Appeal court reversed lower court granting early retirement, ruling insufficient special conditions work duration met statutory requirements.

Sygn. akt III AUa 3698/13

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 25 marca 2014 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSA Lena Jachimowska Sędziowie SSO del. Gabriela Pietrzyk - Cyrbus (spr.) SSA Antonina Grymel Protokolant Ewa Bury po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2014r. w Katowicach sprawy z odwołania C. W. (C. W. ) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do emerytury na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach z dnia 24 października 2013r. sygn. akt XI U 2003/13 zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1 i oddala odwołanie. /-/SSO del.G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia Sygn. akt III AUa 3698/13

UZASADNIENIE

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. decyzją z dnia 1 lipca 2013r. odmówił prawa do emerytury C. W., gdyż uznał, że w szczególnych warunkach przepracował on 11 lat i 21 dni, zamiast wymaganych 15 lat takiej pracy. C. W. w odwołaniu od decyzji podniósł, iż wykazał wymagany staż pracy w szczególnych warunkach, pracując jako mechanik naprawy pojazdów mechanicznych, a dodatkowo przyuczał uczniów szkoły zawodowej do praktycznej nauki zawodu. Organ rentowy w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie i powołał się przy tym na okoliczności przywołane w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji.

Sąd Okręgowy - Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach wyrokiem z dnia 24 października 2013r. zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego i w punkcie 1 przyznał ubezpieczonemu prawo do emerytury od dnia 28 maja 2013r., a w punkcie 2 Sąd oddalił odwołanie w pozostałej części. W oparciu o akta rentowe Sąd I instancji ustalił, że odwołujący, urodzony (...), wniosek o przyznanie emerytury złożył w dniu 26 kwietnia 2013r., nie przystąpił do OFE, a jego staż pracy na 1 stycznia 1999r. wynosił 27 lat, 2 miesiące i 13 dni, w tym 11 lat i 21 dni pracy wykonywanej w szczególnych warunkach.

Organ rentowy do pracy w szczególnych warunkach zaliczył okresy pracy odwołującego w (...) w C. od 22 września 1971r. do 22 października 1972r., od 12 listopada 1974r. do 31 maja 1979r., od 1 czerwca 1979r. do 31 sierpnia 1982r. i od 1 września 1988r. do 1 listopada 1990r. Odwołujący przedłożył świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, lecz organ rentowy nie uwzględnił okresów pracy na stanowiskach mechanika napraw pojazdów samochodowych i instruktora praktycznej nauki zawodu oraz na stanowisku kontrolera technicznego - diagnosty, gdyż w wykazie prac w szczególnych warunkach brak jest takich stanowisk.

Na podstawie zeznań świadków J. K., P. M. i B. S. - współpracowników ubezpieczonego - Sąd Okręgowy ustalił, że pracował on jako mechanik samochodowy w kanałach - stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Naprawiał auta ciężarowe i autobusy. Pracując jako instruktor praktycznej nauki zawodu, odwołujący wykonywał tę samą pracę, a dodatkowo szkolił uczniów, którzy razem z nim pracowali w kanale. Odnośnie pracy odwołującego na stanowisku diagnosty, świadkowie zeznali, iż sprawdzał on każdy pojazd wyjeżdżający z bazy w kanale, ale również na powierzchni, wypisywał książkę pojazdów, pisał raporty; pracę biurową wykonywał w kantorze.

Odwołujący zeznał, że jako mechanik samochodowy pracował do 1990r., a w latach od 1982r. do 1988r. dodatkowo przyuczał uczniów do zawodu mechanika. Razem z uczniami pracował w kanałach, bo była to praktyczna nauka zawodu. Przyznał, że pracując jako diagnosta, sprawdzał samochody na stacji diagnostycznej i wówczas pracował na powierzchni i w kanałach. Sąd I instancji dał wiarę zeznaniom świadków i odwołującego, gdyż są one przekonywujące, wzajemnie się uzupełniają, a ponadto znajdują potwierdzenie w pozostałym zebranym w sprawie materiale dowodowym.

W aktach osobowych odwołującego znajduje się zaświadczenie pracy wydane przez (...) C. dnia 29 października 1990r., z którego wynika, że odwołujący od 1971r. pracował na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych, od 1 czerwca 1979r. pracował na stanowisku brygadzisty napraw pojazdów samochodowych, a od 1 września 1982r. do 1 września 1988r. pełnił obowiązki instruktora praktycznej nauki zawodu i mechanika napraw pojazdów samochodowych. W aktach osobowych znajduje się ponadto 9 umów dotyczących szkolenia uczniów. Wynika z nich, że odwołujący za szkolenie otrzymywał dodatkowe wynagrodzenie od 230,00 zł do 580,00 zł, a ponadto, że szkolenie odbywało się w czasie wykonywania przez szkolącego jego czynności w ramach zawartej umowy o pracę, czyli mechanika napraw pojazdów mechanicznych.

W rozważaniach prawnych Sąd Okręgowy przywołał treść art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz § 4 rozporządzenia RM w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach, które stanowią, że emerytura przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., jeżeli spełni łącznie następujące warunki: osiągnął wiek emerytalny dla mężczyzn 60 lat, nie przystąpił do OFE, rozwiązał stosunek pracy (od 1 stycznia 2013r. nie obowiązuje), w dniu wejścia w życie przepisów ustawy emerytalnej osiągnął okres składkowy i nieskładkowy 25 lat, w tym pracy w szczególnych warunkach co najmniej 15 lat.

Sąd I instancji uznał, iż odwołujący w okresie od 1 września 1982r. do 1 września1988r. wykonywał pracę mechanika napraw pojazdów samochodowych, tj. pracę z Wykazu A Dział XIV pkt.

16. Fakt, że wykonując swoją pracę, dodatkowo przyuczał uczniów do praktycznej nauki zawodu, nie może skutkować tym, że okres ten nie będzie uznany za pracę w szczególnych warunkach. Doliczając sporny okres (6 lat) do okresu pracy w szczególnych warunkach, uznanego przez organ rentowy, odwołujący pracę w szczególnych warunkach wykonywał przez ponad 17 lat. Odwołujący spełnia ponadto wszystkie pozostałe przesłanki konieczne do przyznania świadczenia i w związku z powyższym, Sąd przyznał odwołującemu świadczenie emerytalne, poczynając od (...)., tj. od dnia ukończenia 60 lat.

Za okres wcześniejszy, tj. od dnia złożenia wniosku o emeryturę do chwili ukończenia przez odwołującego 60 lat, Sąd odwołanie oddalił. Orzeczenie Sąd oparł na przepisie art. 477 14 § 1 i 2 k.p.c. Apelację od wyroku wniósł organ rentowy. Organ rentowy zarzucił Sądowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.) w związku z treścią rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (Dz.

U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), poprzez uznanie, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym ustawowo okresem pracy w warunkach szczególnych, tym samym spełnia warunki do przyznania prawa do emerytury wcześniejszej z uwagi na zaliczenie mu okresu od 1 września 1982r. do 31 sierpnia 1988r. w charakterze instruktora praktycznej nauki zawodu do pracy w warunkach szczególnych w Państwowej (...) w C., pomimo faktu, że zakład pracy wyłączył ten okres ze świadectwa wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Wskazując na powyższą podstawę apelacji, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania ubezpieczonego, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu swojego stanowiska apelujący podniósł, iż pracodawca w świadectwie pracy w warunkach szczególnych nie uwzględnił okresu pracy ubezpieczonego w charakterze instruktora praktycznej nauki zawodu, mając zapewne na uwadze okoliczność, iż wykonywał on także inne prace poza kanałami, co oznaczało, iż pracy takiej nie świadczył stale i w pełnym wymiarze. Rozpoznając apelację organu rentowego, Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje. Apelacja organu rentowego, zmierzająca do wzruszenia zaskarżonego wyroku, zasługuje na uwzględnienie.

Podnoszone w apelacji argumenty znalazły pełną akceptację Sądu Apelacyjnego w kontrolowanej sprawie. W niniejszym sporze niekwestionowanym było, iż ubezpieczony, ubiegający się o ustalenie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., nr 153, poz. 1227 ze zm.) oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.

U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.) na dzień 1 stycznia 1999r. legitymuje się ponad 27-letnim stażem ubezpieczeniowym i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Obniżony wiek emerytalny osiągnął w dniu 28 maja 2013r. Spośród przesłanek warunkujących przyznanie prawa do tego świadczenia, określonych w powołanych przepisach, kwestionowany był warunek posiadania wymaganego, co najmniej 15-letniego okresu pracy w szczególnych warunkach. Organ rentowy uwzględnił ubezpieczonemu do stażu pracy w warunkach szczególnych 11 lat i 21 dni takiej pracy, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych w kanałach w Przedsiębiorstwie (...) w C., opisanej w wykazie A Dział XIV pkt 16 załącznika do cytowanego rozporządzenia.

Likwidator pracodawcy w świadectwie pracy w warunkach szczególnych z dnia 31 grudnia 2005r., zawartym w aktach osobowych ubezpieczonego, opisał tę pracę obejmującą okresy od 22 września 1971r. do 22 października 1972r., od 12 listopada 1974r. do 30 listopada 1982r. i od 1 sierpnia 1988r. do 31 października 1990r. Organ rentowy z powyższego zestawienia wyłączył okres trzech miesięcy, poczynając od września do listopada 1982r. i sierpień 1988r., kiedy to ubezpieczony wykonywał obowiązki instruktora praktycznej nauki zawodu. Zaświadczenie pracy z dnia 29 października 1990r. wskazywało bowiem w sposób jednoznaczny, iż ubezpieczony pełnił takie obowiązki w okresie od 1 września 1982r. do 31 sierpnia 1988r.

Symptomatycznym jest, iż pracodawca pominął w ocenie pracy ubezpieczonego, jako wykonywanej stale i w pełnym wymiarze w warunkach szczególnych cały okres pełnienia obowiązków zawodowych instruktora praktycznej nauki zawodu od 1 grudnia 1982r. do 31 lipca 1988r. Faktem jest, iż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c., gdyż podmiot wydający to świadectwo nie jest organem państwowym, ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej.

Traktuje się je w postępowaniu sądowym, jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która je podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki podlega kontroli, zarówno w odniesieniu do prawdziwości wskazanych w nim faktów, jak i do prawidłowości wskazanej podstawy prawnej. Jak to wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 30 listopada 2006r. do sprawy III AUa 466/06, (zam. LEX nr 310487) „(…)Świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, o którym mowa w § 2 ust. 2 rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.

U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) nie jest dokumentem abstrakcyjnym i musi znajdować oparcie w posiadanej przez zakład pracy dokumentacji, a w konsekwencji może być poprzez te dokumenty weryfikowane”. W tym miejscu wypada powołać się na treść wyroku Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009r., I UK 24/09 (LEX nr 518067), który wskazał, iż świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach nie jest dokumentem urzędowym w rozumieniu art. 244 § 1 i 2 k.p.c. Podmiot wydający to świadectwo nie jest bowiem organem państwowym ani organem wykonującym zadania z zakresu administracji państwowej.

Tylko dokumenty wystawione przez te organy stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone. Fakt wydania świadectwa określonej treści przez pracodawcę nie zwalnia sądu od dokładnej jego analizy i poddania weryfikacji, a w końcu rozstrzygnięcia, czy w oparciu o zawarte w nim dane, zachodzi podstawa do jego uwzględnienia. Sąd I instancji dokonał takiej analizy, gdyż - jak to wskazał - na podstawie zeznań świadków, ubezpieczonego i akt osobowych, zaliczył ubezpieczonemu do stażu pracy w warunkach szczególnych cały okres od 1 września 1982r. do 1 września 1988r.

Zdaniem tego Sądu, ubezpieczony wykonywał pracę mechanika napraw pojazdów samochodowych, tj. pracę opisaną w Wykazie A Dział XIV pkt 16 cytowanego rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983r. W rozważaniach prawnych Sąd I instancji stwierdził, iż fakt wykonywania swojej pracy, a dodatkowo przyuczanie uczniów do praktycznej nauki zawodu nie może skutkować tym, że okres ten nie będzie uznany za pracę w szczególnych warunkach. Stanowisko Sądu Okręgowego należy uznać za nietrafne. Niewątpliwie ubezpieczony wykonywał pracę w warunkach szczególnych w okresie opisanym w świadectwie pracy.

Praca ta polegała na naprawie hamulców, skrzyni biegów, silników, układów kierowniczych resorów i w całości wykonywana była w kanałach remontowych. Jako osoba przygotowująca uczniów do pracy mechanika, ubezpieczony nie wykonywał wszystkich prac w kanałach stale i w pełnym wymiarze, a tylko w takiej sytuacji mógłby ubiegać się o zaliczenie jej do pracy w szczególnych warunkach. Analiza karty stanowiskowej pracy instruktora praktycznej nauki zawodu, zawarta w aktach osobowych ubezpieczonego, pozwala zauważyć, iż do jego obowiązków należał szereg czynności wykonywanych z konieczności poza kanałami, takich jak: przygotowywanie i kompletowanie dokumentacji szkoleniowej, programu praktycznej nauki zawodu, wykazu ćwiczeń, harmonogramu zajęć, przygotowywaniu instrukcji, ustalania miejsc roboczych, wydzielaniu narzędzi, materiałów itp.

Zakres tych obowiązków wskazuje na ich ciągłość, a co za tym idzie, nie można w tym przypadku mówić o incydentalności wykonywanych działań; tylko w takim przypadku można by stwierdzić, iż czynności te nie miałyby wpływu na ocenę trwałości pracy w warunkach szczególnych. Wypada nadto zauważyć, iż zakład pracy dysponował siedmioma kanałami przeznaczonym dla autobusów i trzema kanałami do naprawy ciężarówek. W tym czasie pracowało w zakładzie około 70 mechaników i około 100 uczniów. Mechanicy pracowali w systemie trzyzmianowym, co wskazywało, iż na każdej zmianie było po około 20-25 mechaników, ale uczniowie pracowali w systemie dwuzmianowym, co oznaczało, iż na każdej zmianie było około 50 uczniów.

Praca mechanika pojazdów nie ogranicza się tylko i wyłącznie do pracy w kanałach, a zatem uczniowie musieli siłą rzeczy poznać całą specyfikę pracy; nie można w tej sytuacji twierdzić, iż wszyscy mechanicy i wszyscy uczniowie pracowali tylko i wyłącznie w pełnym wymiarze w kanałach, bo nawet technicznie nie mieli takiej możliwości. Zakład pracy zasadnie zatem w tym zakresie wyłączył sporny okres pracy ubezpieczonego ze stażu pracy wykonywanego w szczególnych warunkach. Prawidłowo natomiast Sąd I instancji nie uwzględnił do pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia ubezpieczonego w charakterze diagnosty, gdyż wszyscy przesłuchani w sprawie świadkowie wskazali, iż pewna część pracy wykonywana była poza kanałami (świadek J.

K. wskazał na około 80 % czasu pracy w kanałach). Specyfika kontroli pojazdów wymaga rzecz jasna sprawdzenia wszelkich układów, co dokonuje się również w ich wnętrzu; wyklucza to możliwość uznania pracy w kanałach w pełnym wymiarze. Na marginesie rozważań należy nadto wskazać, iż praca w charakterze diagnosty nie odpowiada charakterystyce pracy kontroli międzyoperacyjnej, opisanej w Wykazie A dział XIV poz. 24, która zarezerwowana jest dla czynności związanych z procesami produkcyjnymi. Wypada wreszcie zauważyć, iż w świadectwie pracy w warunkach szczególnych, zawartym w aktach osobowych ubezpieczonego i w świadectwie pracy, dołączonym do akt organu rentowego, mimo, że pochodzą z tej samej daty (31 grudnia 2005r.) i zostały sporządzone przez tę samą osobę (likwidator K.

G.), okres pracy w warunkach szczególnych został określony odmiennie. Świadectwo pracy w warunkach szczególnych dołączone do wniosku emerytalnego obejmuje również pracę ubezpieczonego od 1 stycznia 1991r. do 15 grudnia 2005r. w charakterze mechanika napraw samochodowych w kanałach, mimo, że wykonywał on pracę diagnosty. Okoliczność ta pozostaje jednak bez wpływu na ocenę uprawnień ubezpieczonego do emerytury w obniżonym wieku z przyczyn podnoszonych wyżej. Z przytoczonych wyżej względów trzeba wskazać, iż ubezpieczony nie może uzyskać prawa do emerytury w obniżonym wieku w trybie art. 184 w zw. z art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

W niniejszej sprawie Sąd Okręgowy nie dokonał kompleksowej analizy materiału dowodowego i błędnie przyjął, że na dzień ukończenia 60 lat życia ubezpieczony legitymuje się wymaganym stażem pracy w warunkach szczególnych, świadczonej stale i w pełnym wymiarze. Ustalenia organu rentowego w zakresie tego stażu, wskazujące na 11 lat i 26 dni pracy w warunkach szczególnych należało uznać za prawidłowe. Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd Apelacyjny, uznając apelację organu rentowego za zasadną, na mocy art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i orzekł, jak w sentencji. /-/SSO del.G.Pietrzyk-Cyrbus /-/SSA L.Jachimowska /-/SSA A.Grymel Sędzia Przewodniczący Sędzia JR