Court awards partial compensation for unlawful internment under the Act of February 23, 1991, based on 78 days of suffering.
Legislator summary
AI generatedThe court granted a partial compensation claim for unlawful internment under the Act of February 23, 1991, awarding approximately 43,000 PLN for 78 days of suffering. The applicant argued for 78,000 PLN, citing severe psychological distress, poor living conditions, and lack of family contact during his detention. The court rejected the full amount as excessive but validated the claim by calculating compensation based on three times the average monthly wage, reflecting the specific hardships endured.
Legislator headnote
AI generatedUstawa z dnia 23 lutego 1991 r. o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego; Art. 8 ust. 1; The court must assess the extent of harm and suffering to determine the appropriate amount of compensation for unlawful internment, considering factors such as duration, conditions, and psychological impact.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
II Ko 37/21
UZASADNIENIE
Sąd ustalił następujący stan faktyczny: Wnioskodawca W. R. należał do (...) od momentu jego powstania w sierpniu 1980 r., zaś w grudniu 1981 r. był członkiem komisji zakładowej związku w Centrali Rybnej w P., gdzie pracował jako brygadzista (zeznania W. R. – k. 97 - 100). 15 grudnia 1981 roku został zatrzymany (nakaz zatrzymania i doprowadzenia – k. 50, 69v), a następnie internowany - na podstawie decyzji o internowaniu nr 388 z dnia 16.12.1981 r. Komendanta Wojewódzkiego MO w P. (decyzja o internowaniu - k. 48-49, 70). Decyzję tę wydano na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12.12.1981 r., uznając, że pozostawanie obywatela na wolności zagrażałoby bezpieczeństwu Państwa i porządkowi publicznemu przez to, że organizowałby strajki oraz demonstracje.
Po zatrzymaniu wnioskodawca przebywał w K. Milicji, gdzie był przesłuchiwany, a następnie 20.12.1981 r. został przewieziony do Zakładu Karnego w M. (zeznania W. R. – k. 97 – 100). Internowanie w ośrodku odosobnienia zostało uchylone decyzją nr (...) Komendanta Wojewódzkiego MO w P. z dnia 2.03.1982 r., z uwagi na fakt, iż ustały przyczyny je uzasadniające (decyzja o uchyleniu internowania - k. 55, 73v). W tym samym dniu W. R. został zwolniony (teczka osobopoznawcza - k. 80), łączny czas internowania wyniósł 78 dni. W dniu 16 czerwca 2021 roku – data wpływu – wnioskodawca W.
R. złożył wniosek o zadośćuczynienie od Skarbu Państwa za internowanie w związku z podejmowaną przez niego działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, precyzując wysokość swojego żądania na kwotę 78 000 zł (pismo – k. 4-34).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Podstawą prawną rozstrzygnięć w zakresie objętym wnioskiem są przepisy ustawy z dnia 23 lutego 1991 roku o uznaniu za nieważne orzeczeń wydanych wobec osób represjonowanych za działalność na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego (t.j. Dz.U.2020.1820), czyli tzw. ustawy lutowej. Zgodnie z art. 8 ust 1 tegoż aktu prawnego, osobie, wobec której stwierdzono nieważność orzeczenia albo wydano decyzję o internowaniu w związku z wprowadzeniem w dniu 13 grudnia 1981 r. w Polsce stanu wojennego, przysługuje od Skarbu Państwa odszkodowanie za poniesioną szkodę i zadośćuczynienie za doznaną krzywdę wynikłe z wydania lub wykonania orzeczenia albo decyzji.
Nie ulega wątpliwości, iż wnioskodawca był internowany w okresie od 15.12.1981 r. do 2.03.1982 r. w związku z działalnością na rzecz niepodległego bytu Państwa Polskiego, a ówczesne pozbawienie go wolności było bezprawne. Internowanie to było konsekwencją jego przynależności i działalności antykomunistycznej w (...), do którego należał od momentu jego powstania. Jako członek związku propagował jego idee na terenie swojego zakładu pracy oraz miasta P.. Angażował się w różne akcje prowadzone przez Zarząd Regionu P. Solidarności, w tym kolportaż biuletynów, gazetek, ulotek związkowych oraz książek i broszur z tzw. drugiego obiegu.
Bezspornie organy państwa komunistycznego uznały go za stanowiącego zagrożenie dla bezpieczeństwa PRL, wobec czego dokonano jego zatrzymania i internowania. Ponadto podczas przesłuchań w K. Miejskiej Milicji W. R. kilkukrotnie odmówił współpracy i podpisania tzw. lojalki. Musiał mieć przy tym świadomość, że naraża się tym na pozostawanie w izolacji, co zresztą nastąpiło, bowiem został on przewieziony do więzienia w M.. Wobec powyższego spełnione zostały przesłanki przyznania zadośćuczynienia wskazane w Ustawie lutowej.
Kwestią sporną w niniejszej sprawie pozostawała natomiast kwota dochodzonego przez wnioskodawcę roszczenia. Oceniając rozmiar poniesionej przez wnioskodawcę krzywdy i związanego z tym zadośćuczynienia na wstępie wspomnieć należy, iż zadośćuczynienie obejmuje rekompensatę za krzywdę wynikłą z pozbawienia wolności. Stanowią ją negatywne przeżycia psychiczne lub fizyczne wiążące się nie tylko z faktem pozbawienia wolności, ale również z tym, w jakich okolicznościach do niego doszło. Uwzględnić należy również brutalny sposób traktowania internowanego podczas odizolowania.
Zadośćuczynienie ma funkcję kompensacyjną i zasądzona jego tytułem suma ma zrównoważyć negatywne przeżycia pokrzywdzonego i stanowić dla niego rekompensatę, która choć częściowo złagodzi jego cierpienia. Nie może przy tym osiągać wartości nadmiernej w stosunku do doznanej krzywdy oraz musi być utrzymane w rozsądnych granicach. Przy ustaleniu wysokości kwoty zadośćuczynienia należy brać pod uwagę wszystkie ustalone w sprawie okoliczności rzutujące na określenie rozmiaru wyrządzonej krzywdy. Orzekając w niniejszej sprawie o wysokości zadośćuczynienia Sąd uwzględnił cierpienia doznane przez W.
R., ich rodzaj, czas trwania, stopień dolegliwości, konieczność poddania się rygorom związanym z pozbawieniem wolności, a także jego warunki osobiste. W szczególności, wpływ na wysokość zadośćuczynienia miał fakt, iż pobyt w warunkach internowana wiązał się ze znacznym udręczeniem psychicznym, a sami internowani nie znali ani terminu wykonania tego środka izolacji, ani formy jego wykonania. Początkowo nie byli pewni, czy nie zostaną wywiezieni w głąb ZSRR a nawet rozstrzelani. Wnioskodawca został aresztowany na oczach załogi ze swojego zakładu pracy, bez podania mu podstaw zatrzymania, zaś decyzję o internowaniu doręczono mu dopiero po przetransportowaniu do ZK w M..
Ponadto, poddawany był kilkukrotnym, szczegółowym rewizjom osobistym i długim wielokrotnym przesłuchaniom, podczas których zastraszano go, by podpisał tzw. lojalkę. Oczywiste są również dolegliwości związane z pobytem wnioskodawcy w K. Milicji oraz w Zakładzie Karnym w M., gdzie panowały trudne warunki bytowe i sanitarne. Wnioskodawca przez pierwsze 5 dni od zatrzymania przebywał wraz z kilkunastoma innymi więźniami w ciasnej, zawilgoconej, nieogrzewanej i brudnej piwnicy K. Milicji, gdzie tak jak inni zmuszony był spać na podłodze.
Następnie został on przewieziony do Zakładu Karnego w M., gdzie osadzono go w przeludnionej celi, bez środków czystości. Dodatkowo utrudniano mu kontakt z rodziną – przez cały okres izolacji miał jedynie jedno widzenie, zaś z licznych wysyłanych przez niego listów, tylko jeden dotarł do adresata. W celach systematycznie przeprowadzano rewizje tzw. kipisze, a osadzonym nie pozwalano na spacery. W ocenie Sądu również późniejsze problemy wnioskodawcy ze znalezieniem zatrudnienia, były konsekwencją wykonania wobec niego decyzji o internowaniu.
Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności faktycznych, Sąd ustalił wysokość zadośćuczynienia przyjmując, że za każdy miesiąc krzywdy wynikającej z pozbawienia wolności, wnioskodawca powinien otrzymać kwotę zbliżoną do równowartości potrójnego przeciętnego wynagrodzenia, które - wg komunikatu Prezesa GUS z dnia 10.08.2021 r. - za II kwartał 2020 r. wyniosło 5.504,52 zł. Tak ustalone zadośćuczynienie stanowi realną wartość ekonomiczną i jest zgodne z linią orzeczniczą Sądu Okręgowego w Płocku w podobnych sprawach.
Wnioskodawca był pozbawiony wolności przez 78 dni, co stanowi 2,6 miesiąca. Po pomnożeniu trzykrotności średniego wynagrodzenia przez liczbę miesięcy otrzymujemy kwotę 42.931,20 zł. W rezultacie Sąd uznał, że kwota zadośćuczynienia w wysokości po 43.000 zł (po zaokrągleniu do pełnych tysięcy złotych) za 78 dni izolacji jest odpowiednia do subiektywnego poczucia krzywdy i wywołanego u wnioskodawcy stresu i cierpień związanych z izolacją. W pozostałym zakresie wniosek został oddalony jako wygórowany. Zgodnie z art.558 k.p.k. niniejsze uzasadnienie sporządzono w formie przewidzianej przez Kodeks postępowania cywilnego, tj. bez wykorzystania formularza obowiązującego w sprawach karnych.