Court declares extradition to Belarus inadmissible due to risk of torture and violation of fundamental rights.

Sygn. akt VIII Kop 185/24 (...) POSTANOWIENIE Dnia 22 sierpnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie VIII Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Dariusz Łubowski Protokolant: Aleksandra Kuczyńska przy udziale Prokurator po rozpoznaniu w sprawie U. M. ściganego na podstawie dyfuzji poszukiwawczej Interpolu z dnia 4 kwietnia 2024 r. o numerze (...) wydanej przez władze Białorusi w celu przeprowadzenia postepowania karnego z wniosku Prokuratora Prokuratury Okręgowej w W. z dnia 5 lipca 2024 r. o wydanie postanowienia w przedmiocie wniosku państwa obcego o ocenę prawnej dopuszczalności wydania na podstawie art. 604 § 1 pkt 5 i 7 k.p.k. postanawia:

1. stwierdzić prawną niedopuszczalność wydania U. M. , ur. (...) w miejscowości L. (Republika Białorusi), syna M. i R. z domu M., którego tożsamość ustalono na podstawie paszportu wydanego przez władze Białorusi o numerze (...) w dniu 17 czerwca 2021 r., ważnym od dnia 17 czerwca 20231 r., poszukiwanego przez władze Białorusi na podstawie dyfuzji poszukiwawczej Interpolu wydanej przez władze Białorusi w celu przeprowadzenia postepowania karnego w zakresie objętym wnioskiem;

2. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.

UZASADNIENIE

U. M. jest ścigany przez władze Republiki Białorusi na podstawie dyfuzji poszukiwawczej Interpolu z dnia 4 kwietnia 2024 r. o numerze (...) wydanej przez władze Białorusi w celu przeprowadzenia postepowania karnego. Ścigany podejrzany jest o to, że w okresie od 20.11.2015 roku do 26.11.2022 roku w M. na Białorusi działając wspólnie z L. I, K. A, Z. A, uchylał się od płacenia podatków zaniżając podstawy opodatkowania, nieskładania deklaracji podatkowych, wpisywanie fałszywych informacji w zeznania podatkowe i w ten sposób uniknął zapłacenia podatków na łączną kwotę 1 934 187 15 rubli białoruskich oraz o to, że będąc dyrektorem od 02.03.2015 roku do 30.11.2017 roku i szefem (...) oraz współzałożycielem (...). w okresie od 01.01.2017 roku do 30.04.2021 roku na Białorusi w mieście M., w celu uzyskania znacznych zysków z prowadzonej działalności finansowej i gospodarczej, poprzez oszustwo i nadużycie zaufania przez urzędników wraz z K.

A., P. dopuścił się stosowania nielegalnego mechanizmu minimalizacji przedmiotów do obliczania obowiązkowych składek ubezpieczeniowych, polegającego na ukrywaniu części dochodów uzyskanych przez LLC (...) w środkach pieniężnych i ich dalszemu wykorzystaniu to jest bez wpłaty obowiązkowych składek, w wyniku czego uzyskał dla siebie i firmy zysk i szkody dla państwa w wysokości 140 135 41 białoruskich rubli, tj. o czyn z artykułu część 1 artykułu 243, część 2 artykułu 2016 białoruskiego kodeksu karnego będącego odpowiednikiem artykułu 56 § 1 polskiego kodeksu karnego skarbowego oraz artykułów 270 § 1 i 271 § 1 i 3 polskiego kodeksu karnego.

Ścigany został zatrzymany w dniu 29 kwietnia 2024 r. o godz. 06:30 przez funkcjonariuszy Komisariatu policji W. Przesłuchany w Prokuraturze Okręgowej w W. wyjaśnił, że nie przyznaje się do zarzucanego czynu i że nie chce być wydany władzom Białorusi. Wobec ściganego nie stosowano środków zapobiegawczych. Wnioskiem z dnia 5 lipca 2024 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w W. wystąpił do tut. Sądu Okręgowego o wydanie postanowienia w przedmiocie wniosku państwa obcego o wydanie. Sąd zważył co następuje. W niniejszej sprawie bez wątpienia zachodzi bezwzględna przesłanka prawnej niedopuszczalności wydania ściganego stypizowana w art. 604 § 1 pkt 5 i 7 k.p.k., albowiem zachodzi uzasadniona obawa, że w państwie żądającym wydania może dojść do naruszenia wolności i praw ściganego.

W Białorusi brak jest bowiem niezawisłych i niezależnych sądów. Władza sądownicza jest całkowicie kontrolowana przez aparat represji w szczególności służby specjalne podległe z kolei władzy wykonawczej, sędziowie nominowani są na krótki okres, celem zwiększenia ich zależności od władzy wykonawczej, która ich nominuje. Prokuratorzy posiadają nadmierne i nieproporcjonalne uprawnienia, albowiem mogą stosować tymczasowe aresztowanie bez zgody sądu. Ograniczone, a częstokroć całkowicie wykluczone jest przy tym prawo do obrony, obrońcy nie mogą bowiem zapoznawać się z aktami postępowania przygotowawczego, ogranicza się ich udział w przesłuchaniach dopóki prokuratura nie wniesie formalnie aktu oskarżenia do sądu.

Ponadto niezwykle trudne jest zakwestionowanie dowodów w postaci opinii biegłych, którzy pozostają pod całkowitą kontrolą prokuratur. Białoruskie sądy uznają za dowody przeciwko oskarżonym informacje uzyskane w wyniku tortur podczas przesłuchań, zaś torturowanie przez organy ścigania jest powszechne. Natomiast skazani na kary pozbawienia wolności odbywają je w nieludzkich warunkach zagrażających życiu i zdrowiu, zbyt małych celach, bez dostępu do środków higieny osobistej, pościeli oraz ciepłej odzieży, bez opieki medycznej, z głodowymi racjami żywieniowymi.

Ograniczany jest także kontakt osadzonych z rodzinami i stosowana jest wobec nich przez strażników więziennych jak i brutalnych współosadzonych przemoc fizyczna 1 . W świetle wyżej powołanych faktów, wydanie do Republiki Białorusi osoby podejrzanej, oskarżonej lub skazanej za jakiekolwiek przestępstwo nie może mieć miejsca – w każdym bowiem przypadku zachodzi obawa, że w państwie tym może dojść do naruszenia wolności i praw osoby wydanej (art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k.), gwarantowanych przede wszystkim w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, to jest zakazu tortur (art. 3), prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego (art. 5), prawa do rzetelnego procesu sądowego (art. 6), prawa do skutecznego środka odwoławczego (art. 13).

Niewątpliwie także wydane ściganego byłoby sprzeczne z prawem polskim (art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k., ponieważ zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego w Polsce prawa są: Konstytucja RP, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, to w sytuacji gdy ekstradycja pozostaje w sprzeczności z tymi aktami normatywnymi, należy ją uznać za niedopuszczalną (tak Hofmański, Sadzik, Zgryzek, Kodeks, t. 3, 2012, s. 715). Ustawodawca pozostawił sądowi orzekającemu w przedmiocie wniosku państwa obcego o wydanie osoby ściganej swobodę orzekania w tym sensie, że jest on władny stwierdzić, czy z obowiązujących przepisów prawa, w tym wiążących Polskę dwu- i wielostronnych traktatów międzynarodowych, wynika in concreto dopuszczalność czy niedopuszczalność wydania tej osoby państwu wnioskującemu (postanowienie SN z 29.07.1997 r., II KKN 313/97, OSNKW 1997/9–10, poz. 85).

Niewątpliwie zatem w tej sytuacji wydanie ściganego, któremu realnie grozi naruszenie podstawowych praw określonych w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, stanowiłoby rażące naruszenie przepisów prawa, tak krajowego jak i międzynarodowego. Warto zauważyć także, że gwarancje przewidziane w art. 604 § 1 pkt 5 i 7 oraz art. 3 EKPC obowiązują niezależnie od charakteru przestępstw popełnianych przez osobę ściganą w państwie wzywającym (przestępstwo kryminalne czy też tzw. przestępstwo polityczne).

Gwarancje te mają również zastosowanie niezależnie, np. od stwierdzonego faktu nagannego zachowania osoby ściganej. Sąd orzekający w sprawie dopuszczalności wydania osoby ściganej ogranicza się bowiem do skontrolowania, czy zachodzą przeszkody prawne czyniące niedopuszczalnym uwzględnienie wniosku (SN IV KK 422/10, LEX nr 846391). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w sentencji. 1 Amnesty International Report 2020/21; The State of the World's Human Rights; Belarus 2020 https://www.ecoi.net/en/document/2048638.html, Report on democratisation (electoral process, civil society, independent media, governance) and rule of law (corruption) in 2020 Nations in Transit 2021 – Belarus, https://www.ecoi.net/en/document/2050439.html