Consumer loan contract clause invalid due to lack of proportionality in penalty for breach of duty. Court dismissed claim for 'free credit' sanction. Consumer failed to prove unfairness. Bank costs awarded.

Sygnatura akt I C 59/23

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Pleszew, dnia 22 czerwca 2023 r. Sąd Rejonowy w Pleszewie I Wydział Cywilny w następującym składzie: Przewodniczący: sędzia Anna Zielińska Protokolant: Aneta Biskup po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2023 r. w Pleszewie sprawy z powództwa M. Z. przeciwko (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. o zapłatę 1. oddala powództwo, 2. zasądza od powoda M. Z. na rzecz pozwanego (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. kwotę 3.600,00 zł (trzy tysiące sześćset złotych 00/100) tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego. Anna Zielińska Sygnatura akt: I C 59/23

UZASADNIENIE

Pozwem wniesionym 26 stycznia 2023 r. M. Z. reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł o zasądzenie od (...) Bank S.A. z siedzibą w W. kwoty 27.235,78 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 3 listopada 2022 r. do dnia zapłaty oraz zasądzenie na swoją rzecz od pozwanej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, ponadto wniósł o udzielenie zabezpieczenia na czas trwania postępowania, poprzez zajęcie innego prawa majątkowego realizujące się w postaci zobowiązania strony pozwanej do zaliczania całości dalszych wpłacanych przez stronę powodową rat w wysokości określonej umową lub harmonogramem płatności na poczet kapitału kredytu z jednoczesnym zawieszeniem naliczania przez bank odsetek umownych i odsetek za opóźnienie w przypadku ustalenia przez stronę pozwaną, że doszło do powstania zaległości w spłacie kredytu ewentualnie poprzez umożliwienie stronie powodowej uiszczania dalszych rat jedynie w ich części kapitałowej z jednoczesnym zobowiązaniem strony pozwanej do wstrzymania się z naliczaniem odsetek oraz wstrzymania stronie powodowej obowiązku dokonywania spłaty rat w ich części odsetkowej nadto w przypadku udzielenie zabezpieczenia jak powyżej także poprzez nakazanie stronie pozwanej powstrzymania się od złożenia stornie powodowej oświadczenia o wypowiedzeniu umowy kredytu w przypadku stwierdzenia przez kredytodawcę powstania zaległości w sałacie kredytu z powodu niewykonywania przez powodów płatności rat wynikających z treści umowy oraz powstrzymania się do zgłaszania tak stwierdzonych zaległości w Biurze Informacji Kredytowej, BiG Infomonitorze oraz innych podobnych rejestrach.

W uzasadnieniu pozwu podał, że 8 listopada 2021 r. zawarł z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu konsolidacyjnego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów. W imieniu banku podpis złożył M. M.. Na mocy umowy bank przyznał kredytobiorcy kredyt w wysokości 170.626,20 zł w tym 100.238 na spłatę innych kredytów lub pożyczek oraz 15.288,00 zł na pokrycie składki ubezpieczeniowej. Wypłata środków pochodzących z kredytu wymagała dyspozycji strony powodowej. Całkowita kwota kredytu wynosiła 155.238,00 zł i nie obejmowała ona kredytowanych kosztów kredytu w postaci składki ubezpieczeniowej.

Kredyt został oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu podpisania umowy wynosiła 6,20% w stosunku rocznym (§3 ust. 10 umowy). Kredytobiorca był zobowiązany do spłaty całości zadłużenia wynikającego z umowy w 120 miesięcznych ratach w wysokości określonej harmonogramem spłaty. Wypłata środków uzależniona była dodatkowo od warunku w postaci pozytywnej decyzji kredytowej oraz złożenia odrębnej dyspozycji stanowiącej załącznik do umowy (§1 ust. 5 oraz 7 umowy). W przypadku opóźnienia w terminowym regulowaniu przez kredytobiorcę zobowiązań pieniężnych wynikających z umowy, bank miał prawo pobierać od kwoty niespłaconych w terminie zobowiązań podwyższone odsetki, w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienia (§8 ust. 10-11 umowy).

Zgodnie z §5 umowy całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy wyniósł 74.526,77 zł, a całkowita kwota do zapłaty przez kredytobiorcę w dniu zawarcia umowy wyniosła 155.238 zł. Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 8,65%. Na podstawie §9 ust. 2 w zw. z §8 ust. 2 i 3 bank jest uprawniony do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia między innymi w razie opóźnienia kredytobiorcy ze spłatą pod warunkiem spełniania warunków informacyjnych wskazanych w §8. Po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorca był zobowiązany do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami i kosztami należnymi bankowi za okres korzystania z kredytu.

Do umowy został załączony wzór oświadczenia o odstąpieniu, wręczony przez bank klientowi wraz z zawarciem umowy, którego skutki zostały w sposób pobieżnie określone w §7 ust. 1-7 umowy. W dniu 19 października 2022 r. strona powodowa złożyła oświadczenie, w którym wskazała że wobec naruszenia przez kredytodawcę w umowie obowiązków wskazanych w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim w szczególności poprzez naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 1, art. 5 pkt 10, art. 30 ust. 1 4, art. 30 ust. 1 pkt 3, art. 30 ust. 1 pkt 5, art. 30 ust. 1 pkt 11, art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy, korzysta ona z sankcji przewidzianej w art. 45 ustawy i zwraca kredyt w nominalnej wysokości, tj. bez odsetek i innych kosztów terminach i w sposób określony w umowie.

Ponadto w tym samym piśmie strona pozwana została wezwana do zwrotu pobranych przez kredytodawcę kwot oraz uiszczonych przez kredytobiorcę kosztów poprzez zapłatę na wskazany rachunek bankowy kwoty w łącznej wysokości 24.778,20 zł, na którą składały się pobrana przez kredytodawcę z kwoty kredytu składka ubezpieczeniowa oraz uiszczone przez kredytobiorcę na dzień składania oświadczenia odsetki. Pismem z dnia 24 października 2022 r. kredytodawca odmówił uznania oświadczenia kredytobiorcy za wywołujące skutki prawne. W ocenie powoda treść umowy zawartej między stroną powodową a kredytodawcą nie spełnia wszystkich wymogów wskazanych w ustawie o kredycie konsumenckim, w szczególności określonych w art. 29 ust. 3 oraz w art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17 ustawy.

W przedmiotowej umowie mamy do czynienia z następującymi naruszeniami: 1. §1 ust. 3 w zw. z §5 ust. 1 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy, 2. §1 ust. 4 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy, 3. §1 ust. 4 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy, 4. §8 ust. 10-11 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy, 5. §7 ust. 1-7 stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy, 6. Umowa narusza art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy w zakresie w jakim nie są w niej zawarte dane wymagane przez przedmiotowy przepis.

Postanowieniem z dnia 6 lutego 2023 r. Sąd oddalił wniosek o udzielenie zabezpieczenia. Pozwany (...) Bank S.A. z siedzibą w W., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie na swoją rzecz od powoda kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Pozwany wskazał, że roszczenie powoda jest bezpodstawne zarówno co do zasady jak i wysokości, odniósł się do wszystkich zarzutów stawianych umowie kredytu, wskazując że umowa odpowiada wszystkim wymogom formalnym wynikającym z obowiązujących przepisów, a ponadto podniósł zarzut przedawnienia roszczenia.

Sąd ustalił następujący stan faktyczny: W dniu 8 listopada 2021 r. powód M. Z. zawarł z (...) Bank S.A. z siedzibą w W. umowę kredytu konsolidacyjnego przeznaczonego częściowo na spłatę innych kredytów. W imieniu banku podpis złożył M. M.. Na mocy umowy bank przyznał kredytobiorcy kredyt w wysokości 170.626,20 zł w tym, - 55.000,00 zł na potrzeby konsumpcyjne kredytobiorcy, - 100.238,00 zł na spłatę kredytu niecelowego oraz studenckiego, - 15.288,20 zł na pokrycie składki ubezpieczeniowej. Wypłata środków pochodzących z kredytu wymagała dyspozycji strony powodowej.

Z §5 umowy wynika, że całkowita kwota kredytu wynosiła 155.238,00 zł i nie obejmowała ona kredytowanych kosztów kredytu w postaci składki ubezpieczeniowej. Kredyt został oprocentowany według zmiennej stopy procentowej, która w dniu podpisania umowy wynosiła 6,20% w stosunku rocznym (§3 ust. 10 umowy). Kredytobiorca był zobowiązany do spłaty całości zadłużenia wynikającego z umowy w 120 miesięcznych ratach w wysokości określonej harmonogramem spłaty. Wypłata środków uzależniona była dodatkowo od warunku w postaci pozytywnej decyzji kredytowej oraz złożenia odrębnej dyspozycji stanowiącej załącznik do umowy (§1 ust. 5 oraz 7 umowy).

W przypadku opóźnienia w terminowym regulowaniu przez kredytobiorcę zobowiązań pieniężnych wynikających z umowy, bank miał prawo pobierać od kwoty niespłaconych w terminie zobowiązań podwyższone odsetki, w wysokości odsetek maksymalnych za opóźnienia (§8 ust. 10-11 umowy). Zgodnie z §5 umowy całkowity koszt kredytu w dniu zawarcia umowy wyniósł 74.526,77 zł, w tym naliczone odsetki umowne – 59.138,57 zł, składka ubezpieczeniowa – 15.388,20 zł. Całkowita kwota do zapłaty przez kredytobiorcę w dniu zawarcia umowy wyniosła 229.764,77 zł.

Rzeczywista roczna stopa oprocentowania wynosiła 8,65%. Na podstawie §9 ust. 2 w zw. z §8 ust. 2 i 3 bank jest uprawniony do wypowiedzenia umowy z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia między innymi w razie opóźnienia kredytobiorcy ze spłatą pod warunkiem spełniania warunków informacyjnych wskazanych w §8. Po upływie okresu wypowiedzenia kredytobiorca był zobowiązany do niezwłocznego zwrotu wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami i kosztami należnymi bankowi za okres korzystania z kredytu. Do umowy został załączony wzór oświadczenia o odstąpieniu, wręczony przez bank klientowi wraz z zawarciem umowy, którego skutki zostały w sposób pobieżnie określone w §7 ust. 1-7 umowy. (dowód: umowa kredytu k. 25-29v, prognozowany harmonogram k. 30-31v, wniosek-polisa k. 32-32v, informacja k. 33, przesłuchanie powoda k. 131-131v, nagranie z dnia 25 maja 2023 r.) W dniu 13 października 2022 r.

M. Z. działając przez swojego pełnomocnika złożył pozwanemu na piśmie oświadczenie, w którym wskazał że wobec naruszenia przez kredytodawcę w umowie obowiązków wskazanych w art. 45 ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim w szczególności poprzez naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 1, art. 5 pkt 10, art. 30 ust. 1 4, art. 30 ust. 1 pkt 3, art. 30 ust. 1 pkt 5, art. 30 ust. 1 pkt 11, art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy, korzysta z sankcji przewidzianej w art. 45 ustawy i zwraca kredyt w nominalnej wysokości, tj. bez odsetek i innych kosztów terminach i w sposób określony w umowie.

Ponadto w tym samym piśmie pozwany bank został wezwany do zwrotu pobranych przez kredytodawcę kwot oraz uiszczonych przez kredytobiorcę kosztów poprzez zapłatę na wskazany rachunek bankowy kwoty w łącznej wysokości 24.778,20 zł, na którą składały się pobrana przez kredytodawcę z kwoty kredytu składka ubezpieczeniowa w wysokości 15.388,20 zł oraz uiszczone przez kredytobiorcę na dzień składania oświadczenia odsetki w wysokości 9.390,00 zł. Zapłata miała nastąpić w ciągu 14 dni na wskazany w piśmie rachunek bankowy.

Pozwany (...) Bank S.A. odebrał oświadczenie w dniu 19 października 2022 r. (dowód: oświadczenie k. 35-35v, potwierdzenie nadania i odbioru k. 36-37, przesłuchanie powoda k. 131-131v, nagranie z dnia 25 maja 2023 r.) Pismem z dnia 24 października 2022 r. pozwany bank odmówił uznania oświadczenia kredytobiorcy za wywołujące skutki prawne. (dowód: pismo pozwanego k. 38-39) Stan faktyczny w zasadzie nie był sporny. Sąd odtwarzając istotne dla rozstrzygnięcia sprawy fakty pominął zarówno powoływany przez stronę powodową Raport Rzecznika Finansowego z grudnia 2018 r. jak i opinię prawną sporządzoną na zlecenie pozwanego z 6 października 2022 r.

Dowody te dostarczają wiedzy o prawie, nie są natomiast w niniejszej sprawie źródłem faktów. Strony tymczasem różnią się wyłącznie oceną prawną ustalonych i niespornych faktów, w tym oceną prawidłowości zawartej umowy w świetle określonych przepisów o kredycie konsumenckim i oceną skuteczności oświadczenia o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego. Te kwestie zostaną omówione w dalszej części uzasadnienia.

Sąd zważył co następuje:

Udzielanie kredytów to podstawowa działalność banku ( art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe - t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 2324 ze zm.). Przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel (przedmiot kredytu), a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie i zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonym terminie. Dodatkowo zobowiązanie kredytobiorcy obejmuje też obowiązek zapłacenia bankowi odsetek oraz prowizji, w przewidzianych w umowie terminach – wynagrodzenia za korzystanie ze środków pieniężnych banku.

Z tego ostatniego wynika, że umowa kredytu jest odpłatna. Kredyt musi mieć też swoje przeznaczenie, a jego przedmiotem jest określona kwota pieniężna. Zawarcie umowy kredytu wymaga formy pisemnej ( ad probationem). Z kolei w myśl art. 3 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 roku o kredycie konsumenckim ( t.j. Dz. U. z 2022 roku, poz. 246 ze zm.) przez umowę o kredyt konsumencki rozumie się umowę o kredyt w wysokości nie większej niż 255.550 złotych albo równowartość tej kwoty w walucie innej niż waluta polska, który kredytodawca w zakresie swojej działalności udziela lub daje przyrzeczenie udzielenia konsumentowi, przy czym za umowę o kredyt konsumencki uważa się między innymi umowę pożyczki i umowę kredytu.

Rzeczą Sądu w niniejszej sprawie jest ocena, czy zachodzą przesłanki do zastosowania sankcji kredytu darmowego. Art. 45 ust. 1 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim stanowi, że w przypadku naruszenia przez kredytodawcę art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c konsument, po złożeniu kredytodawcy pisemnego oświadczenia, zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów kredytu należnych kredytodawcy w terminie i w sposób ustalony w umowie. Ciężar dowodu, że kredytodawca naruszył określony obowiązek wymieniony w art. 45 ust. 1 u.k.k., spoczywa na konsumencie (art. 6 k.c.).

W ocenie powoda treść umowy zawartej między stroną powodową a kredytodawcą nie spełnia wszystkich wymogów wskazanych w ustawie o kredycie konsumenckim, w szczególności określonych w art. 29 ust. 3 oraz w art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17 ustawy. W przedmiotowej umowie według powoda mamy do czynienia z następującymi naruszeniami: 1. §1 ust. 3 w zw. z §5 ust. 1 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7 ustawy, 2. §1 ust. 4 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 3 ustawy, 3. §1 ust. 4 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 5 ustawy, 4.

§8 ust. 10-11 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy, 5. §7 ust. 1-7 stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy, 6. umowa narusza art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy w zakresie w jakim nie są w niej zawarte dane wymagane przez przedmiotowy przepis. Zdaniem Sądu analizowana umowa kredytowa jest zgodna z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe i nie doszło przy jej zawarciu do naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim, w zakresie jaki otwiera możliwość do skorzystania z sankcji kredytu darmowego. Tytułem wyjaśnienia na wstępie wywodu warto podkreślić, że sankcja kredytu darmowego nie powstaje, gdy kredytodawca naruszył obowiązek, którego źródłem jest przepis niewymieniony w art. 45 ust. 1 u.k.k., postanowienie umowy, zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje (zob. art. 56 k.c.).

Katalog przepisów określonych w art. 45 ust. 1 ma charakter zamknięty i – ze względu na wyjątkowy, sankcyjny charakter regulacji – nie podlega wykładni rozszerzającej ani wnioskowaniu per analogiam. Sankcją kredytu darmowego powinny być objęte takie sytuacje, w których pojawia się element nieuczciwego (nierzetelnego) postępowania wobec konsumenta, natomiast w innych sytuacjach np. w przypadkach, w których nastąpiło tylko pozorne, ściśle formalne naruszenie przepisów ustawy, a także w razie pomyłek „technicznych” (tzw. literówek, które mogły zniekształcić nazwę czy adres kredytodawcy), jak również do oczywistych pomyłek o charakterze czysto rachunkowym, a nawet do błędów w obliczeniach kosztów kredytu powstałych nieintencjonalnie, lecz wskutek niesprawności urządzenia liczącego nie powinna być stosowana (wyrok SR w Tomaszowie Lubelskim z 22.09.2016 r., I C 430/16 cyt. za T.

Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 45). Tak można zakwalifikować np. brak siedziby pośrednika i to w sytuacji kiedy w umowie dokładnie oznaczono dane banku i dane personalne osoby upoważnionej do jego reprezentacji. Omawiana sankcja obejmuje zasadniczo wszystkie przychody kredytodawcy związane z kredytem konsumenckim, niezależnie od ich nazwy: odsetki, opłaty, prowizje, składki, koszty itd. Art. 45 ust. 1 nie obejmuje świadczeń pieniężnych płatnych przez konsumenta na rzecz osoby trzeciej lub organu władzy publicznej, choćby były one związane z kredytem konsumenckim.

Nie są to świadczenia – verba legis – „należne kredytodawcy”. Dotyczy to także przypadków, w których kredytodawca – jako pełnomocnik – odbiera świadczenia pieniężne od konsumenta na rzecz osoby trzeciej, np. działając w roli pośrednika ubezpieczeniowego (tak T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art. 45). Skoro wynagrodzenie dla pośrednika (...) S.A. (k.

83) nie jest objęte działaniem sankcji kredytu darmowego, to brak zapisu o tym wynagrodzeniu (prowizji) w umowie nie stanowi naruszenia art.

45. Uprawnienie, o którym mowa w art. 45 ust. 1, wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy. Użyty w art. 45 ust. 5 u.k.k., zwrot "wykonanie umowy" od którego zaczyna biec roczny termin na wygaśnięcie uprawnienia konsumenta do złożenia oświadczenia o sankcji kredytu darmowego, oznacza przede wszystkim stan, w którym wszelkie zobowiązania obu stron umowy o kredyt konsumencki zostały w pełni wykonane. Nie ma przy tym znaczenia, czy zostały one wykonane w terminie, dobrowolnie, czy też przymusowo, np. w drodze egzekucji komorniczej.

Należy przy tym zaznaczyć, że chodzi tutaj o zobowiązania określone treścią umowy o kredyt konsumencki bez uwzględnienia skutków sankcji kredytu darmowego. W konsekwencji, jeżeli konsument lub kredytodawca pozostaje w opóźnieniu lub zwłoce z wykonaniem jakiegokolwiek obowiązku wynikającego z umowy o kredyt konsumencki termin roczny na wygaśnięcie uprawnienia do złożenia oświadczenia z art. 45 ust. 1 nie rozpoczyna swojego biegu. Celem ustawodawcy było raczej uregulowanie terminu wygaśnięcia komentowanego uprawnienia w taki sposób, aby powiązać go ze stanem, w którym na skutek zastosowania różnych instytucji prawnych strony umowy mają podstawy sądzić, że ich wzajemne roszczenia z umowy o kredyt wygasły ( por.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2019 r. sygn. akt V ACa 118/18, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 lipca 2019 r., III 642/19, wyrok Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 19 listopada 2019 r., sygn. III Ca 1127/19, LEX nr 3052705; wyrok Sądu Rejonowego w Szczytnie z dnia 28 września 2017 r., sygn. akt I C 531/17, niepubl. i wyrok Sądu Rejonowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 7 lipca 2017 r., sygn. X C 615/17, LEX nr 2491273). Powód jest w trakcie spłacania kredytu, a umowa obowiązuje do dnia 17 listopada 2031 r. Z pewnością więc nie doszło jeszcze do wygaśnięcia przedmiotowego uprawnienia.

W zasadniczej części rozważań sąd przeanalizował wszystkie wymienione przez stronę powodową naruszenia ustawy o kredycie konsumenckim. W pierwszej kolejności powód zarzucił, że §1 ust. 3 w zw. z §5 ust. 1 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.k.k. przepisy te stanowią, że umowa o kredyt konsumencki powinna określać całkowitą kwotę kredytu oraz rzeczywistą roczną stopę oprocentowania oraz całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia.

Całkowita kwota do zapłaty przez konsumenta to suma całkowitego kosztu kredytu i całkowitej kwoty kredytu (art. 5 pkt 8 u.k.k.). Całkowity koszt kredytu to wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach - z wyjątkiem jednak kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta (art. 5 pkt 6 u.k.k.).

Z kolei całkowita kwota kredytu to maksymalna kwota wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt, a w przypadku umów, dla których nie przewidziano tej maksymalnej kwoty, suma wszystkich środków pieniężnych nieobejmujących kredytowanych kosztów kredytu, które kredytodawca udostępnia konsumentowi na podstawie umowy o kredyt (art. 5 pkt 7 u.k.k.). W umowie kredytu zawartej przez (...) Bank S.A. z powodem w dniu 8 listopada 2021 r. w § 4 ust. 1 wskazano, że całkowita kwota kredytu wynosi 155.238,00 zł i jest to kwota, która nie obejmuje kredytowanych kosztów kredytu określonych w §1 ust. 1 pkt 3 te koszty to jednorazowa składka ubezpieczeniowa w wysokości 15.388,20 zł.

Z kolei w § 5 ust. 2 umowy wskazano, że całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 74.526,77 zł, na który składają się naliczone odsetki umowne – 59.138,57 zł i składka 15.388,20 zł. Kwota kredytowanej składki wchodzi wobec tego w zakres całkowitej kwoty do zapłaty, ale nie w zakres całkowitej kwoty kredytu. Jako całkowitą kwotę do zapłaty w umowie kredytu wskazano kwotę 229.764,77 zł (§ 5 ust. 3), stanowiącą sumę całkowitego kosztu kredytu (74.526,77 zł) i całkowitej kwoty kredytu (155.238,00 zł). Wszystkie omawiane wartości zostały podane prawidłowo w sposób odpowiadający definicjom ustawowym z art. 5 u.k.k., zarzuty że jest inaczej są chybione.

Nie ma przy tym znaczenia, że w art. 5 pkt 10 u.k.k. pojęcie "stopy oprocentowania kredytu" ustawodawca zdefiniował w ten sposób, że ograniczył jego zakres do oprocentowania stosowanego do wypłaconej kwoty na podstawie umowy o kredyt w stosunku rocznym. Pojęcie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania jest szersze niż pojęcie stopy oprocentowania kredytu, gdyż odwołuje się do pojęcia całkowitego kosztu kredytu ponoszonego przez konsumenta i oznacza go jako określoną wartość procentową całkowitej kwoty kredytu w stosunku rocznym (art. 5 pkt 12 u.k.k.).

Wskazać należy, że obowiązujące przepisy nie wprowadzają zakazu naliczania odsetek od kredytowanego kosztu kredytu. Wynika to z treści art. 5 pkt 7 u.k.k., w którym expressis verbis mowa jest o "kredytowanych kosztach kredytu". Ustawa nie zakazuje kredytowania takich kosztów, a jedynie wyłącza je z zakresu pojęcia całkowitej kwoty kredytu. Potwierdza to także wyrok z dnia 30 stycznia 2019 r., I NSK 9/18 (LEX nr 2643248), w którym Sąd Najwyższy wskazał, że w aktualnym stanie prawnym nie jest dopuszczalne prezentowanie tej samej kwoty (np. opłaty przygotowawczej, prowizji itp.) zarówno w ramach całkowitej kwoty kredytu, jak i w kosztach kredytu.

I to nawet wówczas, gdy składniki kosztów kredytu są kredytowane przez kredytodawcę. Za taką tezą, jak podniósł Sąd Najwyższy, przemawia wyraźna treść art. 5 pkt 7 u.k.k. Z tezy tej wynikają zatem dwa istotne wnioski - po pierwsze, składniki kosztu kredytu mogą być kredytowane przez kredytodawcę, a po drugie, prowizja - nawet jeśli jest kredytowana - nie może być wykazywana w umowie zarówno w całkowitej kwocie kredytu, jak też w kosztach kredytu. Istota omawianego w tym miejscu zagadnienia została wyjaśniona w wyroku TSUE z dnia 21 kwietnia 2016 r., C-377/14.

Sprowadza się ona, najogólniej rzecz ujmując, do tego, że w włączenie jakiejkolwiek kwoty należącej do całkowitego kosztu kredytu do całkowitej kwoty kredytu może mieć wpływ na obliczenie rzeczywistej rocznej stopy oprocentowania i w konsekwencji może wpłynąć na prawidłowość informacji, które kredytodawca powinien wskazać w danej umowie o kredyt (vide pkt 89 i 91 uzasadnienia). Również w literaturze wskazuje się, iż dopuszczalne jest finansowanie kosztów kredytu udzielonego przez bank oraz naliczanie odsetek od kwoty przeznaczonej na ten cel.

Brak jest podstaw do przyjęcia w przepisach ustawy o kredycie konsumenckim odmiennych zasad pobierania odsetek od wykorzystanego kredytu, zależnych w szczególności od tego, czy celem kredytowania są koszty udzielanego kredytu ( J. Gil, M. Szlaszyński, Problematyka odsetek od kredytowanych kosztów bankowego kredytu konsumenckiego, "Monitor Prawa Bankowego" z 2022 r. Nr 6, s. 59-74). Podobnie T. Czech ((w:) Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018 r., art.

5) wskazuje, że pojęcie "wypłaconej kwoty", o której mowa w art. 5 pkt 10 u.k.k., obejmuje także część kapitału kredytu przeznaczoną na sfinansowanie koszów związanych z tym kredytem. Przemawia za tym wykładnia językowa omawianego przepisu - przepis ten nie wymaga, aby wypłata nastąpiła do rąk konsumenta. Wypłata może być również dokonana w celu pokrycia zobowiązań konsumenta (w tym zobowiązań do zapłacenia kosztów związanych z kredytem). Wniosek ten potwierdza również wykładnia systemowa - na tle przepisów o kredycie bankowym przyjmuje się, że odsetki nalicza się od całości kapitału kredytu, niezależnie od sposobu wypłacenia tego kapitału. Zdanie to zdaje się podzielać również Z. Ofiarski ((w:) Ustawa o kredycie konsumenckim. Komentarz, Warszawa 2014 r., art.

5) podkreślając, że po dokonanej nowelizacji z przepisów u.k.k. ustawą z dnia 23 października 2013 r. o zmianie ustawy o nadzorze nad rynkiem finansowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2013 r. poz. 1567) jednoznacznie wynika, że nie można naliczać odsetek od środków, które jeszcze nie zostały wypłacone kredytobiorcy. W danym momencie kwota wypłaconego kredytu może być bowiem niższa od całkowitej kwoty kredytu udostępnianej kredytobiorcy na podstawie zawartej umowy o kredyt konsumencki. (por. wyrok SO w Warszawie z dnia 31 marca 2023 r.

V Ca 3217/22, Lex nr 3553822). W konsekwencji przyjąć należy, że w umowie kredytu zawartej przez powoda z pozwanym bankiem prawidłowo wskazano zarówno rzeczywistą roczną stopę oprocentowania, jak i całkowitą kwotę do zapłaty przez konsumenta ustaloną w dniu zawarcia umowy o kredyt konsumencki, wraz z podaniem wszystkich założeń przyjętych do jej obliczenia. Sąd dostrzegł w tym miejscu błąd wywodu powoda, który formułując opisywany zarzut wskazał że pozwany bank nieprawidłowo określił koszt w postaci odsetek albowiem w kwocie tej uwzględniono także odsetki od kredytowanej prowizji, co jest działaniem nieprawidłowym i wypacza definiowane pojęcie RRSO (str. 12 pozwu).

Tymczasem analizowana umowa w ogóle nie przewidywała prowizji. W kolejnym zarzucie powód wskazał, że §1 ust. 4 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 3 u.k.k. przepis ten stanowi, że umowy o kredyt konsumencki powinna określać czas obowiązywania umowy. Na kredytodawcy ciąży obowiązek, aby w dokumencie umowy oznaczyć czas jej obowiązywania. Chodzi o wskazanie okresu kredytowania, czyli okresu, w którym konsument może korzystać z kapitału kredytodawcy. Jeżeli umowę o kredyt konsumencki zawarto na czas oznaczony, w dokumencie umowy należy podać końcowy termin spłaty kapitału kredytu (określony datą kalendarzową lub w sposób opisowy).

T. Czech [w:] Kredyt konsumencki. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2018, art.

30. Z analizowanej umowy w tym jej integralnych części wynika, że została ona zawarta na czas oznaczony 120 miesięcy do dnia 17 listopada 2031 r. W ocenie Sądu określenie czasu obowiązywania umowy jest jasne i nie budzi jakichkolwiek wątpliwości interpretacyjnych. Chybiony pozostaje również zarzut, że §1 ust. 4 umowy stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 5 u.k.k. który stanowi, że umowa o kredyt konsumencki powinna określać terminy i sposób wypłaty kredytu. powód przy tym nie czyni zarzuty, że umowa nie określa terminu i sposobu wypłaty kredytu, ale że czyni to w sposób nieczytelny i niejednoznaczny. Stwierdzenie w §1 ust. 6 umowy, że wypłata kredytu nastąpi w ciągu 3 dni od poinformowania kredytobiorcy o ostatecznej decyzji kredytowej, którą bank musi podjąć w ciągu 7 dni od dnia zwarcia umowy (§1 ust.

5) jest wystarczające dla poprawnego określenia terminu wypłaty, która miała nastąpić zgodnie z dyspozycją stanowiącą załącznik do umowy. Następny zarzut powoda dotyczy §8 ust. 10-11 umowy, który według strony powodowej stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 11 ustawy przewidującego konieczność określenia rocznej stopy oprocentowania zadłużenia przeterminowanego, warunki jej zmiany oraz ewentualnie inne opłaty z tytułu zaległości w spłacie kredytu. Sąd podziela w tym zakresie argumentację Banku, iż określenie w umowie w § 8 zasad zmiany przeterminowanego oprocentowania było wystarczające w rozumieniu obowiązku informacyjnego z art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k. W szczególności wskazano tu aktualną kwotę 13,5% oraz że jest to równowartość odsetek maksymalnych za opóźnienie wynikających z art. 481§2 1 kc (§8 ust. 11).

Jej zmiana będzie zaś automatyczna i nastąpi równo ze zmianą odsetek maksymalnych za opóźnienie (§8 ust. 12). W tej sytuacji, w ocenie Sądu przepis art. 30 ust. 1 pkt 11 u.k.k. nie nakłada na kredytodawcę obowiązku informowania konsumenta o każdorazowej zmianie powszechnie dostępnych wskaźników, wyznaczających automatycznie wysokość oprocentowania od należności przeterminowanych. Informacja o zmianie wysokości oprocentowania podawana jest przez kanały elektroniczne, a w sytuacji gdy nie ma możliwości wykorzystania kanałów elektronicznych, na wskazany przez kredytobiorcę adres mailowy lub listem oraz w sposób ogólnodostępny w placówkach banku (§8 ust. 14).

Dodatkowe poinformowanie o możliwości ich ustalenia na stronie internetowej Banku, tym bardziej wyklucza możliwość wprowadzenia konsumenta w błąd na etapie zawierania umowy. Przechodząc do zarzutu, że §7 ust. 1-7 stanowi naruszenie art. 30 ust. 1 pkt 15 ustawy, Sąd podziela i w tym zakresie stanowisko strony pozwanej, wsparte poglądem wyrażonym przez Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 r. I ACa 281/19, iż nie doszło tu do naruszenia art. 30 ust. 1 pkt 15 u.k.k. Powtórzyć zatem należy, że celowościowa wykładnia tej normy prawnej uzasadnia uznanie, że należy konsumentowi udzielać takich informacji, które są użyteczne i mają dla niego znaczenie w wymiarze praktycznym, a nie czysto doktrynalnym. (...) Zdaniem Sadu Apelacyjnego przyjąć należy, że przywołany w omawianym przepisie obowiązek informacyjny nie dotyczy wszelkich abstrakcyjnie opisanych przez ustawodawcę zdarzeń, od których rozpoczyna bieg termin na złożenie oświadczenia o odstąpieniu, lecz odnosi się jedynie do takich okoliczności, które choćby hipotetycznie mogłyby wystąpić w warunkach konkretnej zawieranej z konsumentem umowy.

Z tych przyczyn powinność powiadomienia o - opisanym w art. 53 ust. 2 u.k.k. - uprawnieniu kształtującym, które zostało przewidziane wyłącznie na wypadek, gdyby kontrakt nie zawierał wszystkich danych wymaganych przez art. 30 ust. 1 u.k.k., aktualizuje się tylko wtedy, kiedy w treści czynności prawnej rzeczywiście zabrakło tych elementów. Sytuacja taka nie miała miejsca w niniejszej sprawie. Analiza treści umowy prowadziła do wniosku, że, zawierała ona wszelkie wymagane przez u.k.k. postanowienia. Co więcej, zaznaczyć należy, że przytaczanie informacji o możliwości odstąpienia od umowy, jako sankcji za naruszenie obowiązków informacyjnych (art. 53 ust. 2 u.k.k.), nie stanowi informacji istotnej dla konsumenta, przy ocenie rozmiaru zaciąganego zobowiązania, czy też przy porównywaniu jej z innymi ofertami.

Sąd nie dostrzega przy tym w treści § 15 ust. 1 jakiejkolwiek sugestii co do obligatoryjności w korzystaniu z przedłożonego konsumentowi przy zawieraniu umowy, formularza odstąpienia od umowy. Co do zarzutu, że umowa narusza art. 30 ust. 1 pkt 1 ustawy w zakresie w jakim nie są w niej zawarte dane wymagane przez przedmiotowy przepis, należy stwierdzić że umowa również w tym zakresie jest poprawna. Według powoda w umowie nie ujawniono adresu do doręczeń elektronicznych wpisanego bazy adresów elektronicznych kredytodawcy i pośrednika kredytowego.

Baza tych adresów jest jawna i przeszukanie jej pod kątem danych pozwanego przyniosło negatywny skutek. Skoro bank nie posiadał adresu do doręczeń elektronicznych wpisanego do bazy, to tym bardziej takie adres nie mógł znaleźć się w umowie kredytu. W konkluzji rozważań wypada za Sądem Rejonowym dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie (wyrok z dnia 17 sierpnia 2022 r. XVI C 2870/21 Lex nr 3406265) podkreślić, ze kluczową kwestią jest wykładnia art. 45 ust. 1 u.k.k., a w szczególności wykładnie użytego w nim zwrotu "naruszenie".

W ocenie Sądu zwrot ten należy rozumieć wyłącznie jako zupełny brak zamieszczenia w umowie kredytu konsumenckiego konkretnych informacji lub postanowień wymienionych w ust. 1 lub określenie ich w sposób wadliwy, nieprawidłowy, co aktualizować będzie się w zakresie określenia wysokości poszczególnych elementów (np. wysokości stóp oprocentowania, wysokości odsetek dziennych, całkowitego kosztu kredytu). Wskazuje na to w pierwszej kolejności literalne brzmienie art. 45 ust. 1 u.k.k., który wylicza postanowienia, które umowa powinna określać.

Należy zatem wywnioskować, iż jego naruszenie może polegać li tylko na sytuacji, gdy w danej umowie nie zamieszczono któregoś z tych postanowień lub postanowienie to zostało błędnie określone. Ideą wprowadzenia w u.k.k. obowiązku informacyjnego skorelowanego z surową sankcją kredytu darmowego, było założenie, by konsument mógł ocenić tak ryzyko związane z danym instrumentem finansowym jak i ocenić konkurencyjność danego produktu, a zatem by mógł podjąć świadomą decyzję co do dokonania określonej transakcji kredytowej z bankiem.

Zauważyć należy przy tym, iż zgodnie z art. 29 ust. 3 u.k.k., umowa powinna być sformułowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały. Z art. 45 ust. 1 u.k.k. nie wynika zaś, by naruszenie art. 29 ust. 3 u.k.k. przez kredytodawcę łączyło się z możliwością zastosowania sankcji kredytu darmowego. Oczywiście treść stosunku prawnego winna być przez strony ukształtowana w sposób jednoznaczny i zrozumiały jednak istotne było, czy w przypadku niejasności postanowień umowy czy jej niejednoznaczności możliwe jest zastosowanie sankcji - w tym przewidzianej w art. 45 u.k.k. W piśmiennictwie wskazuje się, iż wyłącznie brak zamieszczenia określonych w art. 30 konkretnych punktach elementów, może prowadzić do zastosowania sankcji kredytu darmowego (K.

R. W., O. Ł., Tytuł: Karty płatnicze w Polsce, Opublikowano: (...) 2012, monografia). Sankcja kredytu darmowego nie powstaje – o czym już była mowa – gdy kredytodawca naruszył obowiązek, którego źródłem jest przepis niewymieniony w art. 45 ust. 1 u.k.k., tj. inne postanowienie ustawy, zasady współżycia społecznego lub ustalone zwyczaje. Katalog przepisów określonych w art. 45 ust. 1 u.k.k. ma charakter zamknięty i ze względu na wyjątkowy, sankcyjny charakter regulacji, nie podlega wykładni rozszerzającej ani wnioskowaniu per analogiam.

W efekcie stwierdzić należy, iż nawet, gdy dane postanowienia umowy wymienione w art. 30 u.k.k. są zredagowane w sposób niejasny i budzący wątpliwości, to nie ma podstaw, aby stosować sankcję z art. 15 ust. 1 u.k.k., chyba że stopień niepewności, czy niejasności wyklucza możliwość uznania, że dane uregulowanie umowne niesie za sobą w ogóle jakąkolwiek informację. W powyższym przypadku zastosowanie może znaleźć natomiast art. 385 ( 1) k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne).

Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny (§ 1). Jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie (§ 2). Stwierdzić należy, że uznanie danej klauzuli wzorca umowy kredytu konsumenckiego za sformułowaną niejednoznacznie i niezrozumiale dałoby więc podstawę do zastosowania kodeksu cywilnego co aktualizowałoby sankcję bezskuteczności danego postanowienia umownego.

Brak byłoby więc podstaw do uznania takiego postanowienia za nieistniejące. Dane postanowienie byłoby nadal w umowie zawarte i istniałoby, niemniej jednak nie byłoby skuteczne wobec konsumenta. W efekcie wadliwe postanowienie nie wiązałoby konsumenta-kredytobiorcy, choć w pozostałym zakresie, co do zasady, przedmiotowa umowa zachowałaby moc. W efekcie należy zaznaczyć, iż brak jest jakichkolwiek podstaw prawnych, by przyjąć fikcję prawną, że postanowienia co do których zastosowanie znalazłby art. 385 ( 1) § 2 k.c. w ogóle nie zostały w umowie zawarte.

Gdyby wolą racjonalnego ustawodawcy było uznanie, że naruszenie art. 45 ust. 1 u.k.k. obejmuje również sytuację, gdy dane postanowienie zostaje uznane za niewiążące konsumenta, wówczas niewątpliwie dałby temu wyraz w treści wskazanego przepisu odwołując się do treści art. 385 ( 1) k.c. Przypomnieć wreszcie należy, na co już wskazywano, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, dotyczącym zasady lojalnej współpracy, mimo iż państwa członkowskie zachowują swobodę wyboru sankcji, to muszą one czuwać nad tym, by naruszenia prawa Unii były sankcjonowane analogicznie i przy zastosowaniu analogicznych procedur do tych, które mają zastosowanie do naruszeń prawa krajowego o podobnym charakterze i ciężarze, przy czym kara musi być w każdym razie skuteczna, proporcjonalna i odstraszająca (zob. podobnie w szczególności wyroki: z dnia 3 maja 2005 r. w sprawach połączonych C-387/02, C-391/02 i C-403/02 B. i in., Z.

O. s. I- (...), pkt 64, 65, a także z dnia 26 września 2013 r. w sprawie C-418/11 (...), pkt 50) Trybunał orzekł w szczególności, że sankcje powinny być odpowiednio surowe w stosunku do wagi naruszeń, które są przez nie karane, zwłaszcza poprzez zapewnienie rzeczywiście odstraszającego skutku i przy poszanowaniu ogólnej zasady proporcjonalności (ww. wyrok w sprawie (...), pkt 51). W ocenie Sądu przy przyjęciu, iż poprzez "naruszenie" rozumie się nie tylko brak zawarcia danej informacji, lecz również sytuację opisaną w art. 3851 k.p.c. wówczas sankcja, choć niewątpliwie miałaby charakter odstraszającej i skutecznej, to w ocenie Sądu nie sposób byłoby jej uznać za proporcjonalną.

Takie rozumienie treści tego przepisu, które co istotne byłoby dokonane wbrew jego literalnemu brzmieniu, prowadziłoby do nadmiernego uprzywilejowania konsumenta kosztem kredytodawcy. W tym względzie stwierdzić także należy, iż uznanie, że poprzez "naruszenie" wskazane w art. 45 u.k.k. ustawodawca rozumie także sytuację, gdy postanowienie umowne wymienione w odpowiednich punktach art. 30 u.k.k. wyczerpuje dyspozycję art. 385 ( 1) k.c. prowadziłoby do konsekwencji, iż ustawodawca różnicuje sankcję w przypadku gdy umowa zawarta z konsumentem należy do katalogu umów, do których zastosowanie ma ustawa o kredycie konsumenckim - wprowadzając kredyt darmowy, zaś w zakresie pozostałych umów zawartych z konsumentami posługuje się jedynie sankcją bezskuteczności konkretnego postanowienia umownego, pozostawiając w mocy pozostałe postanowienia danej umowy.

Przyjęcie takiego zróżnicowania sankcji prawnych w sytuacji naruszenia art. 385 ( 1) k.c. sprzeczne byłoby z ideą racjonalnego ustawodawcy. (por. wyrok Sądu Rejonowego dla Warszawy – Mokotowa w Warszawie z dnia 17 sierpnia 2022 r. XVI C 2870/21 Lex nr 3406265). Konsekwentnie przyjąć należy, że nawet uznanie w analizowanej umowie abuzywności poszczególnych postanowień, nie daje podstaw dla przyjęcia sankcji kredytu darmowego, w sytuacji kiedy umowa nie narusza art. 29 ust. 1, art. 30 ust. 1 pkt 1-8, 10, 11, 14-17, art. 31-33, art. 33a i art. 36a-36c ustawy o kredycie konsumenckim.

Jest to istotne stwierdzenie w kontekście zeznań powoda, dla którego niedopuszczalne okazało się zastrzeżenie w umowie kredytu bardzo wysokiej składki ubezpieczeniowej. Mając na uwadze powyższe Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania sankcji kredytu darmowego w stosunku do umowy z dnia 8 listopada 2021 r. i oddalił powództwo, orzekając jak w pkt 1 wyroku. O kosztach w pkt 2 Sąd orzekł na podstawie art. 98§1 kpc. Anna Zielińska