Social security court allows early retirement pension by correcting narrow interpretation of special conditions work. The court ruled that work in vehicle repair tunnels counts as special conditions. The lower court erred by excluding disassembly tasks from the definition. The decision establishes a broader reading of statutory work categories. This outcome benefits the applicant's pension rights. The legal principle clarifies administrative interpretation standards.

Sygn. akt: III AUa 544/13

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 lutego 2014 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Anna Szczepaniak-Cicha (spr.) Sędziowie: SSA Janina Kacprzak SSO del. Anna Rodak Protokolant: st.sekr.sądowy Patrycja Stasiak po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2014 r. w Łodzi sprawy P. P. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałowi w Ł. o emeryturę, na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Łodzi z dnia 11 lutego 2013 r., sygn. akt: VIII U 4636/12;

1. zmienia zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznaje P. P. prawo do emerytury poczynając od dnia 11 października 2012 r.;

2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w Ł. na rzecz P. P. kwotę 150 (sto pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu za drugą instancję. Sygn. akt III AUa 544/13

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 31 października 2012 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Ł. odmówił P. P. prawa do emerytury w obniżonym wieku z uwagi na brak wymaganego stażu 15 lat pracy wykonywanej w szczególnych warunkach. W odwołaniu od tej decyzji P. P. wniósł o jej zmianę i przyznanie emerytury wskutek uwzględnienia do stażu pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia w okresach od 11 marca 1971 roku do 21 października 1972 roku i od 11 listopada 1974 roku do 31 maja 1982 roku. Organ rentowy domagał się oddalenia odwołania.

Sąd Okręgowy w Łodzi wyrokiem z dnia 11 lutego 2013 roku odwołanie ubezpieczonego oddalił. Sąd Okręgowy ustalił, że P. P. urodził się w dniu (...), w dniu 8 października 2012 roku złożył wniosek o emeryturę z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Na dzień 1 stycznia 1999 roku wnioskodawca udokumentował ogólny staż pracy w wymiarze 30 lat, 10 miesięcy i 28 dni. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał wnioskodawcy za udowodnione 13 lat, 11 miesięcy i 21 dni pracy w warunkach szczególnych. W okresie od 1 września 1967 roku do 15 lipca 1970 roku ubezpieczony był uczniem Przyzakładowej (...) Szkoły Zawodowej przy (...) Zakładach (...) w G..

Z dniem 1 września 1970 roku podjął pracę w (...) Zakładach (...) w G. na stanowisku tokarza na wydziale mechanicznym. Od 11 marca 1971 roku został przeniesiony na stanowisko montera do działu napraw specjalnych wydziału mechanicznego i do 31 maja 1971 roku odbywał staż na tym stanowisku. Po zakończeniu stażu od dnia 1 czerwca 1971 roku podjął pracę montera. Jako monter P. P. demontował części samochodowe, a inna osoba je naprawiała. Ubezpieczony zajmował się tylko demontażem części z pojazdu samochodowego. Po demontażu części samochodowej i wykonaniu przez inny podmiot naprawy, ponownie montował tę część do pojazdu.

Czynności demontażowe wykonywał w kanałach. Poza kanałem spuszczał paliwo z autocystern. Takie prace wykonywał do czasu podjęcia zasadniczej służby wojskowej, tj. do 21 października 1972 roku. Z dalszych ustaleń Sądu wynika, że po odbyciu zasadniczej służby wojskowej P. P. powrócił do pracy w (...) Zakładach (...) w G.. Czynności w kanałach polegające na montażu i demontażu części samochodowych wykonywał przez około 2 lata. Następnie przejął obowiązki montera kompletera, które wykonywał od 1 lipca 1980 roku. Praca ubezpieczonego jako kompletera polegała na kompletowaniu części niezbędnych do wykonania montażu.

W konsekwencji Sąd Okręgowy stwierdził, że P. P. nie przysługuje prawo do emerytury przewidzianej w art. 184 w związku z art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.), ponieważ nie legitymuje się on wymaganym 15. letnim okresem pracy w szczególnych warunkach. Odnosząc się do spornego okresu zatrudnienia w (...) Zakładach (...) w G. Sąd Okręgowy podniósł, że przeprowadzone postępowanie dowodowe - w szczególności z dowodów z dokumentów zawartych w aktach osobowych, zeznań świadków i samego odwołującego - prowadzi do wniosku, że odwołujący pracując jako monter w kanałach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy nie naprawiał pojazdów samochodowych, tylko wykonywał demontaż części samochodowych, które następnie były naprawiane przez inne podmioty w zakładzie, a zatem nie wykonywał pracy odpowiadającej jednemu z rodzajów prac wymienionych w wykazie A, dział XIV „Prace różne”, poz. 16 „Prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych”, tym samym nie wykonywał pracy w warunkach szczególnych.

Uznając, że odwołujący nie wykazał w toku postępowania stażu pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat, Sąd Okręgowy odwołanie oddalił na podstawie art. 477 1 § 1 k.p.c. Wyrok ten zakwestionował w całości apelacją P. P., zastąpiony profesjonalnie. W apelacji wniósł o zmianę rozstrzygnięcia przez uwzględnienie odwołania oraz zasądzenie na rzecz apelującego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 32 oraz art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w zw. z pkt 16 działu XIV wykazu A, stanowiącego załącznik do powołanego rozporządzenia, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, tj. dokonanie przez Sąd wykładni zapisu pkt 16 działu XIV wykazu A wbrew powszechnie obowiązującym zasadom i faktycznemu brzmieniu przepisu, całkowite pominięcie przez Sąd zasad wykładni językowej i celowościowej, a w konsekwencji nieuznanie pracy wykonywanej przez odwołującego jako pracy w warunkach szczególnych, mimo że w takich warunkach praca ta była wykonywana, bowiem praca montera wchodzi w zakres pojęciowy „Prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów” i jako taka była i jest pracą w warunkach szczególnych.

Zdaniem skarżącego, pod pojęciem „prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych” należy rozumieć nie tylko stricte samą naprawę, ale także przygotowanie do naprawy, w tym demontaż wielkich części podwozia pojazdu, demontaż wadliwych części pojazdów, a także montowanie naprawionych elementów pojazdu i elementów konstrukcyjnych pojazdów. Idąc tokiem myślenia, jaki został przyjęty przez Sąd Okręgowy nie sposób sobie wyobrazić, żeby udając się do zwykłego warsztatu zajmującego się naprawą pojazdów, w skład usługi naprawy nie wchodził montaż i demontaż części i elementów konstrukcyjnych pojazdów.

Sprzeczne byłoby to z logiką oraz mijałoby się z celem naprawy.

Sąd Apelacyjny w Łodzi zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna skutkując zmianą zaskarżonego wyroku i uwzględnieniem odwołania. Kwestię sporną w niniejszej stanowiła możliwość zaliczenia P. P. do stażu pracy w warunkach szczególnych okresów zatrudnienia w (...) Zakładach (...) w G. od 11 marca 1971 roku do 21 października 1972 roku i od 11 listopada 1974 roku do 31 maja 1982 roku, gdyż uwzględnienie tych okresów do stażu pracy w warunkach szczególnych skutkuje uznaniem, że ubezpieczony nabył uprawnienia emerytalne. Zgodnie z art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.

Dz. U. z 2009r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.) ubezpieczeni urodzeni po dniu 31 grudnia 1948 roku uzyskują prawo do emerytury po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32 ustawy, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymagany w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym oraz mają niezbędny okres składkowy i nieskładkowy o którym mowa w art. 27 ustawy (tj. 25 lat dla mężczyzn). Odnosząc się do samego warunku odpowiednio długiego okresu pracy w warunkach szczególnych należy wskazać, że zgodnie z § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.

U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) winien on wynosić co najmniej 15 lat, a sama praca musi być wymieniona w wykazie A, stanowiącym załącznik do przedmiotowego rozporządzenia, prócz tego ma być wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy (§ 2 ust. 1). Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 14 września 2007r., III UK 27/07, OSNP 2008/21-22/325; z dnia 19 września 2007r., III UK 38/07, OSNP 2008/21-22/329; z dnia 6 grudnia 2007r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008r., I UK 210/07, OSNP 2009/5-6/75, z dnia 24 marca 2009r., I PK 194/08, LEX nr 528152).

Decydującą rolę w analizie charakteru pracy ubezpieczonego z punktu widzenia uprawnień emerytalnych ma zatem możliwość zakwalifikowania tej pracy, jako wskazanej w konkretnej pozycji wykazu A, stanowiącego załącznik do rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (zob. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 8 czerwca 2011r., I UK 393/10 LEX nr 950426) oraz uznania, że praca taka była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wyrok Sądu pierwszej instancji nie jest prawidłowy, albowiem z nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych w przedmiocie charakteru obowiązków w spornych okresach niezbicie wynika, że wnioskodawca legitymuje się stażem 15. lat pracy w warunkach szczególnych. Do tego stażu należy zaliczyć ubezpieczonemu okresy zatrudnienia w (...) Zakładach (...) w G. od 11 marca 1971 roku do 21 października 1972 roku i od 11 listopada 1974 roku do 31 maja 1982 roku, gdyż w tym czasie wykonywał on czynności wchodzące w zakres procesu naprawy pojazdów, o jakim mowa w wykazie A, dział XIV, poz. 16 „Prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów mechanicznych lub szynowych” rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.

Czynności w postaci demontażu i montażu części w kanałach remontowych, to niewątpliwie „prace przy naprawie pojazdów”, ponieważ naprawa samochodów z zabudową cystern paliwowych i innych pojazdów wojskowych stanowiła w (...) Zakładach (...) w G. proces wieloetapowy, przy czym początkowym etapem naprawy było wymontowanie uszkodzonych części w kanałach remontowych, a etapem końcowym zamontowane naprawionych lub nowych części - i tym właśnie zajmował się wnioskodawca. Rację ma apelujący podnosząc, że zgodnie z zasadami logicznego rozumowania oczywistym jest, że większości napraw dużych pojazdów mechanicznych nie da się wykonać bez demontażu części wchodzących w skład tego pojazdu, niemożliwa jest także bezpośrednia naprawa zespołów i podzespołów w kanałach.

Prace naprawcze to prace składające się na proces naprawy pojazdu, a więc obejmujące demontaż i montaż podzespołów i zespołów o dużej złożoności, jako etap naprawy pojazdu, a monter samochodowy jest w tym przypadku wykwalifikowanym mechanikiem samochodowym, który dokonuje czynności związanych z naprawą w kanałach remontowych. Pamiętać przy tym należy, że dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy i rzeczywiście wykonywanych zadań (tak Sąd Najwyższy m.in.w wyroku z dnia 24 marca 2009r., I PK 194/08, OSNP 2010/23-24/281).

Nadto pod poz. 16 działu XIV wykazu A załącznika do rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 roku nie wymienia konkretnych profesji (np. mechanik, monter) tylko wskazuje na „prace wykonywane w kanałach remontowych przy naprawie pojazdów”. W świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w tym wiarygodnych zeznań świadków, jednoznaczne jest, że P. P. w ramach zatrudnienia w (...) Zakładach (...) w G. w spornych okresach wykonywał prace przy naprawie pojazdów samochodowych w kanałach i były to jedyne obowiązki pracownicze, które wówczas wykonywał wnioskodawca stale w ramach zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy.

Ubezpieczony 90% swego rzeczywistego czasu pracy spędzał pracując w samych kanałach. W pozostałym czasie pracy usuwał paliwo z autocystern, przed wjazdem pojazdu na kanał. Nie jest to okoliczność wpływająca negatywnie na uznanie, że wnioskodawca pracował w warunkach szczególnych stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie wykonywał on wówczas innych autonomicznych czynności nie związanych z obowiązkami na zajmowanym stanowisku i cały czas przebywał w szkodliwym dla zdrowia środowisku pracy (zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach, I AUa 1722/12, LEX nr 1327511).

Sumując, zasadny okazał się apelacyjny zarzut naruszenia prawa materialnego, gdyż Sąd Okręgowy dokonał błędnej wykładni pojęcia „praca przy naprawie pojazdów”, użytego w wykazie A, dział XIV poz. 16 załącznika do rozporządzenia RM z dnia 7 lutego 1983 roku, przyjmując zawężająco, że pracą „przy naprawie pojazdów” jest wyłącznie praca „przy naprawie części pojazdów” (wcześniej wymontowanych). Tymczasem P. P. w spornych okresach pracował w kanałach przy naprawie pojazdów i ten charakter pracy odpowiada zatrudnieniu w warunkach szczególnych na stanowisku wskazanym w wykazie.

Skoro P. P. w dniu 1 stycznia 1999 roku posiadał staż pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 15. lat, ostatni stosunek pracy rozwiązał z dniem 31 lipca 2001 roku, zaś wiek 60 lat ukończył (...)roku, to z tym dniem nabył prawo do emerytury na podstawie art. 184 ust. 1 i 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w związku z wnioskiem z dnia 17 września 2012 roku. Stwierdzając powyższe Sąd drugiej instancji, z mocy art. 386 § 1 k.p.c., zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przyznał P. P. prawo do emerytury od dnia 11 października 2012 roku.

O kosztach postępowania w drugiej instancji, stosownie do jego wyników, orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. art. 79 ust. 1 pkt 1e ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (t.j. Dz. U. z 2010r., Nr 90, poz. 594 ze zm.) i § 13 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu ( Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).