Civil court allows claim for non-existence of legal relationship based on invalid contract under Art. 189 k.p.c.

a. Z treści art. 189 k.p.c. wynika, że powód może żądać ustalenia istnienia albo nieistnienia konkretnego stosunku prawnego lub prawa. Gdy żądanie zmierza do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego, jego podstawę faktyczną mogą stanowić w szczególności takie okoliczności faktyczne, które wskazują na to, że mająca być źródlem tego stosunku czynność prawna (np. umowa) jest nieważna albo w ogóle nie została dokonana. Zarówno nieważność czynności prawnej, jak i jej nieistnienie (brak tej czynności) powodują, że stosunek prawny, który miałby z czynności prawnej wynikać, nie powstaje, a zatem nie istnieje; b.

Z punktu widzenia art. 189 k.p.c. formułowanie żądania, a następnie orzeczenia o ustaleniu (stwierdzeniu) nieważności lub nieistnieniu czynności prawnej (umowy) stanowi często stosowany w judykaturze i praktyce prawniczej, ale niezbyt precyzyjny skrót myślowy, utożsamiający zdarzenie prawne mające być źródlem stosunku prawnego z tym stosunkiem. Jeżeli takie żądanie zgłasza powód, to należy je kwalifikować w drodze jego wykładni tak samo (zarówno wtedy, gdy obejmuje tylko ustalenie (stwierdzenie) nieważności, jak i wtedy, gdy obejmuje tylko ustalenie nieistnienia czynności prawnej, jako zmierzające do ustalenia - wmyśl art. 189 k.p.c. - nieistnienia stosunku prawnego, który miałby wynikać z tej czynności prawnej, a okoliczności, które są powoływane jako motywacja dla twierdzenia o nieważności lub nieistnieniu czynności prawnej (umowy) - jako jego podstawę faktyczną; c.

Nieprawidłowe wskazanie skutków wadliwości czynności prawnej przez powoda nie wyznacza granic żądania w rozumieniu art. 321 § 1 k.p.c. dla sądu, jak również nie uzasadnia oddalenia powództwa w wypadku, gdy sąd przyjmie inne następstwo wadliwości czynności prawnej nit to, które wskazał powód; d. Wyrok wstępny może zostać wydany tylko w tych sprawach, w których powód dochodzi roszczenia obejmującego żądanie możliwe do „ilościowego" ujęcia oraz dodatkowo, sporne muszą być kumulatywnie oba elementy roszczenia: zasada odpowiedzialności pozwanego oraz wysokość żądania; e. Brzmienie wyroku wstępnego (gdy zachodzą w sprawie przesłanki do jego wydania), winno ograniczać się wyłącznie do tego, że „sąd uznaje roszczenie powoda za usprawiedliwione w zasadzie", natomiast — w przeciwieństwie do niektórych postanowień wstępnych w postępowaniach nieprocesowych — Sądowi nie wolno rozstrzygać o innych kwestiach, niż sama zasadność powództwa.