w sposób należyty utworzone, utrwalone, przechowywane i zabezpieczone (art. 43 ustawy z dnia 11 września 2015 roku o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej). Ponadto na polisie załączonej do pozwu wniesionego przez pozwanego o odszkodowanie – znajduje się podpis pozwanego – karta 23 verte akt sprawy.

Biorąc pod uwagę powyższe oraz: treść pozwu w sprawie toczącej się przed Sadem Okręgowym w Warszawie pod sygn. I C 701/22 i treść sprzeciwu od nakazu zapłaty wniesionego w elektronicznym postępowaniu upominawczym toczącym się przed Sądem Rejonowym Lublin-Zachód w Lublinie pod sygn. VI N-ce 1568771/21 ( karty: 37 verte – 38 akt sprawy) – Sąd uznał, iż powód w sposób należyty wykazał fakt zawarcia umowy ubezpieczenia z pozwanym. W ocenie Sądu powód wykazał wysokość roszczenia. Zapisy zawarte w § 9 Ogólnych Warunków Ubezpieczenia (...), stanowiących integralną część umowy łączącej strony (pkt 7 polisy) – wskazują sposób wyliczenia składki.

Ustalenie jej wysokości następuje przy udziale ubezpieczającego, który wskazuje: powierzchnię upraw, wydajność i cenę jednostkową. Pozwany, zawierając umowę – zaakceptował wysokość składki, która została ustalona na podstawie pochodzących od niego informacji. Sposób zapłaty składki i termin zapłaty zostały w umowie określone jasno i czytelnie i również te zapisy umowne pozwany zaakceptował. Zarzut nie wskazania, czy na poczet przedmiotowej należności powód zaliczył jakiekolwiek wpłaty dokonane przez pozwanego - Sąd uznał za nielogiczny i sprzeczny z zasadą rozkładu ciężaru dowodowego, bowiem to pozwany powinien był wykazać, iż dokonał wpłat na poczet należności z tytułu umowy ubezpieczenia, których powód nie uwzględnił wnosząc pozew, a nie powód wykazywać, iż takowych wpłat nie było.

Przeprowadzenie dowodu negatywnego przez powoda byłoby możliwe, niemniej wysoce utrudnione – gdyż wymagałoby złożenia wyciągu w rachunku bankowego wskazanego w pkt 6 polisy za okres od dnia 5 października 2020 roku. Sąd uznał natomiast za zasadny zarzut częściowego przedawnienia roszczenia – to jest co do kwoty 9.376 zł. Zgodnie z art. 505 37 §2 k.p.c. , jeżeli w terminie trzech miesięcy od dnia wydania postanowienia o umorzeniu elektronicznego postępowania upominawczego powód wniesie pozew przeciwko pozwanemu o to samo roszczenie w postępowaniu innym niż elektroniczne postępowanie upominawcze, skutki prawne, które ustawa wiąże z wytoczeniem powództwa, następują z dniem wniesienia pozwu w elektronicznym postępowaniu upominawczym.

Należy w tym miejscu nadmienić, że treść art. 505 37 §2 k.p.c. uległa zmianie wskutek wejścia w życie ustawy z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1469 z późn. zm.). W związku z tym, doszło do generalnego zerwania z obowiązującą dotychczas zasadą kontynuacji postępowania, po przekazaniu sprawy z elektronicznego postępowania upominawczego do sądu właściwości ogólnej, na rzecz zasady dyskontynuacji, oznaczającej umorzenie postępowania w przypadku braku podstaw do wydania nakazu zapłaty ( art. 505 33 k.p.c. ), uchylenia go z urzędu ( art. 505 33 k.p.c. ), lub skutecznego wniesienia sprzeciwu ( art. 505 36 k.p.c. ).

Do skutków wytoczenia powództwa, do których restytucji dochodzi na mocy zastosowania wskazanego wyżej przepisu, zaliczyć należy do nich przede wszystkim przerwę biegu przedawnienia ( art. 123 §1 pkt 1 k.p.c. ). Powództwo w niniejszej sprawie zostało wniesione w dniu 6 lutego 2024 roku, a zatem po upływie okresu trzech miesięcy od momentu wydania postanowienia o umorzeniu elektronicznego postępowania upominawczego (11 września 2023 roku), tym samym nie doszło do skutecznego przerwania biegu przedawnienia, w związku z czym 3-letni okres przedawnienia roszczenia o zapłatę pierwszej raty składki upłynął z dniem 31 grudnia 2023 roku (art. 819 § 1 k.c.).

Roszczenie powoda w pozostałym zakresie uległoby przedawnieniu z dniem 31 grudnia 2024 roku. W związku z powyższym Sąd oddalił powództwo co do kwoty 9.376 zł na podstawie art. 819 § 1 k.c., art. 117 § 2 k.c. w zw. art. 505 37 § 2 k.p.c. w zw. z art. 123 § 1 k.c. a contrario. W przedmiotowej sprawie powód dochodził zapłaty składki ubezpieczeniowej wynikającej z umowy ubezpieczenia upraw rolnych. Zgodnie z art. 805 § 1 k.c. przez umowę ubezpieczenia ubezpieczyciel zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, spełnić określone świadczenie w razie zajścia przewidzianego w umowie wypadku, a ubezpieczający zobowiązuje się zapłacić składkę.

Biorąc pod uwagę, że strony łączyła umowa a pozwany nie zapłacił drugiej i trzeciej raty składki, do czego był zobowiązany Sąd zasądził na rzecz powoda kwotę 18.000 zł z tytułu, na podstawie art. 805 § 1 k.c. W związku z niespełnieniem świadczenia należnego powodowi, które stały się wymagalne w datach wskazanych w pozwie – pozwany pozostawał w opóźnieniu w zapłacie rat składki. Tym samym zobowiązany był do zapłaty odsetek ustawowych za opóźnienie z tego tytułu. Odsetki ustawowe za opóźnienie należą się - między innymi - wówczas gdy dłużnik opóźnia się z wykonaniem zobowiązania pieniężnego i przysługują wierzycielowi bez potrzeby wykazywania jakiejkolwiek szkody i bez względu na winę dłużnika (art. 481 § 1 k.c.).

Przy zasądzaniu należności głównej, a więc po wykazaniu samej zasadności roszczenia, odsetki za czas opóźnienia przysługują z mocy samej ustawy, stanowiąc swego rodzaju sankcję za niespełnienie świadczenia w terminie. Wobec powyższego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda także świadczenie uboczne, na podstawie powołanych powyżej przepisów, zgodnie z żądaniem pozwu. Zgodnie z wyrażoną w art. 98 § 1 i 3 k.p.c. zasadą odpowiedzialności za wynik procesu - strona przegrywająca zobowiązana jest zwrócić swojemu przeciwnikowi poniesione przez niego koszty procesu niezbędne do celowego dochodzenia swoich praw i celowej obrony.

Celowość kosztów ustawodawca łączy z czynnością dochodzenia praw (przez stronę powodową) i celowej obrony (przez stronę pozwaną). Jakkolwiek pojęcie "niezbędności" podlega ocenie sądu, to jednak kosztów wymienionych w art. 98 nie można uznać za zbędne. Pod pojęciem kosztów postępowania cywilnego należy rozumieć więc wszelkie koszty ponoszone przez podmioty postępowania w związku z jego tokiem. Koszty postępowania cywilnego obejmują: koszty sądowe, na które składają się opłaty sądowe (opłata i opłata kancelaryjna), podlegające zwrotowi wydatki sądowe, koszty mediacji, koszty związane z udziałem strony występującej osobiście lub reprezentowanej przez pełnomocnika niewykwalifikowanego, na które składają się poniesione przez nią koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu oraz równowartość zarobku utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie, koszty zastępstwa procesowego strony przez pełnomocnika wykwalifikowanego, na które składają się jego wynagrodzenie i poniesione wydatki, w tym opłata skarbowa od pełnomocnictwa ( uchwała Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 roku, w sprawie III CZP 2/03).

Mając na uwadze powyższe za koszty spełniające wskazane warunki, a poniesione przez strony, Sąd uznał: opłatę od pozwu 1.369 zł, opłaty za czynności radców prawnych ustalone na podstawie § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. poz. 1804) – 7.200 zł (2 x 3.600 zł) i opłaty od pełnomocnictw w kwocie 34 zł (2 x 17 zł) – łącznie 8.603 zł. Opłaty za czynności zawodowych pełnomocników reprezentujących strony Sąd ustalił na poziomie stawki minimalnej.

Sąd podziela bowiem stanowisko orzecznictwa i doktryny prawniczej, że ustawodawca określając wysokość stawek minimalnych wynagrodzenia profesjonalnych pełnomocników za poszczególne czynności lub za udział w postępowaniach rozważył i uwzględnił wszelkie okoliczności charakterystyczne dla danego typu spraw. Tym samym w stawkach minimalnych odzwierciedlona została swoista wycena koniecznego nakładu pracy pełnomocnika związana ze specyfiką określonego rodzaju postępowań. Jednocześnie ustawodawca pozostawił sądom orzekającym możliwość uwzględnienia nadzwyczajnych, szczególnych okoliczności, które pojawiając się w danej sprawie zwiększają nakład pracy niezbędnej do prawidłowej realizacji obowiązków profesjonalnego pomocnika procesowego.

Brak jest przesłanek zasądzenia wynagrodzenia wyższego od stawek minimalnych w przedmiotowej sprawie, gdyż wskazane powyżej okoliczności nie wystąpiły, a skala aktywności obu pełnomocników pozostawała na przeciętnym poziomie. Przepis art. 100 k.p.c. uzupełnia zasadę odpowiedzialności za wynik procesu, wprowadzając zasadę kompensaty (zniesienia kosztów) oraz zasadę ich stosunkowego rozdziału. W wypadku zatem, kiedy obie strony procesu w równym lub różnym stopniu wygrały i przegrały proces orzeczenie o kosztach procesu może przybrać trzy różne postacie, a mianowicie:

1) wzajemnego zniesienia kosztów – jeżeli strony w równym lub niemal równym stopniu wygrały i przegrały proces;

2) stosunkowego rozdzielenia kosztów – jeżeli sąd uwzględnił tylko część roszczenia (roszczeń) powoda, w zależności od stopnia tego uwzględnienia;

3) zwrotu wszystkich kosztów – jeżeli przeciwnik strony uległ tylko w nieznacznej części swego żądania albo gdy określenie sumy zależało od wzajemnego obrachunku lub oceny sądu. Pozwany przegrał spór w 65,75% - tj. wg wyliczenia: 27.376 zł – 100% 18.000 – x. W związku z powyższym pozwany powinien pokryć koszty procesu w wysokości 5.656,47 zł (8.603 zł x 65,75%), a ponieważ wydatkował z tego tytułu kwotę niższą o 2.049,47 zł (5.656,47 zł – 3.617 zł) kwotę tę powinien zwrócić powodowi, zgodnie z powyżej przestawionymi zasadami rozliczania kosztów procesu - na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. w związku z art. 100 k.p.c. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł w pkt III wyroku na podstawie powyżej powołanych przepisów oraz art. 98 § 1 1 k.p.c.