Legislator Case Law & Legislation
I Ns 326/18 AI generated

Court dismissed claim of res judicata because legal basis differs despite identical servitude content.

Case Number I Ns 326/18
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The court dismissed the objection of res judicata regarding a new claim for the acquisition by prescription of a servitude of passage. Although the parties and factual circumstances were identical to a previously decided case, the current request sought a different legal basis (servitude of passage) compared to the prior judgment (servitude corresponding to passage). The court ruled that res judicata requires identity of legal grounds, which was absent here, allowing the new claim to proceed.

Legislator headnote

AI generated

Art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.; Art. 13 § 2 k.p.c.; Art. 222 k.p.c.; Res judicata requires identity of parties, factual basis, and legal basis; a change in the legal basis sought, even with identical facts, precludes the application of res judicata.

Keywords

AI generated
res judicata prescription servitude of passage legal basis identity civil procedure code new claim procedural objection

Cited Legislation

AI generated
Art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
wniosła o odrzucenie wniosku na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw.
Art. 13 § 2 k.p.c.
Z art. 13 § 2 k.p.c. z uwagi na fakt, że sprawa o to samo roszczenie została już prawomocnie osądzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 10 stycznia 2018r.
Art. 222 k.p.c.
Jednocześnie w punkcie II postanowienia Sąd na podstawie art. 222 k.p.c. w zw.
art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c
wniosła o odrzucenie wniosku na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c.
art. 13 § 2 k.p.c
z art. 13 § 2 k.p.c.)”.
art. 220 k.p.c
z uwagi na zgłoszony przez uczestnika zarzut powagi rzeczy osądzonej, na podstawie art. 220 k.p.c.
art. 3051 k.c
Na podstawie art. 3051 k.c.
art. 145 k.c
Jednocześnie Sąd Okręgowy w uzasadnieniu tym odnotował, że oba wymienione prawa posiadają wprawdzie analogiczną treść i pełnią te same funkcje, jednakże posiadają różne konstrukcje i podstawy prawne: służebność gruntowa odpowiadająca treścią służebności przesyłu - art. 145 k.c.
art. 292 k.c
i art. 292 k.c., natomiast służebność przesyłu – art.
art. 3054 k.c

Cited Case Law

AI generated
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt: I Ns 326/18 POSTANOWIENIE Dnia 18 października 2018 r. Sąd Rejonowy w Bartoszycach I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSR Renata Maj Protokolant: st. sekr. sąd. Urszula Janowicz w dniu 18 października 2018 r. w Bartoszycach na rozprawie w sprawie z wniosku (...) S.A z siedzibą w G. z udziałem (...) Sp. z o.o. w P. o zasiedzenie służebności przesyłu po rozpoznaniu zarzutu uczestnika powagi rzeczy osądzonej postanawia: I. oddalić zarzut uczestnika powagi rzeczy osądzonej; II. wstrzymać dalsze rozpoznanie sprawy do czasu uprawomocnienia się niniejszego postanowienia. Sygn. akt I Ns 326/18

UZASADNIENIE

(...) S.A. z siedzibą w G. złożyła wniosek o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie z dniem 7 stycznia 2011r. przez (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w G. służebności przesyłu na następujących nieruchomościach stanowiących własność (...) sp. zo.o. z siedzibą w B. : - składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem geodezyjnym (...) położonej w obrębie W. gmina G. dla której V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Bartoszycach prowadzi księgę wieczystą numer (...) , - składającą się z działek gruntu oznaczonych numerami ewidencyjnymi (...) położonych w obrębie P., gmina B. oraz położonych w obrębie W., gmina B., dla których V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Bartoszycach prowadzi księgę wieczystą nr (...).

Dodatkowo wnioskodawca wniósł o stwierdzenie, że (...) S.A. z siedzibą w G. nabyła przez zasiedzenie z dniem 01 stycznia 2013r. służebność przesyłu na nieruchomości składającej się z działki gruntu oznaczonej numerem geodezyjnym (...) położonej w obrębie P. gmina B., dla której V Wydział Ksiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Bartoszycach prowadzi księgę wieczystą numer (...). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że przed Sądem Rejonowym w Bartoszycach zawisła sprawa z wniosku (...) S.A. z udziałem (...) sp. z o.o. o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie służebności o treści odpowiadającej służebności przesyłu sygn. akt I Ns 2940/14, IX Ca 908/17 (prawomocnie osądzona, wniosek oddalony).

Niniejszym wnioskiem wnioskodawca wnosi o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, a nie służebności o treści odpowiadającej treścią służebności przesyłu. Dlatego też w ocenie wnioskodawcy w sprawie nie zachodzi powaga rzeczy osądzonej, albowiem są to dwa różne prawa, choć podobne w treści. W odpowiedzi na wniosek (...) sp. zo.o. z siedzibą w B. wniosła o odrzucenie wniosku na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. Z art. 13 § 2 k.p.c. z uwagi na fakt, że sprawa o to samo roszczenie została już prawomocnie osądzona postanowieniem Sądu Okręgowego w Olsztynie z dnia 10 stycznia 2018r.

IX Ca 809/17), a w przypadku braku uznania zasadności powyższego żądania oddalenie wniosku o zasiedzenie służebności. Uzasadniając wniosek o odrzucenie wniosku o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu, pełnomocnik uczestnika wskazał, że sprawa podmiotowo i przedmiotowo tożsama została już prawomocnie osądzona wskazanym postanowieniem Sądu Okręgowego. Wnioskodawca w praktyce ponownie wnosi o zasiedzenie dokładnie tego samego prawa, powołuje się na tę samą dokumentację, składa analogiczne wnioski dowodowe, występuje także tożsamość podmiotowa stron.

Zatem w ocenie uczestnika zachodzi przesłanka tożsamości sporu, w efekcie czego zastosowanie znajduje art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. Sąd na rozprawie w dniu 18 października 2018r. z uwagi na zgłoszony przez uczestnika zarzut powagi rzeczy osądzonej, na podstawie art. 220 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. ograniczył rozprawę do rozpoznania tego zarzutu.

Sąd ustalił i zważył, co następuje:

Zarzut powagi rzeczy osądzonej nie zasługuje na uwzględnienie i jako taki podlegał oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, że w sprawie rozpoznawanej przez niniejszy Sąd pod sygn. akt I Ns 2940/14 wnioskodawca (...) S.A. z siedzibą w G. złożył wniosek o zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu, obciążającej nieruchomości, których właścicielem jest A. sp. zo.o. z siedzibą w P.. Sprawa ta zakończyła się w pierwszej instancji wydaniem rozstrzygnięcia pozytywnego, stwierdzającego nabycie przez wnioskodawcę służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu.

Na skutek jednak apelacji złożonej przez uczestnika Sąd Okręgowy w Olsztynie, w IX Wydziale Cywilnym Odwoławczym, postanowieniem z dnia 10 stycznia 2018r., sygn. akt IX Ca 809/17, zmienił zaskarżone postanowienie w punktach I, II, III i V w ten sposób, że oddalił wniosek ( dowód: akta sprawy I NS 2940/14). Analizując akta sprawy I Ns 2940/14 i treść wniosku złożonego w niniejszej sprawie stwierdzić należy, że w istocie dotyczy on tych samych nieruchomości uczestnika (działki nr (...) obręb P. zostały przekształcone w działkę (...)), co objęte sprawą I Ns 2940/14.

Identyczne są również okoliczności faktyczne stanowiące podstawę złożonych wniosków w obu sprawach, a także zachodzi tożsamość stron. Na tym tle wskazać należy, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego o wystąpieniu stanu powagi rzeczy osądzonej rozstrzyga nie tylko sama tożsamość stron, występujących w poprzednim postępowaniu, ale równocześnie tożsamość podstawy faktycznej i prawnej rozstrzygnięcia. Dopiero kumulacja obu tych przesłanek przesądza o wystąpieniu powagi rzeczy osądzonej prowadzącej do nieważności postępowania (wyr.

SN z: 6.3.2008 r., II UK 144/07, Legalis; 20.10.2011 r., I UK 239/10, Legalis; 5.4.2011 r., III UK 106/10, Legalis; post. SN z 11.2.2011 r., I CSK 277/10, Legalis; wyr. SN z: 15.11.2012 r., V CSK 515/11, Legalis; 26.1.2012 r., I UK 301/11, Legalis). W ugruntowanym orzecznictwie Sądu Najwyższego, począwszy od okresu dwudziestolecia międzywojennego, podkreśla się, że przesłanka (zarzut) rei iudicatae wymaga zarówno tożsamości stron, jak i tożsamości podstawy faktycznej i prawnej powództwa. W orzeczeniu z 07.09.1933 r., I C 2923/32, (OSP 1934, z. 1, poz. 1, s.

1) Sąd Najwyższy, dokonując oceny zarzutu powagi rzeczy osądzonej, wyjaśnił, że „podstawą roszczenia w sensie prawa materialnego jest stosunek prawny, z którego roszczenie wynika, a w sensie proceduralnym - zespół okoliczności faktycznych, na które powód celem usprawiedliwienia roszczenia się powołuje i na których stwierdzenie składa dowody”. W orzeczeniu z 02.11.1935 r., C III 491/35, (Głos Sądownictwa 1936, Nr 7-8, s. 633) Sąd Najwyższy stwierdził, że „powaga rzeczy osądzonej istnieje dla osądzonego już roszczenia tylko o tyle, o ile chodzi o to samo roszczenie i o tę samą podstawę sporu; nie można zatem podnosić zarzutu rzeczy osądzonej w nowym sporze, dotyczącym wprawdzie tego samego roszczenia, jednak opartego na innej podstawie faktycznej i prawnej, jak również w sporze o inne roszczenie, oparte na tej samej podstawie, którą uzasadniono roszczenie w sporze poprzednim”.

Na temat zbieżności podstawy prawnej w kontekście zarzutu powagi rzeczy osądzonej Sąd Najwyższy wypowiedział się wielokrotnie również w nowszym orzecznictwie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w tym zakresie (por. np. postanowienie SN z 03.02.2010 r., II CSK 414/09; postanowienie SN z 25.08.1998 r., I PKN 266/98, OSNP 1999, Nr 17, poz. 554; wyrok SN z 04.12.1998 r., III CKN 56/98, (Biul.SN 1999, Nr 4, s. 9); postanowienie SN z 29.01.1997 r., I CKU 65/96, teza publ.: Prok. i Pr. - dod. 1997, nr 7-8, poz. 41; postanowienie SN z 09.06.1971 r., II CZ 59/71, OSNC 1971, Nr 12, poz. 226; wyrok SN z 22.04.1967 r., I CR 570/66, OSPiKA 1968, nr 7-8, poz. 158).

I tak dla przykładu w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 3 lutego 2010r., sygn. akt II CSK 414/09 Sąd Najwyższy stwierdził, że odrzucając pozew wobec powagi rzeczy osądzonej sąd ocenia treść zgłoszonego w drugiej sprawie roszczenia oraz przedmiot rozstrzygnięcia wydanego w sprawie poprzednio osądzonej z udziałem tych samych stron. Dodatkowo zauważyć należy, że w postanowieniu Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 9 czerwca 1971 r., sygn. akt II CZ 59/71, stwierdzono, że tożsamość roszczenia w rozumieniu art. 199 par. 1 pkt 2 k.p.c. zachodzi tylko wówczas, gdy identyczne są nie tylko przedmiot, ale i podstawa sporu.

Nieco na uboczu tych rozważań wskazać należy że w postępowaniu nieprocesowym prawomocne postanowienia co do istoty sprawy oddalające wniosek mają względną moc wiążącą, ponieważ zgodnie z art. 523 zdanie drugie k.p.c. sąd może zmienić je w razie zmiany okoliczności sprawy. Przez pojęcie „okoliczności sprawy” należy rozumieć stan faktyczny decydujący o oddaleniu wniosku, a nie jego ocenę prawną. Odstępstwo od prawomocności, mające charakter wyjątkowy, dotyczy sytuacji, gdy po wydaniu postanowienia oddalającego wniosek uległy zmianie okoliczności, które istniały w chwili jego wydania i stały na przeszkodzie całkowitemu lub częściowemu uwzględnieniu wniosku.

Chodzi zatem o okoliczności, które w świetle normy prawnej będącej podstawą zgłoszonego żądania są doniosłe dla jej zastosowania. Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia co do istoty sprawy oddalającego wniosek ulegają prekluzji tylko te okoliczności faktyczne, które były podstawą zastosowania przez sąd normy materialnoprawnej decydującej o rozstrzygnięciu o żądaniu. Wyjątek od zasady związania sądu orzeczeniem co do istoty sprawy jest dopuszczalny jedynie w granicach i na podstawie zmiany okoliczności (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 12 marca 2003 r., III CZP 97/02, OSNC 2003 nr 12, poz. 160; postanowienia z dnia 21 marca 1973 r., III CRN 429/72, OSP 1973,10, poz. 196; z dnia 4 lutego 1999 r., II CKN 172/98; z dnia 22 stycznia 2003 r., IV CKN 1689/00; z dnia 21 sierpnia 2008 r., IV CSK 231/08; z dnia 16 grudnia 2015 r., IV CZ 60/17; z dnia 9 września 2016 r., V CSK 60/16).

W razie zaistnienia zmiany okoliczności realizacja uprawnienia zainteresowanego, stosownie do art. 523 zdanie drugie k.p.c., do zmiany prawomocnego postanowienia oddalającego wniosek dokonywana jest poprzez złożenie żądania jego zmiany w ramach tej samej sprawy. Na nim spoczywa obowiązek wykazania zaistnienia innych faktów, które mogą doprowadzić do modyfikacji prawomocnego orzeczenia. W razie stwierdzenia przez sąd, że do zmiany nie doszło, wniosek podlega oddaleniu. Na tym tle wskazać należy, że zarzut uczestnika wystąpienia w niniejszej sprawie stanu powagi rzeczy osądzonej sprowadzał się do stwierdzenia, że po prawomocnym rozstrzygnięciu sprawy I Ns 2940/14 (IX Ca 809/17) nie doszło do zmiany okoliczności faktycznych, co uzasadniałoby wystąpienie z nowym wnioskiem o stwierdzenie zasiedzenia służebności przesyłu dotyczącego tych samych nieruchomości uczestnika i o tym samym przebiegu, Argumentacja uczestnika jest w ocenie Sądu jednak obarczona tą ułomnością, że zakłada, że wnioskodawca wystąpił de facto z tym samym żądaniem, a uzasadnienia dla tej argumentacji uczestnik poszukuje w takich okolicznościach jak tożsamość stron postępowania i tożsamość podstawy faktycznej.

Rzecz jednak w tym, że w świetle przytoczonych powyżej poglądów analizujących stan powagi rzeczy osądzonej, nie sposób przyjąć oby wnioskodawca wystąpił z tym samym żądaniem. Zauważyć należy, że szczegółowa analiza porównawcza instytucji służebności gruntowej odpowiadającej treścią służebności przesyłu i służebności przesyłu została przeprowadzona właśnie w uzasadnieniu postanowienia Sądu Okręgowego w Olsztynie, IX Wydziału Cywilnego Odwoławczego z dnia 10 stycznia 2018r. W uzasadnieniu tym jednoznacznie wskazano, że:

„służebność przesyłu to odrębna instytucja od służebności gruntowej o cechach przesyłu. Instytucja służebności przesyłu (art. 3051 i następne k.c.) została wprowadzona do polskiego systemu prawnego dopiero z dniem 3 sierpnia 2008 r., na podstawie przywołanej już wyżej ustawy z dnia 30 maja 2008 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 116, poz. 731). Był to trzeci, obok służebności gruntowych i służebności osobistych, rodzaj służebności. Na podstawie art. 3051 k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia, o których mowa w art. 49 § 1, prawem polegającym na tym, że przedsiębiorca może korzystać w oznaczonym zakresie z nieruchomości obciążonej, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń (służebność przesyłu).

Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem, przed ustawowym uregulowaniem służebności przesyłu, dopuszczalne było nabycie w drodze zasiedzenia tzw. służebności odpowiadającej treści służebności przesyłu. Była to specyficzna służebność gruntowa, nabywana przez przedsiębiorstwo w drodze zasiedzenia, jako prawo do korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie związanym z działaniem tego przedsiębiorstwa. Odpowiadała więc w zakresie funkcji i treści wykreowanej dopiero w 2008 roku służebności przesyłu (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 października 2008r., III CZP 89/08, M.Prawn. 2014/18/980).

Służebność ta nie była jednak służebnością przesyłu, a odrębną od niej konstrukcją prawną. Jednocześnie Sąd Okręgowy w uzasadnieniu tym odnotował, że oba wymienione prawa posiadają wprawdzie analogiczną treść i pełnią te same funkcje, jednakże posiadają różne konstrukcje i podstawy prawne: służebność gruntowa odpowiadająca treścią służebności przesyłu - art. 145 k.c. i art. 292 k.c., natomiast służebność przesyłu – art. 305 1 k.c. – art. 3054 k.c. Z tego też względu nie mogą być utożsamiane.” Dodatkowo Sąd Okręgowy zaznaczył, że „w sprawach o zasiedzenie sąd jest co do zasady związany żądaniem wniosku, a związanie to dotyczy przedmiotu zasiedzenia.

Sąd nie jest uprawniony stwierdzić zasiedzenia innego prawa, niż domagał się tego sam wnioskodawca. Byłoby to nieuprawnione wyjście przez sąd ponad żądanie (art. 321 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c.)”. Analizując zatem zakres tożsamości niniejszej sprawy ze sprawą prawomocnie zakończoną postanowieniem Sądu Okręgowego w sprawie IX Ca 809/17 w kontekście przywołanych powyżej poglądów judykatury, a nade wszystko treści uzasadnienia Sądu Okręgowego, stwierdzić należy, że jakkolwiek tożsamość ta zachodzi na płaszczyźnie stron postępowania i okoliczności faktycznych, tym niemniej nie zachodzi na płaszczyźnie podstawy prawnej.

Tymczasem z przywołanych powyżej poglądów judykatury jednoznacznie wynika, że warunkiem koniecznym dla stwierdzenia tożsamości przedmiotu sporu jest spełnienie tych trzech przesłanek: tożsamości stron, podstawy faktycznej i prawnej. Jak to zaznaczył Sąd Okręgowy żądanie zasiedzenia służebności przesyłu jest rodzajowo innym żądaniem, aniżeli żądanie zasiedzenia służebności gruntowej o treści odpowiadającej służebności przesyłu. Oba te prawa jakkolwiek posiadają tożsamą treść, to jednak odmienne konstrukcje i podstawy prawne.

Do odmiennego rozstrzygnięcia w sprawie nie mogły doprowadzić przywołane przez pełnomocnika uczestnika poglądy prawne dotyczące względnej mocy wiążącej postanowień wydanych w postępowaniu procesowym. Zauważyć należy, że miałyby one zastosowanie gdyby w sprawie zachodziła sytuacja tożsamości stron i podstawy prawnej, a jedynie na skutek zmiany okoliczności faktycznych, wnioskodawca dążyłby do uzyskania odmiennego rozstrzygnięcia aniżeli w poprzednio zakończonej sprawie. Tymczasem jak to zostało już zaznaczone wyżej, w ocenie Sądu Rejonowego po wydaniu prawomocnego postanowienia w sprawie I Ns 2940/14 nie doszło do zmian w zakresie podstawy faktycznej wniosku.

Wnioskodawca natomiast wystąpił z zupełnie nowym żądaniem, które sprowadza się do żądania zasiedzenia zupełnie innego prawa aniżeli w sprawie I Ns 2940/14 i właśnie w tym tkwi zasadnicza rozbieżność pomiędzy wskazanymi sprawami, prowadząca do stwierdzenia, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia stanu powagi rzeczy osądzonej. Dlatego też na podstawie art. 199 § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. i art. 222 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. Sąd oddalił zarzut uczestnika powagi rzeczy osądzonej, orzekając o tym w punkcie I postanowienia.

Jednocześnie w punkcie II postanowienia Sąd na podstawie art. 222 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. wstrzymał dalsze rozpoznanie sprawy do czasu uprawomocnienia się tego postanowienia.