Consumer court allows refund of interest on loan fees under free loan sanction due to interest rate calculation errors.
Legislator summary
AI generatedThe court ruled in favor of the consumer plaintiff, ordering the bank to repay over 11,000 zł of interest charges. The plaintiff argued that the bank violated consumer protection laws by including loan fees in the interest calculation, while the bank contended the interest rate was correct. The court found that the bank's practice of charging interest on the loan fees constituted a misleading calculation and a violation of the free loan sanction, mandating the refund.
Legislator headnote
AI generatedArt. 45 ust. 1 pkt 7 u.k.k.; Art. 410 § 2 k.c.: The court established that charging interest on loan fees constitutes a violation of the free loan sanction when the interest rate is calculated incorrectly, requiring the return of such interest as unjust enrichment.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. I C 475/24 upr
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ 12 grudnia 2024 r. Sąd Rejonowy w Nowym Dworze Mazowieckim Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący – SSR Izabela Gluza po rozpoznaniu 12 grudnia 2024 r. w Nowym Dworze Mazowieckim na posiedzeniu niejawnym (art. 148 1 k.p.c.) sprawy z powództwa P. O. (1) przeciwko (...) Bank Spółce Akcyjnej w W. o zapłatę I. zasądza od (...) Banku Spółki Akcyjnej w W. na rzecz P. O. (1) 11 829,49 zł (jedenaście tysięcy osiemset dwadzieścia dziewięć 49/100) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 14 maja 2024 r. do dnia zapłaty; II. zasądza od (...) Banku Spółki Akcyjnej w W. na rzecz P. O. (1) 4367 zł (cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt złotych) kosztów procesu z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
wyroku Sądu Rejonowego w Nowym Dworze Mazowieckim z dnia 12 grudnia 2024 r. Pozwem nadanym w dniu 15 maja 2024 r. powód P. O. (2) domagał się zasądzenia od pozwanego (...) Bank spółki akcyjnej z siedzibą w W. kwoty 11 829,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 14 maja 2024 r. do dnia zapłaty. Ponadto, strona powodowa wniosła o zasądzenie od strony pozwanej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że dochodzi zwrotu poniesionych kosztów umowy kredytowej w związku ze skorzystaniem z tzw. sankcji kredytu darmowego.
W sprzeciwie od wydanego w spawie nakazu zapłaty w postępowaniu upominawczym pozwany, zaskarżając ten nakaz w całości, wniósł o oddalenie powództwa w całości i o zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany powołał się na wygaśnięcie uprawnienia do skorzystania z sankcji kredytu darmowego ze względu na upływ terminu zawitego do złożenia tego rodzaju oświadczenia. Poza tym, zdaniem pozwanego, nie zostały spełnione przesłanki ustawowe do skorzystania z sankcji kredytu darmowego albowiem bank może naliczać oprocentowanie od całej kwoty udzielonego kredytu włącznie z kwotę przeznaczoną zgodnie z umową na zapłatę kosztów kredytu.
W dalszym toku postępowania strony nie zmieniły wyżej przedstawionych stanowisk. Stan faktyczny: W dniu 27 maja 2016 r. powód zwarł z pozwanym umowę o kredyt konsolidacyjny. Na jego podstawie został udzielony kredyt w kwocie 19 696,25 zł. Kwota udzielonego kredytu miała być przeznaczona na potrzeby konsumpcyjne w kwocie 12 000 zł, spłatę zobowiązań kredytowych z tytułu dwóch innych kredytów w kwotach 2981 zł i 2332 zł oraz na zapłatę kosztów kredytu tj. prowizji w wysokości 2383,25 zł. (§ 1 ust. 1 pkt 1-3 umowy k.
18) Kredyt był oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która wynosiła 8,74 % w skali roku. Miał być spłacony w 120 miesięcznych ratach równych przy czym oprocentowaniu podlegała kwota udzielonego kredytu tj. 19 696,25 zł (w tym kredytowana prowizja 2383,25 zł) (§ 1 ust. 4 umowy k.
18) W § 5 pkt. 1 wskazano że całkowita kwota kredytu wynosi 17 313 zł i nie obejmuje kredytowanych przez bank kosztów kredytu wskazanych w § 1 ust. 1 pkt 3 umowy. Zgodnie z § 5 pkt 2 całkowita kwota do zapłaty na dzień zawarcia umowy wynosiła 29 708,77 zł. Na co składały się: całkowita kwota kredytu tj. 17 313 zł oraz całkowity koszt kredytu w szacunkowej kwocie 12 395,77 zł. Na całkowity koszt kredytu składały się odsetki umowne w wysokości 10012,52 zł (obliczone od kwoty udzielonego kredytu tj. 19 696,25 zł) oraz prowizja od udzielonego kredytu w kwocie 2383,25 zł.
Zgodnie z§ 5 pkt 4 rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO) na dzień zawarcia umowy wyniosła 12,47%. Wyliczono ją uwzględniając wartości określone w ust. 2. (§ 5 umowy k. 19) 31 maja 2023 r . powód zawarł aneks do umowy o kredyt, którym zawiesił termin spłaty rat na dwa miesiące. W piśmie z dnia 15 stycznia 2024 r. powód za pośrednictwem swojego pełnomocnika złożył oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego adresowane do pozwanego. Powód na wezwanie banku dołączył oryginał pełnomocnictwa. Pozwany oświadczył, że nie znajduje podstaw do uwzględnienia oświadczenia w przedmiocie skorzystania z sankcji kredytu darmowego. 29 kwietnia 2024 r. powód wezwał pozwanego do zapłaty 11 829,49 zł w terminie 7 dni od doręczenia wezwania.
Na wskazaną kwotę składały się: prowizja pobrana przez pozwanego 2383,25 zł oraz 9 446,24 spłaconych prze powoda odsetek wynikające z zaświadczenia z dnia 23.03.2024 r. wystawionego przez pozwanego o wysokości kosztów poniesionych z tytułu zwartej umowy. Stan faktyczny nie był sporny między stronami, a nadto wynikał wprost ze złożonych do sprawy dokumentów. Stan prawny: Powództwo należało uwzględnić. Zgodnie z art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, w przypadku naruszenia przez kredytodawcę enumeratywnie wskazanych przepisów tejże ustawy, konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie.
Naruszenie zatem przez kredytodawcę niektórych z przepisów prowadzi do powstania po stronie konsumenta uprawnienia kształtującego do zmiany mocą jednostronnego oświadczenia woli łączącego go z kredytodawcą stosunku prawnego w stosunek nieodpłatny. W razie skorzystania przez konsumenta z tego uprawnienia zmiana treści stosunku prawnego następuje ze skutkiem ex tunc, a więc odpada podstawa prawna nie tylko przyszłych przewidzianych w zawartej umowie świadczeń konsumenta stanowiących odsetki lub inne należne kredytodawcy koszty kredytu, ale również tych już przez konsumenta poniesionych, na co wskazuje również treść ust. 5 cyt. artykułu, który przewiduje możliwość skorzystania przez konsumenta z uprawnienia w ciągu roku od wykonania umowy.
Podkreślić należy, że do skorzystania przez konsumenta z tzw. sankcji kredytu darmowego wystarczające jest uchybienie przez kredytodawcę choćby jednemu obowiązkowi, do których odsyła art. 45 ust. 1 wskazanej ustawy. Sąd Rejonowy podziela stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 lipca 2019 r., III C 642/19, iż zwrot "wykonanie umowy" użyty w art. 45 ust. 5 u.k.k., od którego zaczyna biec roczny termin na wygaśnięcie uprawnienia konsumenta do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, oznacza przede wszystkim stan, w którym wszelkie zobowiązania obu stron umowy o kredyt konsumencki zostały w pełni wykonane.
A zatem przyjąć należy, iż umowa zostanie prawidłowo wykonana w dniu spłaty wszystkich rat przez konsumenta. Mając na uwadze, iż konsument nie dokonał jeszcze całkowitej spłaty kredytu, w niniejszej sprawie roczny termin ten nie zaczął w ogóle biec, bowiem umowa jest nadal wykonywana. Oświadczenie o sankcji kredytu darmowego, doręczone pozwanemu w dniu 18 stycznia 2024 r. zostało zatem złożone z zachowaniem rocznego terminu z art. 45 ust. 5 u.k.k. Powód wywodząc swoje roszczenie wskazał na naruszenie przez bank przy zawieraniu umowy przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy przez wadliwe wyliczenie całkowitej kwoty kredytu oraz RRSO i brak podania wszystkich założeń do wyliczenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania.
W ocenie sądu zarzut ten jest słuszny. Kredytodawca naruszył obowiązek określony w art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy o kredycie konsumenckim, stosownie do którego umowa o kredyt konsumencki powinna określać rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. Odnosząc się do powyższego, początkowo zauważyć należy, że przepis art. 5 pkt 10 u.k.k. definiuje rzeczywistą roczną stopę oprocentowania jako całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta, wyrażony jako wartość procentowa całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym.
Innymi słowy jest to wartość wyrażająca procentowy udział kosztów kredytu w stosunku rocznym w całkowitej kwocie kredytu. Art. 5 pkt 6 u.k.k. definiuje natomiast całkowity koszt kredytu jako wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności: odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach, z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta.
Skoro zatem odsetki stanowią element całkowitego kosztu kredytu, a zostały one policzone w sposób nieprawidłowy, tj. nie od całkowitej kwoty kredytu ale od sumy tej kwoty oraz kwoty prowizji, to należało uznać, że wskazana w umowie kwota odsetek jest zawyżona, a w konsekwencji zawyżone są i całkowite koszty kredytu, i obliczona z ich wykorzystaniem RRSO. Odsetki, które wchodzą w skład kosztów kredytu, policzone zostały przez bank od kwoty kapitału i prowizji, a zatem w sposób fałszywy stanowią inną wartość procentową. Istotą odsetek kapitałowych jest to, że stanowią wynagrodzenie dla kredytodawcy za to, że kredytobiorca korzysta z jego środków pieniężnych.
Naliczanie odsetek od pozaodsetkowych kosztów udzielenia kredytu konsumenckiego nie zasługuje na aprobatę także z tego powodu, że odsetki za korzystanie z kapitału zostały zaliczone przez ustawodawcę w art. 5 ust. 6 u.k.k. do kosztów kredytu, a więc do tej samej kategorii co opłaty i prowizje. W rezultacie podzielić należało w całości stanowisko strony powodowej, iż wysokość odsetek określona w umowie została bezpodstawnie zawyżona. Kredytodawca niewątpliwie może naliczać odsetki od kwoty pożyczonego kapitału, jednakże tylko i wyłącznie kwota kapitału rzeczywiście udostępnionego kredytobiorcy może stanowić podstawę naliczania oprocentowania przez cały okres trwania umowy pożyczki.
Brak więc podstaw do obciążania kredytobiorcy odsetkami od kosztów kredytu. W konsekwencji obciążenie kredytobiorcy przez pozwanego takimi odsetkami następuje sprzecznie z ww. przepisami ustawy o kredycie konsumenckim. Zatem pozwany pobierając odsetki powinien pobierać je od kwoty udostępnionej kredytobiorcy, a nie zaś jak to robił od kwoty stanowiącej sumę kwoty rzeczywiście udzielonej kredytobiorcy oraz kwoty przeznaczanej na skredytowanie prowizji. W ocenie sądu koszty kredytu i całkowita kwota kredytu to odrębne kategorie pojęciowe i nie jest dopuszczalne, aby pewna kwota pieniężna mogła jednocześnie stanowić część składową każdej z nich.
Skoro prowizja została zakwalifikowana wprost do kategorii kosztów kredytu konsumenckiego, to nie może jednocześnie być częścią całkowitej kwoty kredytu, od której będą pobierane dalsze koszty, w tym odsetki. Przyjęcie odmiennej interpretacji stanowiłoby akceptację dla praktyki pobierania kosztów od kosztów umowy kredytowej. Powyższa wykładnia zgodna jest ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 21 kwietnia 2016 r., C-377/14, EU:C:2016:283, zgodnie z którym całkowita kwota kredytu i całkowity koszt kredytu ponoszony przez konsumenta są pojęciami odrębnymi i w związku z tym całkowita kwota kredytu nie może obejmować żadnych kwot należących do całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta.
Zatem art. 3 lit. I i art. 10 ust. 2 dyrektywy 2008/48/WE, a także pkt I załącznika I do rzeczonej dyrektywy należy interpretować w ten sposób, że całkowita kwota kredytu i kwota wypłat określają całość kwot udostępnianych konsumentowi, co wyklucza kwoty powiązane przez kredytodawcę z pokryciem kosztów związanych przez kredytodawcę z udzieleniem odnośnego kredytu, które to kwoty nie są w rzeczywistości wypłacane konsumentowi. Innymi słowy koszty związane z udzieleniem kredytu nie mogą stanowić części "całkowitej kwoty kredytu", nawet wówczas, gdy kredytodawca udzielił kredytu przeznaczonego na poniesienie tych kosztów.
W konsekwencji, "całkowita kwota kredytu" obejmuje jedynie tę kwotę, która została faktycznie oddana do swobodnej dyspozycji konsumenta. Brak więc podstaw do obciążania konsumenta odsetkami od kosztów kredytu, nawet w wypadku udzielenia kredytu w celu sfinansowania tych kosztów. (por. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2019 r. I NSK 9/18) Mając na uwadze powyższe uznać należy zatem, iż zaistniały przesłanki do zastosowania sankcji kredytu darmowego, w sytuacji w której powód wykazał, że umowa kredytu obarczona jest naruszeniami uzasadniającymi taką sankcję.
Pozwany w zawartej z konsumentem umowie kredytu podał zawyżone wysokości rat, co stanowiło wprowadzenie kredytobiorcy - konsumenta w błąd, co też stanowiło to praktykę niedopuszczalną. Prowadziło jednocześnie do wadliwego określenia rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania (RRSO) kredytu, a zarazem do naruszenia przywołanego powyżej przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k., co też aktualizowało podstawę do skorzystania z sankcji darmowego kredytu uregulowanej w art. 45 u.k.k. Reasumując podkreślić należy, iż do oceny skuteczności skorzystania z sankcji kredytu darmowego wystarczające jest wykazanie jednego z naruszeń, o których mowa w przepisie art. 45 u.k.k. Z tego powodu sąd pominął szczegółową analizę prawną pozostałych naruszeń u.k.k., uznając, iż najdalej idącym naruszeniem jest wadliwe określenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania, które też stanowiło samodzielną podstawę do skorzystania z sankcji kredytu darmowego.
W konsekwencji uznać należało, odsetki pobrane przez bank od kwoty skredytowanej prowizji stanowiły świadczenie nienależne i podlegają zwrotowi na podstawie art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Kwota żądana przez powoda nie była kwestionowana przez pozwanego – a nadto wynika z zaświadczenia przez niego wystawionego. (k. 26). Mając na uwadze powyższe, Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 11 829,49 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 maja 2024 r. na podstawie art. 481 k.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych.