Juvenile court orders temporary placement in youth center due to failed educational supervision and public safety risks.

Sygn. akt IV Nkd 53/25 POSTANOWIENIE o zastosowaniu wobec nieletniego środka tymczasowego Dnia 27 czerwca 2025r. Sąd Rejonowy w Wieliczce Wydział IV Rodzinnym i Nieletnich w składzie sędzia Paweł Styrna po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2025r. na posiedzeniu niejawnym sprawy nieletniego S. G. s. M. i D. ur. (...) w K. zam. ul. (...) (...)-(...) W.

1. na podstawie art. 44 pkt 5 u o w. i r. n. zastosować wobec nieletniego środek tymczasowy w postaci umieszczenia w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, na okres nie dłuższy niż 3 (trzy) miesiące; 3 na podstawie art. 38 ust. 2 pkt 2 i pkt 3 u.o w.i r n. wyznaczyć nieletniemu obrońcę w osobie adw. J. M. wykonującej zawód w Kancelarii Adwokackiej ul. (...) (...)-(...) K.; sędzia Paweł Styrna Sygnatura akt IV NKd 53/25

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 27 czerwca 2025r. Postanowieniem z dnia 28 lutego 2025 r., sygn. akt IV Nkd 53/25, Sąd Rejonowy w Wieliczce, IV Wydział Rodzinny i Nieletnich, wszczął postępowanie w sprawie nieletniego S. G., syna M. i D., ur. (...) w K., zamieszkałego w W. przy ul. (...), celem ustalenia, czy nieletni dopuścił się czynu karalnego z art. 124 kodeksu wykroczeń. Z materiałów zgromadzonych w aktach wynika bowiem, że w dniu 7 stycznia 2025 r. w W., na terenie (...), działając umyślnie i wspólnie z innym nieletnim, dokonał uszkodzenia mienia stanowiącego własność Miasta i Gminy W. poprzez podpalenie stołu znajdującego się na terenie wskazanego obiektu.

Czyn ten, choć formalnie zakwalifikowany jako wykroczenie, stanowi także przejaw narastającej demoralizacji nieletniego, który już wcześniej przejawiał zachowania agresywne i destrukcyjne wobec otoczenia. Wobec niego orzeczono już wcześniej środki wychowawcze w postaci nadzoru kuratora sądowego oraz skierowania do ośrodka kuratorskiego . Środki te zostały zastosowane na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Wieliczce z dnia 8 maja 2024 r. w związku z ustaleniem, że nieletni przejawia cechy demoralizacji polegające na lekceważeniu obowiązków szkolnych, notorycznym przychodzeniu nieprzygotowanym na lekcje, negowaniu sensu nauki, przeszkadzaniu w prowadzeniu zajęć i okazywaniu braku szacunku wobec nauczycieli.

Jak wynika ze sprawozdań kuratora oraz dokumentacji ośrodka kuratorskiego, zastosowane wówczas środki nie przyniosły oczekiwanych rezultatów. Kurator w marcu 2025 r. złożył wniosek o zmianę środka, wskazując, że w czasie sprawowania nadzoru nieletni nadal dopuszczał się zachowań świadczących o postępującej demoralizacji. Kierownik ośrodka kuratorskiego, po siedmiu miesiącach współpracy, wnioskował o uchylenie środka, argumentując, że S. regularnie uniemożliwiał prowadzenie zajęć, dokuczał rówieśnikom, był wulgarny i wymagał stałej, bezpośredniej kontroli, której ośrodek nie był w stanie zapewnić.

Fakt ten dowodzi, że mniej dolegliwe środki wychowawcze, oparte na pracy w środowisku otwartym, okazały się nieskuteczne i nie zatrzymały procesu jego demoralizacji. Z opinii II Opiniodawczego Zespołu (...) z dnia 20 czerwca 2025 r., jednoznacznie wynika, że nieletni S. G. od dłuższego czasu przejawia zachowania świadczące o poważnym stopniu demoralizacji. Nie miały one charakteru incydentalnego, lecz stanowiły powtarzający się schemat, utrwalony w jego funkcjonowaniu. Opinia (...) wskazuje, że nieletni nie ma zinternalizowanych norm społecznych, działa impulsywnie, pod wpływem chwili, często ulegając presji rówieśników i podejmując zachowania ryzykowne w celu zaimponowania otoczeniu.

Nie posiada głębszej refleksji nad własnym postępowaniem ani poczucia winy za wyrządzone szkody. Jest mało krytyczny wobec siebie, bagatelizuje wagę własnych czynów, a podejmowane z nim rozmowy wychowawcze nie przynoszą trwałych efektów. W szkole, mimo propozycji zajęć wyrównawczych, uczestniczył w nich sporadycznie, notorycznie przeszkadzał w prowadzeniu lekcji, zastraszał młodszych uczniów i łamał obowiązujące zasady. Analiza środowiska rodzinnego wskazuje na bezradność rodziców wobec problemów wychowawczych syna. Matka, mimo deklarowanej troski, nie potrafiła konsekwentnie egzekwować zasad, a ojciec, z uwagi na charakter pracy, praktycznie nie uczestniczył w procesie wychowania. (...) podkreślił, że rodzina utraciła realny wpływ na zachowanie nieletniego, a dotychczasowe oddziaływania wychowawcze były chaotyczne i nieskuteczne.

Nieletni nie ponosił w domu konsekwencji za swoje patologiczne postawy, co wzmocniło w nim poczucie bezkarności i przyczyniło się do dalszej eskalacji demoralizacji. W świetle powyższego sąd uznał, że pozostawienie nieletniego w dotychczasowym środowisku rodzinnym i szkolnym nie tylko nie doprowadzi do poprawy jego zachowania, ale będzie skutkować dalszym pogłębianiem się jego demoralizacji oraz zagrożeniem dla bezpieczeństwa innych uczniów i nauczycieli. Nieletni wymaga natychmiastowych, intensywnych i specjalistycznych oddziaływań resocjalizacyjnych, które możliwe są do zrealizowania jedynie w warunkach placówki zapewniającej całodobowy nadzór pedagogiczny oraz program terapeutyczny i wychowawczy dostosowany do jego potrzeb.

Podstawę prawną zastosowanego środka stanowi art. 44 pkt 5 ustawy z dnia 9 czerwca 2022 r. o wspieraniu i resocjalizacji nieletnich, który przewiduje możliwość tymczasowego umieszczenia nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym. Środki tymczasowe służą zabezpieczeniu prawidłowego toku postępowania, przeciwdziałaniu dalszej demoralizacji oraz umożliwieniu szybkiego rozpoczęcia oddziaływań wychowawczych, resocjalizacyjnych i terapeutycznych. Są to środki stosowane na krótki okres, maksymalnie trzech miesięcy, i wybierane w zależności od stopnia demoralizacji oraz skuteczności dotychczasowych oddziaływań.

Sąd wyczerpał możliwość stosowania wobec nieletniego S. G. środków mniej ingerujących w środowisko wychowawcze nieletniego, dla tego sięgnął po środek bardziej izolacyjny, uznając go za konieczny i proporcjonalny do sytuacji. Tymczasowe umieszczenie w młodzieżowym ośrodku wychowawczym jest środkiem adekwatnym, ponieważ umożliwi odizolowanie nieletniego od destrukcyjnych wpływów środowiska rówieśniczego, zabezpieczy jego otoczenie przed kolejnymi aktami agresji i przemocy oraz pozwoli na wdrożenie indywidualnego planu oddziaływań resocjalizacyjnych.

Środek ten chroni również interes samego nieletniego, dając mu szansę na rozpoczęcie procesu wychowawczego i terapeutycznego w warunkach zapewniających stałą kontrolę, której brakowało dotychczas w środowisku rodzinnym i szkolnym. Uwzględniając wysoki stopień demoralizacji nieletniego, brak skuteczności dotychczasowych łagodniejszych środków wychowawczych, a także konieczność ochrony dobra społecznego oraz zabezpieczenia dalszego toku postępowania, sąd uznał, że tymczasowe umieszczenie S. G. w młodzieżowym ośrodku wychowawczym na okres trzech miesięcy jest środkiem koniecznym, celowym i proporcjonalnym do ujawnionych okoliczności.

Wyjaśnić też należy, że Sąd, podejmując decyzję o zastosowaniu środka tymczasowego w postaci umieszczenia nieletniego w młodzieżowym ośrodku wychowawczym, miał na względzie nadrzędną zasadę postępowania z nieletnimi, jaką jest działanie w ich najlepiej pojętym interesie, przy jednoczesnym uwzględnieniu konieczności ochrony bezpieczeństwa i porządku publicznego. Zgodnie z art. 3 Konwencji o prawach dziecka, ratyfikowanej przez Polskę i mającej zastosowanie w porządku krajowym, „we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, bez względu na to, czy podejmowanych przez instytucje publiczne czy prywatne, pierwszorzędne znaczenie powinno mieć najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka”.

W realiach niniejszej sprawy pozostawienie S. w dotychczasowym środowisku rodzinnym i szkolnym prowadziłoby nie tylko do dalszego pogłębiania się jego niedostosowania społecznego, lecz także stwarzałoby realne zagrożenie dla innych osób, zarówno uczniów, jak i nauczycieli. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzeczeniu B. przeciwko Rosji (skarga nr (...)) wskazał, że środki resocjalizacyjne wobec nieletnich, choć ingerują w ich wolność osobistą, mogą być zgodne z art. 5 ust. 1 lit. d Europejskiej Konwencji Praw Człowieka, jeśli ich celem jest wychowanie nieletniego oraz zapobieżenie popełnianiu przez niego dalszych czynów karalnych.

Trybunał podkreślił, że izolacja dziecka w placówce wychowawczej musi mieć charakter ochronny i resocjalizacyjny, a nie represyjny. W niniejszej sprawie środek tymczasowy w postaci umieszczenia w MOW spełnia właśnie funkcję wychowawczą i zabezpieczającą, nie jest karą, lecz narzędziem mającym ochronić S. przed dalszym popadaniem w konflikt z prawem, a jego otoczenie przed kolejnymi aktami przemocy i demoralizacji. Również Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach dotyczących środków ingerujących w życie dzieci i młodzieży wskazuje, że takie działania mogą być uzasadnione, jeśli są zgodne z zasadą proporcjonalności i służą nadrzędnemu interesowi dziecka (por. (...), sprawa C‑540/03).

W niniejszej sprawie Sąd dochował zasady proporcjonalności przed sięgnięciem po środek bardziej dolegliwy wyczerpano wszystkie mniej restrykcyjne formy oddziaływania: nadzór kuratora sądowego oraz skierowanie do ośrodka kuratorskiego. Środki te nie przyniosły oczekiwanego efektu, co zostało jednoznacznie wykazane zarówno w sprawozdaniach kuratora, jak i w opinii (...). W okolicznościach niniejszej sprawy brak reakcji sądu na postępującą demoralizację dziecka, mimo ewidentnych dowodów na nieskuteczność dotychczasowych działań, mógłby prowadzić do jeszcze głębszego konfliktu z prawem i pogorszenia jego sytuacji życiowej.

Podsumowując, środek zastosowany przez Sąd jest zgodny z prawem, proporcjonalny, uzasadniony najlepszym interesem dziecka i konieczny dla ochrony porządku publicznego. Umieszczenie S. G. w młodzieżowym ośrodku wychowawczym ma charakter wyłącznie ochronny i resocjalizacyjny, pozwala na przeprowadzenie pogłębionej diagnozy jego potrzeb, wdrożenie odpowiednich oddziaływań wychowawczych i terapeutycznych, a tym samym daje realną szansę na zahamowanie procesu jego demoralizacji i umożliwia dalszą edukację w warunkach dostosowanych do jego możliwości i deficytów.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia z dnia 27 czerwca 2025r. sędzia Paweł Styrna