Legislator Case Law & Legislation
III AUa 882/18 AI generated

Appeal dismissed; pension paid after death deemed non-due under Social Security Act Article 138.3.

Case Number III AUa 882/18
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Court of Appeal dismissed the appellant's appeal against a Social Security Institution decision ordering the return of an overpaid pension. The appellant argued the payment was due under Article 136a and that her lack of fault regarding the beneficiary's death should prevent recovery. The court ruled that Article 138.3 explicitly defines payments made after a beneficiary's death as non-due, regardless of the recipient's intent or knowledge.

Legislator headnote

AI generated

Art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych; Art. 136a ust. 2 ustawy emerytalnej: Payments made to a beneficiary's representative after the beneficiary's death are legally non-due and subject to return, irrespective of the recipient's fault or good faith.

Keywords

AI generated
Social Security Act pension overpayment beneficiary death non-due payment return of funds good faith defense Art. 138 ust. 3

Cited Legislation

AI generated
Art. 138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W podstawie prawnej decyzji powołany został art. 138 ust.
Art. 136a ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Art. 138 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
W podstawie prawnej decyzji powołany został art. 138 ust.
Art. 101 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych
Wskazując bowiem na art. 101 pkt 2 ustawy o emeryturach rentach z FUS Sąd I instancji podkreślił, że wraz ze śmiercią T.
Art. 385 k.p.c.
Z tych wszystkich więc wyżej naprowadzonych względów- z braku dostatecz­nych podstaw faktycznych i prawnych- na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono o oddaleniu apelacji M.
art. 101 § 2 k.c
ustało jego prawo do emerytury i z tym też dniem sto­sownie do art. 101 § 2 k.c.
art. 328 § 2 k.p.c
art. 385 k.p.c
Z tych wszystkich więc wyżej naprowadzonych względów- z braku dostatecz­nych podstaw faktycznych i prawnych- na podstawie art. 385 k.p.c.

Cited Case Law

AI generated
Sąd Apelacyjny w Szczecinie z dnia 2 lutego 2017 r. III AUa 11/16
Sąd Apelacyjny w Katowicach z dnia 13 lutego 2019 r. III AUa 989/18
IV CSK 252/14
Supreme Court voids a deed of gift made by a deceased's wife for her late husband's share, ruling it invalid without heir consent.
III CZP 59/98
III CZP 59/98 ,OSNC 1999/7-8/124 ) - Sąd Apelacyjny chciałby podkreślić, że przepis ten nie funkcjonuje w próżni normatywnej i dlatego nie można go odczytywać w oderwaniu od powołanego wyżej art.
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III AUa 882/18

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 22 grudnia 2020 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Irena Mazurek (spr.) Sędziowie: SSA Katarzyna Kaczmarczyk-Kłak SSA Józef Pawłowski Protokolant starszy sekretarz sądowy Maria Piekiełek po rozpoznaniu w dniu 22 grudnia 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. P. (2) przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o zwrot nienależnie pobranego świadczenia na skutek apelacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 27 września 2018 r. sygn. akt III U 313/18 oddala apelację .

Sygn. akt III AUa 882/18 Uzasadnieniewyroku z dnia 22 grudnia 2020 r. Decyzją z dnia 13 marca 2018 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Od­dział w R. zobowiązał M. P. (2) do zwrotu nienależnie pobra­nej emerytury po zmarłym w dniu 10 listopada 2017 r. T. Z. (1) za okres od 1 listopada 2017 r. do 30 listopada 2017 r. w kwocie 1267,03 zł. W podstawie prawnej decyzji powołany został art. 138 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubczpioczoń Społecznych (t ,j. Dz.U. z 2017 r., poz. 1383 ze zm.), zaś w uzasadnieniu faktycznym decyzji wskazano, że ; termin płatności świadczenia przypadał na 25 dzień każdego miesiąca , wypłat dokonywano - stosownie do udzielonego przez T.

Z. (1) pełnomocnictwa - M. P. (2) , świadczeniobiorca zmarł w dniu 10 listopada 2017 r. o czym organ rentowy po­wziął wiadomość w dniu 18 grudnia 2017 r. stąd wypłacona M. P. (2) i przez nią pobrana emerytura T. Z. (1) za miesiąc listopad 2017 r. jest świad­czeniem nienależnym podlegającym zwrotowi . M. P. (2) odwołała się od powyższej decyzji ZUS do Sądu Okrę­gowego w Tarnobrzegu. W odwołaniu z dnia 9 kwietnia 2018 r. wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że nie jest zobowiązana do zwrotu na rzecz organu rentowego kwoty 1267,03 zł .odwołująca się zarzuciła, że wbrew sta­nowisku Zakładu pobrana przez nią za miesiąc listopad 2017 r. emerytura T.

Z. (1) była świadczeniem należnym w kontekście brzmienia art. 136 a ust. 2 ustawy emerytalno- rentowej .Niezależnie od tego odwołująca się podnosiła, że jako pełno­mocnik w wyżej wymienionego świadczeniobiorcy była upoważniona do odbioru jego emerytury tak więc nie ma do niej zastosowania przywoływany przez ZUS w podsta­wie prawnej decyzja art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Jedno­cześnie M. P. (2) podkreślała, że informację o śmierci swojego mocodawcy uzyskała od jego syna na początku grudnia 2017 r. i niezwłocznie przekazała ją or­ganowi rentowemu, tak więc nie było po jej stronie złej woli w przyjęciu świadczenia emerytalnego T.

Z. (1) za miesiąc listopad 2017 r. W odpowiedzi na odwołanie z dnia 7 maja 2018 r. pozwany Zakład Ubez­pieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o oddalenie żądania M. P. (2) z tych samych względów jakie powołane zostały w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji jednocześnie podkreślając, że zgodnie z art. 101 pkt 2 ustawy emerytalnej prawo do świadczeń ustaje wraz ze śmiercią osoby uprawnionej, odwo­łująca się była w pełni świadoma ścisłej korelacji pomiędzy faktem życia emeryta a wypłatą świadczenia składając wielokrotnie w imieniu swego mocodawcy „poświad­czenie życia i zamieszkania”, a z kolei wypłata emerytury nastąpiła w dniu 24 listo­pada 2017 r. a zatem już po śmierci świadczeniobiorcy .

Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 27 września 2018 r. (sygn.. akt III U313/18) oddalił odwołanie M. P. (2). Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Sąd Okręgowy ustalił, że T. Z. (1) ur. (...) upoważnił M. P. (2) , w peł­nomocnictwie z dnia 27 lipca 2005 r. m.in. do złożenia w jego imieniu wniosku o eme­ryturę .załatwiania wszelkich formalności związanych z jej przyznaniem oraz przeka­zywaniem emerytury bezpośrednio do jej rąk. Pełnomocnictwo to zostało notarialnie poświadczone w USA , gdzie przebywał wnioskodawca.

Decyzją z dnia 14 września 2005 r. przyznano T. Z. (1) prawo do emerytury od dnia 1 sierpnia 2005 r.. , ustalając terminem płatności świadczenia na 25 dzień każdego miesiąca . Zgodnie z treścią ww. pełnomocnictwa organ rentowy wszelkie kolejne pisma kierował do M. P. (2) do jej rąk była też wypłacana emerytura T. Z. (1). Organ ren­towy wielokrotnie zwracał się do M. P. (2) o poświadczenie życia i zamiesz­kania T. Z. (1) i ona też pośredniczyła w przekazywaniu tego rodzaju poświad­czeń od uprawnionego Pismem z dnia 18 grudnia 2017 r. wnioskodawczyni poinfor­mowała organ rentowy o śmierci T.

Z. (1), co miało miejsce w dniu 10 listo­pada 2017 r. zaznaczając też , że o powyższym fakcie dowiedziała się telefonicznie od syna świadczeniobiorcy i zobowiązując się jednocześnie do niezwłocznego prze­kazania ZUS aktu zgonu T. Z. (1) kiedy tylko będzie w posiadaniu tego doku­mentu. Ostatecznie ww. akt zgonu Zakład otrzymał w dniu 1 marca 2018r. Tymcza­sem emerytura T. Z. (1) za miesiąc listopad 2017 r. w kwocie 1267,03 zł zo­stała wypłacona M. P. (2) w dniu 24 listopada 2017 r. W świetle powyższych ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu, dokonując oceny prawnej sprawy , uznał żądanie odwołania za nieuzasadnione a zaskarżoną decyzję ZUS za trafną i odpowiadającą prawu.

Wskazując bowiem na art. 101 pkt 2 ustawy o emeryturach rentach z FUS Sąd I instancji podkreślił, że wraz ze śmiercią T. Z. (1) tj. z dniem 10 listopada 2017 r. ustało jego prawo do emerytury i z tym też dniem sto­sownie do art. 101 § 2 k.c. wygasło umocowanie M. P. (2) do odbioru tego świadczenia . Dlatego też wypłacona po wyżej wymienionym dniu do rąk odwołującej się emerytura T. Z. (1) za miesiąc listopad 2017 r. była świadczeniem niena­leżnym i pobranym przez osobę nieuprawnioną co stosownie do art. 138 ust. 3 ustawy emeryturach i rentach z FUS uzasadnia żądanie jej zwrotu .

Na poparcie tak wyrażonego poglądu Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu dodatkowo przywoływał wyroki: Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 17 listopada 2015r. III AUa 953/15 , Lex nr1950578 i Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 maja 2009 r. III AUa 484/09 , Lex nr1134936 . Jednocześnie, odnosząc się do przywoływanego przez M. P. (2) art. 136 ustawy emerytaln- o rentowej, Sąd I instancji podkreślał, że odwołu­jąca się nie należała do kręgu osób uprawnionych do przysługującej zmarłemu do dnia 10 listopada 2017 r. emerytury . W podstawie prawnej wyroku oprócz wyżej wskazanych przepisów prawa materialnego powołany został art. 477 ( 14) § 1 k.p.c. Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 27 września 2018 r. za­skarżony został przez M.

P. (2) , która zarzucając w apelacji naruszenie art. 138 ust. 3 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przez jego niewłaściwe zasto­sowanie i błędną wykładnię przy bezzasadnej odmowie zastosowania art. 136 a ust. 2 tejże ustawy ,a także naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 328 § 2 k.p.c. przez nie odniesienie się w uzasadnieniu wyroku przy dokonywaniu oceny prawnej sprawy do ww. art. 136 a ust.2 ustawy emerytalnej .wnosiła o zmianę za­skarżonego wyroku poprzez uwzględnienie żądania odwołania, ewentualnie jego uchylenie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.

W uzasadnieniu wniesionego środka odwoławczego skarżąca raz jeszcze podkre­ślała, że wypłacona za miesiąc listopad 2017 r. emerytura T. Z. (1) była świad­czeniem należnym skoro art. 136 a ust. 2 ustawy emerytalnej stanowi, że w razie śmierci emeryta lub rencisty wstrzymanie wypłaty świadczenia następuje od miesiąca przypadającego po miesiącu w którym zmarł emeryt lub rencista , do powyższej zaś argumentacji w żaden sposób nie odniósł się Sąd Okręgowy w Tarnobrzegu stąd , zarzucana wadliwość sposobu uzasadnienia przyjętego przez ten Sąd rozstrzygnię­cia.

Równocześnie skarżąca podkreślała, że do wypłaty przypisanego jej do zwrotu świadczenia doszło w sposób przez nią niezawiniony , co zwalnia ją z obowiązku tego zwrotu , przywołując w tym względzie liczne orzeczenia w szczególności Sądu Najwyższego odnoszące się do osoby ubezpieczonej. Pozwany organ rentowy nie ustosunkował się do treści apelacji. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, rozpoznając apelację M. P. (2), zważył co następuje ; Wniesiony przez odwołującą się środek zaskarżenia nie może wywrzeć pożą­danego skutku.

W ocenie bowiem tut. Sądu , wbrew zarzutom apelacji .wyrok Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu z dnia 27 września 2016 r. jest trafny i odpowiada prawu . W szczególności już na wstępie zgodzić się w zupełności z Sądem I instancji przyjdzie, że przypisane skarżącej do zwrotu świadczenie tj. emerytura T. Z. (1) za miesiąc listopad 2017 r. była świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 138 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j. Dz.U. z 2020 r. ,poz.53 ze zm.) zwanej dalej ustawą emerytalną .

Stosownie bowiem do brzmienia tego przepisu za tego rodzaju świad­czenia uważa się m.in. te wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie do nich prawa , a przecież nie może budzić jakichkolwiek wątpliwości, w kon­tekście art. 101 pkt. 2 ustawy emerytalnej, że prawo do emerytury ustaje z chwilą śmierci osoby uprawnionej. Tak więc w przypadku T. Z. (1), który zmarł 10 li­stopada 2017 r. z tą właśnie datą ustało jego prawo do emerytury i dlatego też wy­płacona już w dniu 24 listopada 2017 r. emerytura była świadczeniem nienależnym .

Jednocześnie podzielić także należy pogląd Sądu Okręgowego w Tarnobrzegu o braku umocowania odwołującej się do pobrania tego świadczenia po dniu zgonu mocodawcy, jako że stosownie do art. 101 § 2 k.c. umocowanie to z chwilą śmierci T. Z. (1) wygasło ( por m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2015 r. IV CSK 252/14 , Lex nr 1604782 ), co tym samym stanowi o wy­stąpieniu przewidzianego w ust.3 art. 138 ustawy emerytalnej przypadku wypłaty nienależnego świadczenia innej osobie . Odnosząc się zaś w tym miejscu do zasad­niczego zarzutu apelacji, bezzasadnej odmowy zastosowania art. 136 a ust. 2 ustawy emerytalne, j -uzupełniając w tym niezbędnym zakresie wywód prawny Sądu I in­stancji (do czego sąd odwoławczy jest w pełni uprawniony jako sąd in meriti rozpo­znający sprawę niejako na nowo -por.m.in uchwała 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 23 marca 1999r.

III CZP 59/98 ,OSNC 1999/7-8/124 ) - Sąd Apelacyjny chciałby podkreślić, że przepis ten nie funkcjonuje w próżni normatywnej i dlatego nie można go odczytywać w oderwaniu od powołanego wyżej art. 138 ustawy emery­talnej definiującego pojęcie nienależnego świadczenia. Jednocześnie zauważyć na­leży ,że omawiany przepis stanowi jedynie kolejną ,podrzędną jednostkę redakcyjną art. 136 ustawy o emeryturach i rentach z FUS dotyczącego zasad nabywania prawa do niezrealizowanego świadczenia przez członków rodziny zmarłego świadczenio- biorcy (do kręgu którego to osób nie zalicza się odwołująca ) zaś ust. 1 ww. art.136 a określa sposób obliczania kwot emerytury i renty za niepełny miesiąc kiedy prawo powstaje lub ustaje w trakcie miesiąca , ustalając tym samym wysokość świadczenia należnego dla ww. osób uprawnionych .

W konsekwencji powyższego omawiany przepis odnosi się wyłącznie do wypłaty proporcjonalnego świadczenia w miesiącu w którym nastąpiła śmierć emeryta lub rencisty dla osób uprawnionych których krąg jest określony w art. 136 ust.1 ustawy emerytalnej .także wówczas gdy termin wy­płaty przypadał po dniu śmierci, przy jedynie technicznej i stanowiącej odpowiednik art. 134 ust.1 pkt i ust.2 pkt 1 tej ustawy uwadze (zawartej w ust.2 art.136a ), że w tym wypadku wstrzymanie wypłaty emerytury czy renty następuje dopiero od na­stępnego miesiąca .

Mając więc powyższe na uwadze, zdaniem tut. Sądu Apelacyj­nego w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę , z omawianego uregulowa­nia w żaden sposób nie można wyprowadzać , sugerowanego przez odwołującą się wniosku, że w każdym wypadku wypłacone w miesiącu śmierci emeryta lub ren­cisty świadczenie jest świadczeniem należnym , bo - tak jak zaznaczono to wyżej - powyższe stałoby przede wszystkim w wyraźnej opozycji do powołanego na wstępie art. 138 ustawy emerytalnej definiującego pojęcie świadczenia nienależnego.

Z tych to więc względów Sąd Apelacyjny w Rzeszowie nie podziela odmiennych poglądów jakie ostatnimi czasy wyrażane są przez sądy apelacyjne i tu tytułem przykładu wskazać można na wyroki :Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 lutego 2017 r. rzymskie trzymała 11/16 ,Lex nr 2265614 , czy Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 13 lutego 2019 r. III AUa 989/18, BiuLSAKa 2019/2/40-42 , zauważając przy tym, że powyższe orzeczenia oparte zostały na literalnym brzmieniu art. 136 a ust. 2 ustawy emerytalnej bez pogłębionej refleksji dotyczącej umiejscowienia jak też roli tego przepisu w ustawie emerytalno- rentowej i jego relacji z art. 138 tejże ustawy.

Odnosząc się zaś na koniec do tak mocno akcentowanego przez skarżącą braku jej złej woli w pobraniu przypisanej do zwrotu emeryturyT. Z. (1) .należy zauwa­żyć, że kwestia zawinienia czy braku winy nie ma wpływu na uznanie tego świadcze­nia za nienależne , determinując jedynie czasokres za jaki może być ono przez ZUS dochodzone ( art. 138 ust.4 ustawy emerytalnej). Z kolei przywoływane w apelacji orzecznictwo Sądu Najwyższego nie dotyczy występującego w przedmiotowej spra­wie przypadku , a- jak zresztą zaznaczyła sama skarżąca- sytuacji świadczenio­biorcy , który winien być pouczony o braku prawa do świadczenia aby można było przypisać mu je do zwrotu .

W tym kontekście jedynie marginalnie zaznaczyć należy , że - tak jak podnosił to pozwany organ rentowy - odwołująca się jako pośrednik w przedkładanych przez T. Z. (1) „ poświadczeniach życia i zamieszkania” miała pełną świadomość ,że z chwilą śmierci ww. prawo do emerytury ustanie. Z tych wszystkich więc wyżej naprowadzonych względów- z braku dostatecz­nych podstaw faktycznych i prawnych- na podstawie art. 385 k.p.c. orzeczono o oddaleniu apelacji M. P. (2) jako bezzasadnej. ZARZĄDZENIE 1/ (...) M. P. (2) , 2/ (...)