Social security court dismissed pension appeal due to lack of 15 years special work conditions proof. Claimant failed to prove special work periods in agricultural cooperatives. Court ruled membership does not equal employment contract. Decision based on specific agricultural cooperative law provisions.

Sygn. akt IV U 55/19

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 kwietnia 2019 roku Sąd Okręgowy w Częstochowie IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSO Marzena Górczyńska-Bebłot Protokolant: starszy sekretarz sądowy Oliwia Rajewska po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2019 roku w C. sprawy Z. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w C. o prawo do emerytury na skutek odwołania Z. K. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w C. z dnia 5 grudnia 2018 roku Nr (...) oddala odwołanie

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 5 grudnia 2018 roku, nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. odmówił przyznania Z. K. prawa do emerytury. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że na dzień 1 stycznia 1999 roku ubezpieczony legitymuje się co prawda wymaganym 25-letnim okresem składkowym i nieskładkowym, jednakże nie udowodnił 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. W szczególności nie można zaliczyć do okresów wykonywania przez ubezpieczonego pracy w warunkach szczególnych okresu zatrudnienia w (...) sp. z o.o. od 18 sierpnia 1976 roku do 23 października 1977 roku na stanowisku mechanika samochodowego, ponieważ z przedłożonych przez niego świadectwa pracy z dnia 30 października 1979 roku oraz świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 12 października 2018 roku nie wynika, że stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał on prace w kanałach remontowych.

Odwołanie od powyżej decyzji wniósł Z. K., domagając się jej zmiany, poprzez zaliczenie do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach okresów zatrudnienia od 18 sierpnia 1976 roku do 25 października 1977 roku, od 8 maja 1980 roku do 28 lutego 1987 roku, od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku, od 1 kwietnia 1992 roku do 31 grudnia 1992 roku i od 4 stycznia 1993 roku do 9 września 1995 roku i w konsekwencji przyznanie mu prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w warunkach szczególnych, a także zasądzenia od organu rentowego na jego rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odwołania ubezpieczony podniósł, że we wszystkich wskazanych powyżej okresach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał pracę w szczególnych warunkach, a co za tym idzie legitymuje się wymaganym 15-letnim okresem wykonywania tego rodzaju pracy. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, powołując się na argumentację wskazaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Sąd Okręgowy ustalił, co następuje: Z. K. urodził się w dniu (...). W dniu 13 listopada 2018 roku ubezpieczony złożył wniosek o przyznanie mu prawa do emerytury.

Z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że na dzień 1 stycznia 1999 roku odwołujący legitymuje się ogólnym stażem emerytalnym w wymiarze 25 lat, w tym 23 lata, 11 miesięcy i 7 dni okresów składkowych, 8 miesięcy i 18 dni okresów nieskładkowych oraz 4 miesiące i 12 dni okresów uzupełniających (rola). Nadto organ rentowy przyjął, że ubezpieczony legitymuje się okresem wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w wymiarze 2 lat, 10 miesięcy i 5 dni, do którego zaliczył okresy od 11 września 1995 roku do 17 marca 1996 roku i od 19 marca 1996 roku do 31 grudnia 1998 roku, z wyłączeniem przypadających w tym czasie nieskładkowych okresów niezdolności do pracy. (v. akta rentowe) W okresie od 18 sierpnia 1976 roku do 25 października 1977 roku ubezpieczony był zatrudniony w Przedsiębiorstwie (...) w Ł.

Oddział w R. na stanowisku mechanika napraw pojazdów samochodowych. W dniu 12 października 2018 roku Przedsiębiorstwo (...) sp. z o.o. w R., będące następcą prawnym ówczesnego pracodawcy odwołującego, wystawiło mu świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach, z którego wynika, że w okresie od 18 sierpnia 1976 roku do 25 października 1977 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych. (v. akta osobowe ubezpieczonego) W okresie od 8 maja 1980 roku do 28 lutego 1987 roku Z.

K. był zatrudniony w (...) Spółdzielni (...) w O. na stanowisku mechanika (początkowo w Spółdzielni (...)” w C. z której w 1982 roku wyodrębniono Spółdzielnię w O.). W tym czasie Spółdzielnia dysponowała taborem samochodowym liczącym około 30 pojazdów, w skład którego wchodziły samochody ciężarowe oraz auta dostawcze marki (...) i (...), który serwisowała we własnym warsztacie samochodowym. W warsztacie tym zatrudnionych było 4-5 mechaników, w tym ubezpieczony, pracujących na jedną zmianę. Praktycznie wszystkie naprawy pojazdów samochodowych były wykonywane z kanałów remontowych. (v. akta osobowe odwołującego oraz jego wyjaśnienia k. 46, zeznania świadków W.

K. i T. K. k. 44verte-45) W okresie od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku ubezpieczony był członkiem (...) Spółdzielni (...) w O., gdzie pracował na stanowisku ślusarza. W całym powyższym okresie odwołujący wchodził w skład grupy remontowej, która zajmowała się bieżącym utrzymaniem ruchu na wydziałach produkcyjnych Cementowni w W.. Z dniem 1 kwietnia 1992 roku Z. K. został członkiem (...) Spółdzielni (...) w B. M., która przejęła od Spółdzielni (...) kontrakt na obsługę Cementowni w W.. Powyższa zmiana Spółdzielni w żaden sposób nie wpłynęła na faktyczny zakres obowiązków odwołującego, który nadal stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zajmował się utrzymaniem ruchu na wydziałach produkcyjnych Cementowni w W..

Członkiem ww. Spółdzielni ubezpieczony był do dnia 31 grudnia 1992 roku, a następnie po jej likwidacji z dniem 4 stycznia 1993 roku podjął pracę u B. G. – Zakład (...) w D.. B. G. był kierownikiem lub brygadzistą na terenie Cementowni (...) w czasie, gdy ubezpieczony pracował na jej terenie jako członek (...), który po upadku (...) przejął ich kontrakty w ramach prowadzonej na własny rachunek działalności gospodarczej. U B. G. Z. K. był zatrudniony do dnia 9 września 1995 roku i w całym okresie zatrudnienia stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał wyłącznie prace przy bieżącym utrzymaniu ruchu na wydziałach produkcyjnych Cementowni w W.. (v. akta osobowe ubezpieczonego i jego wyjaśnienia k. 46 oraz zeznania świadków H.

Ż. i J. R. k.

45) Od dnia 11 września 1995 roku Z. K. pozostaje zatrudniony w (...) s. z o.o. w K. na stanowisku elektromontera (do dnia 11 grudnia 1995 roku młodszego elektromontera). (v. akta rentowe) Ubezpieczony nie posiada żadnych innych okresów zatrudnienia przypadających przed dniem 1 stycznia 1999 roku, w których mógłby wykonywać prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. (v. akta rentowe)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z postanowieniami art. 184 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku, poz. 1270 ze zm.), ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 roku przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1. okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat – dla kobiet i 65 lat – dla mężczyzn oraz 2. okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.

27. Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa (ust. 2). W myśl art. 32 ust. 1 ustawy emerytalnej, ubezpieczonym urodzonym przed dniem 1 stycznia 1949 roku, będącym pracownikami, o których mowa w ust. 2 i 3, zatrudnionymi w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przysługuje emerytura w wieku niższym niż określony w art. 27 ust. 2 i 3.

Dla celów ustalenia uprawnień, o których mowa w ust. 1, za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia (ust. 2). Wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych (ust. 4).

Co należy rozumieć pod pojęciem „przepisów dotychczasowych” rozstrzygnięte zostało w uchwale składu 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2002 roku, III ZP 30/01 (OSNP 2002/10/243), w której wskazano, iż zawarte w art. 32 ust. 4 ustawy odesłanie do przepisów dotychczasowych, sankcjonujących obowiązywanie rozporządzenia, można odnosić tylko do tych przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.

U. nr 8, poz. 43 ze zm.), które regulują materię określoną w przepisie ustawy, a więc wiek emerytalny, rodzaje prac lub stanowisk, oraz warunki, na jakich osobom wykonującym te prace przysługuje prawo do emerytury. Zachowały zatem moc przepisy § 4-8a określające wiek emerytalny i okres wykonywania pracy w szczególnych warunkach pracowników wykonujących prace wyszczególnione w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia, przepisy § 9-15 określające wiek emerytalny i warunki przechodzenia na emeryturę osób zatrudnionych w szczególnym charakterze, a ponadto przepis § 3 określający ogólny wymagany okres zatrudnienia oraz przepis § 2 ust. 1 stanowiący, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.

Zgodnie z § 3 w/w rozporządzenia, do uzyskania prawa do emerytury wymagany jest dla mężczyzny okres zatrudnienia w wymiarze 25 lat. Pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A, nabywa prawo do emerytury, jeżeli osiągnie wiek emerytalny, wynoszący dla mężczyzn 60 lat, ma wymagany okres zatrudnienia, w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych (§ 4 ust. 1). Praca w warunkach szczególnych winna być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku (§ 2 ust. 1).

W niniejszej sprawie niesporne jest, że w okresie od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku Z. K. był członkiem (...)Spółdzielni (...) w O., a następnie w okresie od 1 kwietnia 1992 roku do 31 grudnia 1992 roku członkiem (...)Spółdzielni (...) w B. M.. W ocenie Sądu Okręgowego literalna wykładnia cytowanego powyżej art. 32 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (zwłaszcza § 4) prowadzi do wniosku, że obniżenie wieku emerytalnego, w związku z zatrudnieniem w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, dotyczy wyłącznie pracowników, a więc zgodnie z art. 2 k.p., osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania lub spółdzielczej umowy o pracę.

W ustawie o emeryturach i rentach z FUS ustawodawca nie zawarł bowiem odmiennej definicji „pracownika”, stąd też należy, zdaniem Sądu Okręgowego, odwołać się do definicji znajdującej się w Kodeksie pracy, jako najpewniejszej – stworzonej wszak przez gałąź prawa specjalizującą się w stosunkach pracy i będącą gałęzią prawa stosunkowo blisko związaną z prawem ubezpieczeń społecznych. Oczywistym zatem jest, że nie daje prawa do przejścia na emeryturę w wieku niższym niż podstawowy wiek emerytalny (na tzw. „wcześniejszą emeryturę”), uwagi na zatrudnienie w szczególnych warunkach, praca w charakterze członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej.

Status prawny członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej w zasadniczy sposób różni się bowiem od statusu pracownika zatrudnionego w tej samej spółdzielni, choćby ich wynagrodzenie, miejsce i czas pracy były identyczne. Różnice dotyczą przede wszystkim prawa członka spółdzielni do udziału w jej zarządzeniu poprzez jej organy i inne rozwiązania instytucjonalne właściwe ruchowi spółdzielczemu, co ma określony wpływ na sposób organizacji pracy i podporządkowanie w procesie jej świadczenia. Zasadniczo inny jest również choćby sposób obliczania czasu pracy – w przypadku członków (...) ich czas pracy przeliczany jest na dniówki obrachunkowe, które nie występują w przypadku pracowników najemnych.

Charakterystyczne jest również wnoszenie przez członków spółdzielni określonych udziałów, w ogóle nie występujące przy zawieraniu umowy o pracę, dzięki czemu następnie uczestniczą oni w jej zyskach, którego to prawa pracownicy najemni są pozbawieni. W konsekwencji powyższego, w zestawieniu ze stosunkiem pracy, stosunek członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, w ramach którego świadczona jest praca, wykazuje właściwości jakościowo różne i w związku z tym do pracy wykonywanej przez członków tych spółdzielni zastosowanie mają tylko niektóre, nieliczne (ochronne) przepisy prawa pracy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 stycznia 2005 roku, I UK 142/04, OSNP 2005/17/272 oraz postanowienie tego Sądu z dnia 9 stycznia 2008 roku, III UK 92/07, OSNP 2009/5-6/80).

Nie można się przy tym zgodzić twierdzeniami odwołującego zawartymi w piśmie procesowym z dnia 14 lutego 2019 roku, że w okresie od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku był on zatrudniony w (...) na podstawie stosunku pracy i świadczył pracę jak pracownik, albowiem stosownie do art. 77 k.p. stosunek pracy pomiędzy spółdzielnią a jej członkiem nawiązuje się na podstawie spółdzielczej umowy o pracę. Ubezpieczony zdaje się nie zauważać, że przepis art. 77 k.p. nie dotyczy wszystkich spółdzielni, a jedynie spółdzielni pracy – co wprost wynika z jego literalnej treści.

Tymczasem ustawa z dnia 16 września 1982 roku prawo spółdzielcze (tekst jednolity Dz. U. z 2018 roku, poz. 1285 ze zm.) w Tytule II – przepisy wspólne dla spółdzielni produkcji rolnej, spółdzielni kółek rolniczych i spółdzielni pracy w sposób jednoznaczny odróżnia od siebie rolnicze spółdzielnie produkcyjne – w jakich członkiem był odwołujący i spółdzielnie pracy, odmiennie regulując podstawę wykonywania pracy na rzecz spółdzielni. Z przepisu art. 155 § 1 prawa spółdzielczego wynika, że w przypadku rolniczej spółdzielni produkcyjnej podstawą wykonywania pracy jest sam w sobie stosunek członkostwa.

Odmienną regulację zawiera dotyczący spółdzielni pracy art. 182 § 1 ww. ustawy, który stanowi że spółdzielnia i członek spółdzielni mają obowiązek pozostawania ze sobą w stosunku pracy (spółdzielczym – art. 77 § 1 k.p.). Z uwagi na jednoznaczne i wyczerpujące regulacje w powyższym zakresie niedopuszczalne jest zamienne stosowanie przepisów dotyczących rolniczych spółdzielni produkcyjnych i spółdzielni pracy. Jednocześnie zważywszy na przebieg kariery zawodowej ubezpieczonego w okresie przypadającym przed dniem 1 stycznia 1999 roku oczywiste jest, że brak możliwości zaliczenia do okresów wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze okresów od 13 kwietnia 1987 roku do 31 marca 1992 roku i od 1 kwietnia 1992 roku do 31 grudnia 1992 roku powoduje, że w żaden sposób nie spełni on warunku legitymowania się co najmniej 15-letnim okresem tego rodzaju pracy.

Z powyższych względów zbędne było dalsze prowadzenie postępowania dowodowego oraz dokonywanie szczegółowej oceny, które z przebytych przez niego okresów zatrudnienia mogłyby ewentualnie zostać zaliczone do okresu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, albowiem i tak nie miałoby to żadnego wpływu na rozstrzygnięcie sprawy. Wobec powyższego, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. oraz przepisów powołanych w treści uzasadnienia, oddalił odwołanie Z. K. jako bezzasadne.