Appeal court dismissed unjust enrichment claim because contractual counterclaim for penalty offset was valid. The court ruled that unjust enrichment applies only when no other legal remedy exists. Since the defendant could claim the penalty via contract, the plaintiff's claim failed.

Sygn. akt I ACa 36/14

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 13 maja 2014 r. Sąd Apelacyjny w Katowicach I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Roman Sugier (spr.) Sędziowie : SA Ewa Jastrzębska SO del. Jolanta Polko Protokolant : Małgorzata Korszun po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2014 r. w Katowicach na rozprawie sprawy z powództwa (...) Zakładu Opieki Zdrowotnej - Szpitala (...) w K. przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia w W. o zapłatę na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 29 października 2013 r., sygn. akt II C 584/12, 1) zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że:

a) oddala powództwo, b) zasądza od powoda na rzecz pozwanego 3 617 (trzy tysiące sześćset siedemnaście) złotych tytułem kosztów procesu;

2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego 7 429 (siedem tysięcy czterysta dwadzieścia dziewięć) złotych tytułem kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt I ACa 36/14

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 29 października 2013 r. Sąd Okręgowy w Katowicach zasądził od Narodowego Funduszu Zdrowia w W. na rzecz Szpitala (...) w K. kwotę 94.568,03 złotych z ustawowymi odsetkami od 16 stycznia 2013 r. oraz kwotę 8.346 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd Okręgowy ustalił, że strony zawarły szereg umów o świadczenie usług medycznych. Pozwany dokonał kontroli umowy wykonywanej przez powoda i w protokole pokontrolnym zakwestionował prawidłowość prowadzonej dokumentacji medycznej oraz ordynacji refundowanych leków i wyrobów medycznych.

Następnie pozwany obciążył powoda notą obciążeniową na kwotę 94.568,03 złotych z tytułu naliczonej kary umownej i dokonał potrącenia tej kwoty z należnościami powoda. W protokole pokontrolnym pozwany podał, że kontrola dotyczyła umowy stron oznaczonej nr (...) z dnia 27 stycznia 2011 roku a w nocie obciążeniowej podał, że podstawą naliczenia kary umownej jest § (...) umowy z dnia 27 stycznia 2011 r. nr (...). W toku postępowania powód przedłożył różne umowy zawierane przez strony w latach 2009 – 2010. Żadna z nich nie zawierała § (...) dotyczącego zasad naliczania kar umownych.

Powód nie przedłożył umowy oznaczonej numerem o jakim mowa w protokole pokontrolnym. Mając powyższe na względzie Sąd Okręgowy uznał, że stron nie łączy stosunek obligacyjny pozwalający pozwanemu uzyskać korzyść majątkową w kwocie 94.568,03 złotych kosztem powoda. Zdaniem Sądu, skoro powód żąda skrupulatnego dokumentowania działań powoda w ramach umów łączących strony, sam także winien wykazać w sposób nie budzący wątpliwości, że był uprawniony do wystawienia wspomnianej noty obciążeniowej. Mając to na względzie Sąd podzielił stanowisko powoda, że pozwany wzbogacił się bezpodstawnie jego kosztem i na mocy art. 405 kc zasądził na rzecz powoda dochodzoną pozwem należność.

Wyrok został zaskarżony apelacją przez pozwanego w całości. Skarżący zarzucił sprzeczność istotnych ustaleń Sądu z treścią zebranego materiału dowodowego przez błędne przyjęcie, że stron nie łączył stosunek obligacyjny pozwalający na potrącenie kary, którą kwestionował powód. Pozwany wyjaśnił, że bezspornym było, że kontrola obejmowała działalność powoda w latach 2009 – 2010, kiedy strony łączyły umowy zmieniane kolejnymi aneksami, które przewidywały możliwość obciążania powoda karami umownymi. W dacie wystąpienia pokontrolnego strony łączyła kolejna umowa z dnia 27 stycznia 2011 r. o nr (...) będącą wynikiem aneksu do poprzednich umów.

Nieprawidłowość pozwanego polegała jednie na błędnym wskazaniu paragrafu umowy przewidującego możliwość naliczenia kary umownej. Dlatego brak było podstaw do uznania, że powód potrącił należność z tytułu kary umownej bez podstawy prawnej. Powołując się na powyższe pozwany wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów procesu. Powód w odpowiedzi na apelację wnosił o oddalenie apelacji i o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Zarzucił, że nie istnieje umowa powołana w protokole pokontrolnym gdyż numer umowy wskazanej w apelacji jest nieco odmienny. Ponadto argumentacja zawarta w apelacji zdaniem powoda jest sprekludowana. Powód podkreślił, że pozwany potrącił należność naliczoną z tytułu kary umownej z należnościami powoda z tytułu umów dotyczących podstawowej opieki zdrowotnej – w kwocie 84.199,57 złotych oraz z dotyczących programów zdrowotnych w kwocie 10.368,46 złotych, bez dania mu możliwości zweryfikowania prawidłowości zarzutów podniesionych w protokole pokontrolnym.

Sąd Apelacyjny w Katowicach zważył co następuje:

Apelacja pozwanego jest zasadna. Zaskarżony wyrok nie może się ostać gdyż zapadł z naruszeniem przepisu art. 405 kc, co Sąd Apelacyjny zobligowany jest uwzględnić z urzędu. Bezspornym w sprawie było, że strony pozostają w stałych stosunkach umownych. Pozwany w ramach zawieranych cyklicznie z powodem umów finansuje jego działalność medyczną i kontroluje prawidłowość wydatkowania i dokumentowania przekazywanych śródków finansowych. Tak było w latach 2009 – 2010, którego to okresu dotyczyła kontrola pozwanego. Także w okresie późniejszym strony pozostawały w tego rodzaju stosunkach umownych.

Z twierdzeń powoda wynika, że kwestionowana przez niego kara umowna została potrącona przez pozwanego z jego należnościami wynikającymi z innych umów. W literaturze prawnej i judykaturze utrwalony jest pogląd, że przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu należy stosować wtedy, gdy brak jest innego środka prawnego umożliwiającego przywrócenie równowagi majątkowej bez prawnego uzasadnienia. Stanowisko tego rodzaju zajął Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach powołanych przez pozwanego w odpowiedzi na apelację (uchwała SN z dnia 27 kwietnia 1995 r.

III CZP 46/95; OSNC 1995 nr 7 – 8. poz. 114, czy wyrok SN z dnia 12 lutego 2004 r. V CK 193/03 – Legalis do art. 414 kc). Mając powyższe na względzie należało uznać, że powód nie jest uprawniony do dochodzenia roszczeń od pozwanego w oparciu o przepisy dotyczące bezpodstawnego wzbogacenia skoro świadczenia o jakich mowa w pozwie może żądać w ramach wykonania umów łączących strony. Twierdzi wszak, że na skutek nieuzasadnionego działania pozwanego nie otrzymał całej należności przysługującej mu z kolejnych umów. W razie pozwania o wykonanie tych umów rzeczą pozwanego będzie wykazanie, że przysługiwała mu w stosunku do powoda wierzytelność wzajemna z tytułu kary umownej, a Sąd oceni czy potrącenie było skuteczne.

Powództwo dotyczące wykonania umowy jest oparte na innej podstawie faktycznej i prawnej niż powództwo o zwrot bezpodstawnego wzbogacenia, które było przedmiotem oceny Sądu. Skoro powództwo uwzględniono w oparciu o przepis, który z wyżej wymienionych względów nie mógł mieć zastosowania, Sąd Apelacyjny na mocy art. 386 § 1 kpc zmienił zaskarżony wyrok i powództwo oddalił jako nieuzasadnione. O kosztach orzeczono na mocy art. 98 kpc.