Legislator Case Law & Legislation
II Ca 319/20 AI generated

Court allows appeal on retroactive application of agricultural land sale restrictions to pre-2019 buyers.

Case Number II Ca 319/20
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Allowed / Granted

Legislator summary

AI generated

The appellate court overturned the lower court's dismissal of a property ownership transfer request, remanding the case for a new decision. The lower court rejected the sale because the seller failed to obtain required state approval, citing a 2019 amendment to the Agricultural Land Act. The court ruled that this amendment does not retroactively impose new sale restrictions on buyers who acquired the land before the new law took effect, applying the principle of non-retroactivity. Consequently, the appeal was allowed, and the matter was sent back to the first-instance court for reconsideration.

Legislator headnote

AI generated

Art. 3 k.c.; Art. 2b ust. 2 u.k.u.r.: The principle of non-retroactivity prohibits applying new restrictions on the sale of agricultural land to buyers who acquired the property before the new law entered into force.

Keywords

AI generated
principle of non-retroactivity agricultural land sale restrictions retroactive application of law property ownership transfer appellate review standard

Cited Legislation

AI generated
Art. 3 k.c.
Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka i zaskarżyła je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 3 k.c. oraz art.
Art. 2b ust. 2 u.k.u.r.
– uzyskała zgodę Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) na sprzedaż przedmiotowej nieruchomości przez upływem okresu, o którym mowa w art. 2b ust.
Art. 7 u.k.u.r.
Wręcz przeciwnie, z art. 7 tej ustawy należy wywodzić, że do tych nabywców znajduje zastosowanie tylko skrócenie okresu tych obowiązków (z 10 do 5 lat).
Art. 176 ust. 1 Konstytucji
Art. 108 § 1 k.p.c.
uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku-Zdroju, mając na względzie wniosek apelacji o zwrot kosztów postępowanie i zasadę płynącą z art. 108 § 1 k.p.c., pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.
Art. 386 § 4 k.p.c.
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw.
Art. 13 § 2 k.p.c.
z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku-Zdroju, mając na względzie wniosek apelacji o zwrot kosztów postępowanie i zasadę płynącą z art.
art. 3 k.c
Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka i zaskarżyła je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 3 k.c.
art. 176 ust. 1 Konstytucji
art. 386 § 4 k.p.c
Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c.
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt II Ca 319/20 POSTANOWIENIE Dnia 16 czerwca 2020 r. Sąd Okręgowy w Kielcach Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący: Sędzia SO Teresa Kołbuc Sędziowie: Sędzia SO Teresa Strojnowska Sędzia SR (del.) Ewa Bystrzyńska po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2020 r. w Kielcach na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. M. i K. M. z udziałem E. M. o wpis prawa własności do księgi wieczystej na skutek apelacji uczestniczki od postanowienia Sądu Rejonowego w Busku-Zdroju IV Wydziału Ksiąg Wieczystych z dnia 11 grudnia 2019 r., sygn. akt Dz. Kw. 4997/19 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku-Zdroju, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. SSO Teresa Strojnowska SSO Teresa Kołbuc SSR (del.) Ewa Bystrzyńska Sygn. akt II Ca 319/20

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2019 r. Sąd Rejonowy w Busku-Zdroju oddalił wniosek M. M. i K. M. o wpis prawa własności w księdze wieczystej (...) na ich rzecz, na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej, wskazując, ze nie wykazali oni, aby zbywca nieruchomości – uczestniczka E. M. – uzyskała zgodę Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) na sprzedaż przedmiotowej nieruchomości przez upływem okresu, o którym mowa w art. 2b ust. 2 ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz. U. z 2019 r., poz. 1362 – tekst jednolity ze zmianami), zgodnie z którym uczestniczka nie może zbyć przedmiotowej nieruchomości przez okres 5 lat od jej nabycia, za wyjątkiem wyłączeń spod tego zakazu przewidzianych w art. 2 ust. 4b, które zdaniem Sądu Rejonowego w niniejszej sprawie nie znajdują zastosowania.

Apelację od tego postanowienia wniosła uczestniczka i zaskarżyła je w całości, zarzucając mu naruszenie art. 3 k.c. oraz art. 2b ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 14 kwietnia 2016 r. o wstrzymaniu sprzedaży nieruchomości Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa i zmianie niektórych innych ustaw poprzez przyjęcie, że przepisy te wymagają od niej uzyskania zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) na sprzedaż wskazanej nieruchomości. Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i wpisanie w księdze wieczystej (...) współwłasności na zasadach małżeńskiej wspólności ustawowej na rzecz wnioskodawców i zwrot kosztów postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje. Apelacja skutkowała uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Zarzut skarżącej jest zasadny. Kluczową kwestią dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są zagadnienia intertemporalne związane ze zmianą ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego (Dz.U.2019.1362 – tekst jednolity ze zmianami; dalej: u.k.u.r.). Przedmiotowa zmiana weszła w życie w dniu 26 czerwca 2019 r. na mocy ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.

U. z 2019 r., poz. 1080). Uczestniczka E. M. nabyła nieruchomość, dla której prowadzona jest księga wieczysta (...) w dniu 12 czerwca 2018 r. w drodze zniesienia współwłasności tej nieruchomości przysługującej uczestniczce, jej bratu A. A. i jej siostrze U. W., co wynika z aktu notarialnego z tego dnia sporządzonego przez notariusza K. C., Rep. (...) (k. 15 i nast.). W dacie tej, uczestniczka jako nabywca tej nieruchomości nie została objęta obowiązkami wynikającymi z art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r. bowiem korzystała ze zwolnienia podmiotowego z tych obowiązków wynikającego z art. 2b ust. 4 w zw. z art. 2a ust. 3 pkt 1, tj. nabyła tę nieruchomość od osoby najbliższej w rozumieniu art. 2 pkt 6 tej ustawy.

Skoro uczestniczka nabyła to prawo podmiotowe bez tych ograniczeń, tj. obowiązku prowadzenia gospodarstwa rolnego, w skład którego weszła przedmiotowa nieruchomość przez okres 10 lat i zakazu zbywania tej nieruchomości w tym czasie, to późniejsza zmiana ustawy w zakresie katalogu wyłączeń spod tych obowiązków nie może mieć wpływu na zakres jej uprawnień związanych z tym prawem własności, zwłaszcza jeżeli nie wynika to z brzmienia lub celu ustawy. Wynika to z regulacji zawartej w art. 3 k.c., zgodnie z którym ustawa nie ma mocy wstecznej, chyba że to wynika z jej brzmienia lub celu.

Ta regulacja kodeksowa znajduje zastosowanie do innych ustaw regulujących prawa i obowiązki podmiotów obrotu cywilnoprawnego. Dotyczy to zwłaszcza ograniczeń praw nabytych przed wejściem w życie ustawy. Ustawa z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego wprowadziła nowy katalog wyłączeń spod obowiązków zawartych w art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r. Według nowych przepisów uczestniczka nie mogłaby bez zgody Dyrektora Krajowego Ośrodka (...) sprzedać przedmiotowej nieruchomości osobom obcym przez okres lat 5 od jej nabycia (art. 2b ust. 2 w obecnym brzmieniu).

Brak bowiem w tej ustawie przepisu, który wyłączałby stosowanie tego zakazu wobec osób, które nabyły nieruchomość rolną od osób najbliższych. Zgodnie z art. 2b ust. 4 pkt 1 w obecnym brzmieniu taką nieruchomość można jedynie zbyć na rzecz osób najbliższych we wskazanym okresie bez tej zgody. Uczestniczka zostałaby zatem ograniczona w swoim właścicielskim uprawnieniu do dysponowania nieruchomością, którego to ograniczenia nie mogła się spodziewać w momencie jej nabycia, co w państwie prawnym co do zasady nie powinno mieć miejsca.

Z brzmienia ani celu ustawy zmieniającej nie wynika jednak, aby nowelizacja katalogu przedmiotowych wyłączeń miała mieć zastosowanie wobec nabywców nieruchomości rolnych przed dniem jej wejścia w życie. Wręcz przeciwnie, z art. 7 tej ustawy należy wywodzić, że do tych nabywców znajduje zastosowanie tylko skrócenie okresu tych obowiązków (z 10 do 5 lat). W pozostałym zakresie należy do nich stosować przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego w brzmieniu dotychczasowym. Zgodnie z tym przepisem przypadku nieruchomości rolnych nabytych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy do okresu, przez który nabywca nieruchomości rolnej, która weszła w skład jego gospodarstwa rolnego, jest obowiązany prowadzić to gospodarstwo rolne, oraz okresu, w którym nabyta nieruchomość nie może być zbyta ani oddana w posiadanie innym podmiotom, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (u.k.u.r.), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

A contrario należy z tego wywodzić, że pozostałe przepisy ustawy o kształtowaniu ustroju rolnego regulujące obowiązki właścicieli nieruchomości rolnych, którzy nabyli je przed 26 czerwca 2019 r. należy stosować w brzmieniu sprzed tej daty. W konsekwencji jeżeli właściciele ci zostali wyłączeni spod obowiązków uregulowanych w art. 2b ust. 1 i 2 u.k.u.r. to przedmiotowa zmiana nie może doprowadzić do objęcia ich tymi obowiązkami. W przeciwnym razie godziłoby to w zasadę nieretroakcji ustawy, o której mowa w art. 3 k.c. Skoro zatem E. M. nabyła nieruchomość przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej, to do zakresu jej obowiązków związanych z prawem własności tej nieruchomości należy stosować przepisy dotychczasowe, zgodnie z którymi może ona swobodnie ją zbyć, w tym także na rzecz wnioskodawców.

Ponieważ jedyną przesłanką oddalenia wniosku K. M. i M. M. był brak owej zgody, a sąd odwoławczy nie podziela stanowiska sądu pierwszej instancji w tym zakresie, konieczne jest uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Sąd Rejonowy nie badał bowiem innych przesłanek wpisu prawa własności na rzecz wnioskodawców i ich ocena po raz pierwszy w postępowaniu odwoławczym pozbawiałby uczestników postępowania prawa do ich kontroli instancyjnej, co byłoby sprzeczne z zasadą dwuinstancyjności postępowania sądowego mającą swoje źródło w art. 176 ust. 1 Konstytucji i realizowaną przez przepisy kodeksu postępowania cywilnego.

W takim wypadku przyjmuje się, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, co uzasadnia wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonego postanowienia i ponowne rozpoznanie sprawy przez ten sąd. Mając na względzie powyższe, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Busku-Zdroju, mając na względzie wniosek apelacji o zwrot kosztów postępowanie i zasadę płynącą z art. 108 § 1 k.p.c., pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego.

SSO Teresa Strojnowska SSO Teresa Kołbuc SSR (del.) Ewa Bystrzyńska ZARZĄDZENIE (...) (...) (...)