Court dismisses extradition request to Belarus due to risk of torture and inhumane prison conditions violating Polish law and ECHR.
Legislator summary
AI generatedThe court declared the extradition of the suspect to Belarus legally inadmissible and ordered the state to bear the costs. The suspect alleged his arrest was fabricated due to political activism, while the prosecutor sought his transfer for drug trafficking charges. The court ruled that the risk of torture and inhumane detention in Belarus violates both domestic statutes and international human rights obligations.
Legislator headnote
AI generatedArt. 604 § 1 pkt 5 i 7 k.p.k.; Art. 3 EKPC; Art. 5 EKPC; Art. 6 EKPC; Art. 13 EKPC; Art. 87 ust. 1 Konstytucji RP: Extradition is legally inadmissible when there is a substantiated risk of torture or inhumane treatment in the requesting state, violating domestic constitutional sources and international treaty obligations.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. akt VIII Kop 58/24 POSTANOWIENIE Dnia 24 kwietnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie VIII Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Dariusz Łubowski Protokolant: Paweł Grządziel przy udziale Prokurator Katarzyny Krysiak po rozpoznaniu w sprawie D. P. ściganego na podstawie czerwonej dyfuzji Interpolu z dnia 28 grudnia 2023 r. o numerze (...) wydanej przez władze Białorusi w celu przeprowadzenia postępowania karnego z wniosku Prokuratora Prokuratury Okręgowej w Warszawie o wydanie orzeczenia w przedmiocie prawnej niedopuszczalności przekazania ściganego na podstawie art. 604 § 1 pkt 5 i 7 k.p.k. postanawia:
1. stwierdzić prawną niedopuszczalność przekazania D. P., obywatela (...), o numerze PESEL (...), ur. (...) w M. (Republika Białorusi), syna N. i M. z domu V., legitymującego się paszportem wydanym przez władze Republiki Białorusi o numerze (...), wydanym 16 lutego 2023 r., ważnym do dnia 16 lutego 2033 r., oraz karta pobytu o numerze (...) wydaną przez Szefa Urzędu ds. Cudzoziemców w dniu 12 sierpnia 2023 r., ważną do dnia 25 czerwca 2025 r., poszukiwanego przez władze Republiki Białorusi czerwoną dyfuzją Interpolu – celem przeprowadzenia postępowania karnego w zakresie objętym wnioskiem;
2. kosztami postępowania obciążyć Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
D. P. jest ścigany przez władze Republiki Białorusi na podstawie czerwonej dyfuzji Interpolu z dnia 28 grudnia 2023 r. o numerze (...) wydanej przez władze Białorusi w celu przeprowadzenia postepowania karnego w zakresie objętym wnioskiem. Ścigany podejrzany jest o to, że posiadał w celu sprzedaży środki odurzające w celu ich wprowadzenia do obrotu, w tym w dniu 31 stycznia 2023 r. w miejscu zamieszkania – co najmniej 43,23 gramów haszyszu oraz 72,19 gram marihuany, natomiast w dniu 1 lutego 2023 r. na terenach leśnych w rejonie M.
– 17,45 gram haszyszu oraz 8,48 gram marihuany, to jest za przestępstwo z art. 328 par. 3 białoruskiego kodeksu karnego, których odpowiednikiem może być art. 56 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Ścigany został zatrzymany w dniu 15 stycznia 2024 r. przez funkcjonariuszy KRP W. (...). Przesłuchany w charakterze ściganego w Prokuraturze Okręgowej w W.wyjaśnił, że postępowania karne przeciwko niemu zostały sfingowane na podstawie podrzuconych dowodów w związku z krytyką władz Republiki Białorusi oraz angażowaniem się w manifestacje.
Wobec ściganego nie stosowano środków zapobiegawczych. Wnioskiem z dnia 1 marca 2024 r. Prokurator Prokuratury Okręgowej w W. wystąpił do tut. Sądu Okręgowego o stwierdzenie prawnej niedopuszczalności wydania ściganego stronie białoruskiej. Sąd zważył co następuje. Wniosek prokuratora o stwierdzenie prawnej niedopuszczalności wydania ściganego władzom białoruskim w sposób oczywisty jest uzasadniony. W niniejszej sprawie bez wątpienia zachodzi bezwzględna przesłanka prawnej niedopuszczalności wydania ściganego stypizowana w art. 604 § 1 pkt 5 i 7 k.p.k., albowiem zachodzi uzasadniona obawa, że w państwie żądającym wydania może dojść do naruszenia wolności i praw ściganego.
W Białorusi brak jest bowiem niezawisłych i niezależnych sądów. Władza sądownicza jest całkowicie kontrolowana przez aparat represji w szczególności służby specjalne podległe z kolei władzy wykonawczej, sędziowie nominowani są na krótki okres, celem zwiększenia ich zależności od władzy wykonawczej, która ich nominuje. Prokuratorzy posiadają nadmierne i nieproporcjonalne uprawnienia, albowiem mogą stosować tymczasowe aresztowanie bez zgody sądu. Ograniczone, a częstokroć całkowicie wykluczone jest przy tym prawo do obrony, obrońcy nie mogą bowiem zapoznawać się z aktami postępowania przygotowawczego, ogranicza się ich udział w przesłuchaniach dopóki prokuratura nie wniesie formalnie aktu oskarżenia do sądu.
Ponadto niezwykle trudne jest zakwestionowanie dowodów w postaci opinii biegłych, którzy pozostają pod całkowitą kontrolą prokuratur. Białoruskie sądy uznają za dowody przeciwko oskarżonym informacje uzyskane w wyniku tortur podczas przesłuchań, zaś torturowanie przez organy ścigania jest powszechne. Natomiast skazani na kary pozbawienia wolności odbywają je w nieludzkich warunkach zagrażających życiu i zdrowiu, zbyt małych celach, bez dostępu do środków higieny osobistej, pościeli oraz ciepłej odzieży, bez opieki medycznej, z głodowymi racjami żywieniowymi.
Ograniczany jest także kontakt osadzonych z rodzinami i stosowana jest wobec nich przez strażników więziennych jak i brutalnych współosadzonych przemoc fizyczna 1 . W świetle wyżej powołanych faktów, wydanie do Republiki Białorusi osoby podejrzanej, oskarżonej lub skazanej za jakiekolwiek przestępstwo nie może mieć miejsca – w każdym bowiem przypadku zachodzi obawa, że w państwie tym może dojść do naruszenia wolności i praw osoby wydanej (art. 604 § 1 pkt 7 k.p.k.), gwarantowanych przede wszystkim w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, to jest zakazu tortur (art. 3), prawa do wolności i bezpieczeństwa osobistego (art. 5), prawa do rzetelnego procesu sądowego (art. 6), prawa do skutecznego środka odwoławczego (art. 13).
Niewątpliwie także wydane ściganego byłoby sprzeczne z prawem polskim (art. 604 § 1 pkt 5 k.p.k., ponieważ zgodnie z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP źródłami powszechnie obowiązującego w Polsce prawa są: Konstytucja RP, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, to w sytuacji gdy ekstradycja pozostaje w sprzeczności z tymi aktami normatywnymi, należy ją uznać za niedopuszczalną (tak Hofmański, Sadzik, Zgryzek, Kodeks, t. 3, 2012, s. 715). Ustawodawca pozostawił sądowi orzekającemu w przedmiocie wniosku państwa obcego o wydanie osoby ściganej swobodę orzekania w tym sensie, że jest on władny stwierdzić, czy z obowiązujących przepisów prawa, w tym wiążących Polskę dwu- i wielostronnych traktatów międzynarodowych, wynika in concreto dopuszczalność czy niedopuszczalność wydania tej osoby państwu wnioskującemu (postanowienie SN z 29.07.1997 r., II KKN 313/97, OSNKW 1997/9–10, poz. 85).
Niewątpliwie zatem w tej sytuacji wydanie ściganego, któremu realnie grozi naruszenie podstawowych praw określonych w Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, stanowiłoby rażące naruszenie przepisów prawa, tak krajowego jak i międzynarodowego. Warto zauważyć także, że gwarancje przewidziane w art. 604 § 1 pkt 5 i 7 oraz art. 3 EKPC obowiązują niezależnie od charakteru przestępstw popełnianych przez osobę ściganą w państwie wzywającym (przestępstwo kryminalne czy też tzw. przestępstwo polityczne).
Gwarancje te mają również zastosowanie niezależnie, np. od stwierdzonego faktu nagannego zachowania osoby ściganej. Sąd orzekający w sprawie dopuszczalności wydania osoby ściganej ogranicza się bowiem do skontrolowania, czy zachodzą przeszkody prawne czyniące niedopuszczalnym uwzględnienie wniosku (SN IV KK 422/10, LEX nr 846391). Mając powyższe na uwadze, Sąd orzekł jak w postanowieniu. 1 Amnesty International Report 2020/21; The State of the World's Human Rights; Belarus 2020 https://www.ecoi.net/en/document/2048638.html, Report on democratisation (electoral process, civil society, independent media, governance) and rule of law (corruption) in 2020 Nations in Transit 2021 – Belarus, https://www.ecoi.net/en/document/2050439.html