Social security court dismisses refund order when pension paid to wrong person due to agency negligence.
Legislator summary
AI generatedThe court dismissed the applicant's appeal against the Social Insurance Institution's decision to order a refund of an erroneously paid pension. The applicant argued that Article 138 of the Pensions and Allowances Act should apply because the money was received by a third party, but the court found the institution negligent for failing to transfer funds to the rightful beneficiary after being informed of the address change. Consequently, the court ruled that the payment was not caused by circumstances independent of the institution, thereby rejecting the refund claim.
Legislator headnote
AI generatedArt. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS; The institution bears responsibility for erroneous payments if it had knowledge of the beneficiary's instructions and failed to act, precluding the application of the independent circumstances clause.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. akt VIII U 1857/22
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 13 lipca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. zobowiązał M. L. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, za okres od 1 do 30 września 2021 r., w kwocie 1 894,21 zł., w związku z pobraniem świadczenia należnego W. L.. /decyzja k.20 – 20 odwrót plik I akt ZUS/ W dniu 16 sierpnia 2022 r. do organu rentowego wpłynęło odwołanie M. L., działającego za pośrednictwem pełnomocnika, od ww. decyzji. Skarżonej, w całości decyzji M. L. , za pośrednictwem pełnomocnika, zarzucił naruszenie art.138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu ,że świadczenie staje się nienależne w sytuacji , gdy odebrała je osoba inna niż adresat , podczas gdy jeśli świadczenie było wypłacone nienależnie ( tzn. nie zachodziły przyczyny ustania prawa , ani prawo nie zostało zawieszone) , ale odebrała je inna osoba niż adresat ( w tym wypadku jego małżonek) , to między organem rentowym i tą osobą nie powstaje żadna relacja prawna i przepis ten nie ma zastosowania.
W uzasadnieniu odwołania, pełnomocnik skarżącego wskazał , że w dacie odebrania świadczenia, skarżący oraz jego małżonka W. L. nie pozostawali w separacji faktycznej, zamieszkiwali pod wspólnym adresem w Ł. , a nadto W. L. nie złożyła, w urzędzie pocztowym zastrzeżenia o niedoręczaniu przesyłek pełnoletniej dorosłej osobie, zamieszkałej pod tym samym adresem. W ocenie pełnomocnika skarżącego , w niniejszej sprawie nie ma podstaw do zastosowania art.138 ust.3 ww. ustawy , gdy świadczenie było należne , lecz zostało odebrane przez inną osobę niż adresat.
Pełnomocnik skarżącego wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie ,że M. L. nie jest zobowiązany do zwrotu kwoty 1 894,21 zł wypłaconej emerytury za okres od 1 do 30 września 2021 r. przysługującej W. L.. /odwołanie k.3 – 6/ W odpowiedzi na odwołanie pełnomocnik organu rentowego wniósł o jego oddalenie. /odpowiedź na odwołanie k.12 – 13/ Sąd Okręgowy w Łodzi ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawca M. L., od 1992 r. , pozostaje w związku małżeńskim z W. L.. Między małżonkami nie ustanowiono rozdzielności majątkowej.
Na przestrzeni lat, małżonkowie wielokrotnie odbierali świadczenia emerytalne, należne drugiemu małżonkowi , a następnie przekazywali je sobie. /okoliczności bezsporne/ W. L. jest uprawniona do emerytury (świadczenie wypłacane w dniu 10 dzień każdego miesiąca). W dniu 2 sierpnia 2021 r. W. L., zawiadomiła Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o zmianie, z dniem 13 sierpnia 2021 r., adresu zamieszkania, w związku z wyjazdem do USA. W treści wniosku, wskazała , że wnosi o wypłatę należnego świadczenia na rachunek posiadany w banku z siedzibą w USA.
N ie złożyła, na poczcie, zastrzeżenia o zakazie pobrania należnego jej świadczenia przez M. L.. /okoliczności bezsporne , zeznania W. L. min.00:51:38 – 00:52:30 , w związku z jej informacyjnymi wyjaśnieniami min.00:29:53 – 00:46:40 , 00:48:18 – 00:49:31 rozprawy z dnia 28 sierpnia 2023 r. , płyta CD k.73 ,wniosek k.161 – 163 plik II akt ZUS/ Należne W. L., świadczenie emerytalne za wrzesień 2021 r. zostało odebrane przez jej męża M. L. w dniu 10 września 2021 r. w placówce pocztowej Ł. – 30. Kwota pobranej przez wnioskodawcę emerytury wyniosła 1 894,21 zł.
Wnioskodawca nie przekazał żonie powyższej kwoty. /zeznania M. L. min.00:51:24 – 00:51:38 w związku z jego informacyjnymi wyjaśnieniami min.00:05:26 – 00:29:53 , 00:46:40 – 00:48:18 rozprawy z dnia 28 sierpnia 2023 r. , płyta CD k.73 , zeznania W. L. min.00:51:38 – 00:52:30 , w związku z jej informacyjnymi wyjaśnieniami min.00:29:53 – 00:46:40 , 00:48:18 – 00:49:31 rozprawy z dnia 28 sierpnia 2023 r. , płyta CD k.73/ Należne W. L. świadczenie emerytalne za październik 2021 r. pierwotnie nie zostało jej doręczone , a w związku ze złożoną przez nią reklamacją , w dniu 3 listopada 2021 r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych przekazał na jej konto należną kwotę za październik 2021 r. /okoliczność bezsporna , informacja k.4 plik I akt ZUS/ Począwszy od 1 listopada 2021 r. wypłata należnej W. L. emerytury została przejęta przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W.. /okoliczność bezsporna/ Powyższy stan faktyczny , w istocie bezsporny , Sąd ustalił w oparciu o całokształt materiału dowodowego zebranego w sprawie, w szczególności o dokumenty znajdujące się w aktach sprawy oraz w załączonych aktach rentowych , a także w oparciu zeznania wnioskodawcy oraz zainteresowanej.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Odwołanie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy , że w niniejszej sprawie, strony odmienne zapatrują się na to, czy w świetle regulacji zawartej w art.138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. Dz.U. z 2023 r., poz.1251) odwołujący się jest zobowiązany do zwrotu świadczenia , jakie było należne W. L. we wrześniu 2021 r. Zgodnie z treścią przepisu art. 138 ust.1, 2 i 3 ustawy osoba, która nienależnie pobrała świadczenie, jest obowiązana do jego zwrotu, przy czym za nienależnie pobrane świadczenie uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń albo wstrzymanie wypłaty świadczeń w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia uważa się również świadczenia wypłacone z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie innej niż wskazana w decyzji tego organu.
Podkreślić na wstępie należy, iż pojęcie „świadczenia nienależnie pobranego” nie jest tożsame z pojęciem „świadczenia nienależnego”. Zasadniczą przesłanką uznania nienależnego świadczenia za, nienależnie pobrane, przez osobę inną niż wskazana w decyzji tego organu, świadczenie, w myśl przepisu art.138 ust.3, jest, zatem, brak winy organu rentowego, w doręczeniu świadczenia osobie niewskazanej w decyzji. W niniejszej sprawie, mógł mieć zastosowanie tylko przepis art.138 ust.3 ustawy, gdyż świadczenie należne W.
L. za wrzesień 2021 r., zostało wypłaconej innej osobie tj. jej mężowi , który z całą pewnością nie był do niego uprawniony. Odnośnie zwrotu, nienależnych świadczeń, wypłaconych osobom innym niż wskazane w decyzji, wskazać należy, że obowiązek ten wynika z faktu wypłacenia ich, bez konieczności wykazywania świadomości pobrania świadczenia nienależnego, gdyż nie są to osoby pouczone o warunkach pobierania świadczeń. W ocenie Sądu Okręgowego, rację ma pełnomocnik skarżącego , że w sprawie przesłanki wskazane w powołanym wyżej przepisie, warunkujące zasadność żądania od niego przez organ rentowy zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, nie zostały spełnione.
W ocenie Sądu odpowiedzialność za zaistniałą sytuację z całą pewnością ponosi organ rentowy. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika bowiem ,że już 2 sierpnia 2021 r. zainteresowana zawiadomiła Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. o zmianie z dniem 13 sierpnia 2021 r. adresu zamieszkania w związku z wyjazdem do USA , a nadto w treści wniosku wskazała ,że wnosi o wypłatę należnego świadczenia na rachunek posiadany w banku z siedzibą w USA. Zważywszy na fakt, że termin wypłaty przysługującego zainteresowanej przypadał na 10 dzień każdego miesiąca - bezsprzecznie organ rentowy przed dniem wypłaty świadczeń za miesiąc wrzesień 2021 r. dysponował stosowną informacją od zainteresowanej i powinien należne jej świadczenia przekazać na wskazany przez nią rachunek bankowy.
Dokonana ,pomimo posiadania takiej wiedzy, wypłata świadczenia nie nastąpiła zatem z przyczyn od organu rentowego niezależnych. Wnioskodawca nie może, więc, zostać obciążony odpowiedzialnością ,za taki stan rzeczy, skoro Zakład Ubezpieczeń Społecznych , mając stosowną informacją od zainteresowanej, nie podjął żadnych kroków, w tym zakresie , a nawet świadczenie za październik 2021 r. wypłacił zainteresowanej z opóźnieniem (tj. w dniu 3 listopada 2021 r.) i w dodatku dopiero po jej interwencji. To Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ponosi odpowiedzialność za dokonanie wypłaty spornego świadczenia za wrzesień 2021 r., osobie nieuprawnionej , gdyż dysponując stosowną wiedzą powinien przekazać świadczenie zgodnie z dyspozycją zainteresowanej tj. na konto bankowe w USA.
A skoro tak, to aktualnie nie jest uprawniony do żądania, od skarżącego, zwrotu wypłaconego świadczenia emerytalnego za wrzesień 2021 r. W tym miejscu, wskazać należy , że Sąd Okręgowy podziela pogląd Sądu Apelacyjnego w Katowicach wyrażony w wyroku z 22 października 2015 r., (III AUa 2111/14) wskazujący, że procedury finansowo - księgowe oraz proces techniczny wypłaty świadczenia nie mogą stanowić usprawiedliwienia niemożności wcześniejszej reakcji i anulowania dyspozycji wypłaty świadczenia; to na organie rentowym spoczywa obowiązek takiej organizacji pracy, aby nie dochodziło do wypłaty świadczeń, do których prawo ubezpieczonym już nie przysługuje - wygasło (por. też wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 26 września 2012 r., III AUa 82/12).
Takie stanowisko, w orzecznictwie sądów powszechnych jest aprobowane, i Sąd Okręgowy, także , w całości przyjmuje je jako własne. Odwołujący trafnie, zatem, zarzucił naruszenie art. 138 ust. 3 albowiem, dokonując obiektywnej oceny poczynionych ustaleń, uznać należy, że okres blisko miesiąca (od daty poinformowania organu rentowego przez zainteresowaną do daty wypłaty świadczenia) był wystarczający do wprowadzenia stosownych zmian w systemie i przekazania zainteresowanej świadczenia zgodnie ze złożoną przez nią dyspozycją.
Nie ma, przy tym, również, znaczenia , który oddział ZUS – u jest odpowiedzialny za wypłatę określonych świadczeń (począwszy od 1 listopada 2021 r. wypłata należnej W. L. emerytury została przejęta przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W.). Uznać, zatem, należy, że wskazana, w zaskarżonej decyzji, kwota emerytury za wrzesień 2021 r., została wypłacona osobie niewskazanej w decyzji organu rentowego, jednakże, w okolicznościach sprawy, nie można przyjąć, iż wypłata nastąpiła wskutek okoliczności niezależnych od organu rentowego, w rozumieniu art. 138 ust. 3 ustawy emerytalnej.
Mając na uwadze powyższe Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477 14 § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł, jak w punkcie 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265). S.B.