Legislator Case Law & Legislation
I ACa 570/17 AI generated

Appeal dismissed because plaintiff lost membership rights before appeal, making the claim inadmissible under new housing co-op laws.

Case Number I ACa 570/17
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Court of Appeal dismissed the plaintiff's appeal against a housing cooperative's resolution to expel him from the members' register. The plaintiff argued for the invalidity of the expulsion based on his alleged legal title to a cooperative apartment, but the court found he had lost his membership rights by law on September 9, 2017. Consequently, the court ruled that the plaintiff lacked standing to challenge the expulsion because the new housing co-op legislation removed the legal basis for such expulsions and standing to sue for them.

Legislator headnote

AI generated

Art. 1 ust. 8 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych; Art. 42 ust. 4 prawa spółdzielczego: Upon the loss of membership rights by operation of law, a former member loses the standing to challenge expulsion resolutions as the legal basis for such actions and the right to appeal is extinguished.

Keywords

AI generated
housing cooperative membership expulsion resolution standing to sue operation of law retroactive legislation legal title to apartment art. 42 ust. 4

Cited Legislation

AI generated
Art. 1 ust. 8 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych
W art. 10 tej ustawy jako regułę intertemporalną przyjęto zasadę stosowania ustawy nowej, ponieważ przepis ten stanowi, że do spraw sądowych wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy.
Art. 42 ust. 4 prawa spółdzielczego
W konkluzji tych rozważań Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżona uchwała została podjęta z przyczyn niewskazanych w statucie, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 42 § 3 prawa spółdzielczego stosowanego odpowiednio w związku z art.
Art. 316 § 1 k.p.c.
Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. za podstawę rozstrzygnięcia sąd przyjmuje stan faktyczny i prawny istniejący w chwili zamknięcia rozprawy.
Art. 386 § 1 k.p.c.
Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało zmienić na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i oddalić powództwo jako nieusprawiedliwione co do zasady.
Art. 102 k.p.c.
Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego.
art. 316 § 1 k.p.c
Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c.
art. 3 k.c
Zgłosiła również zarzut naruszenia art. 3 ust.
art. 64 ust. 1 Konstytucji
art. 64 ust. 2 Konstytucji
1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji.
art. 386 § 1 k.p.c
Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało zmienić na podstawie art. 386 § 1 k.p.c.

Cited Case Law

AI generated
I CKN 794/97, OSNC 1999, Nr 3, poz. 51
Legitymacja czynna przysługuje tylko tym byłym członkom spółdzielni, których praw uchwała dotyka mimo ustania członkostwa (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lipca 1998 r., I CKN 794/97, OSNC 1999, Nr 3, poz. 51).
I ACa 675/13
Appeal dismissed; plaintiff failed to prove personal rights infringement or damage from defendant's fertilizer naming.
AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt I ACa 570/17

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 czerwca 2018 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący:SSA Joanna Wiśniewska-Sadomska Sędziowie:SA Dorota Markiewicz SO del. Dagmara Olczak - Dąbrowska (spr.) Protokolant:Ignacy Osiński po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2018 r. w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa O. O. przeciwko Spółdzielni (...) w W. o uchylenie uchwały ewentualnie o stwierdzenie nieważności uchwały na skutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 lutego 2017 r., sygn. akt XXIV C 605/16 I. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że oddala powództwo i nie obciąża O. O. kosztami procesu; II. nie obciąża O. O. kosztami postępowania apelacyjnego. Dagmara Olczak - Dąbrowska Joanna Wiśniewska-Sadomska Dorota Markiewicz Sygn. akt. I ACa 570/17

UZASADNIENIE

Pozwem z 23 maja 2016 r., skierowanym przeciwko Spółdzielni (...) w W. O. O. wniósł o uchylenie ewentualnie o stwierdzenie nieważności uchwały. rady nadzorczej tej Spółdzielni nr (...) z 21 marca 2016 roku o wykreśleniu go z rejestru jej członków z tej przyczyny, że nie przysługuje mu tytuł prawny do lokalu należącego do zasobów pozwanej. W uzasadnieniu uchwały rada nadzorcza jako podstawę wykreślenia wskazała postanowienie § 10 c ust. 1 statutu stanowiące o niezawinionym nierealizowaniu przez członka spółdzielni obowiązków statutowych oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 lutego 2015 r., sygn. akt K 60/13.

Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 6 lutego 2017 roku uchylił zaskarżoną uchwałę rady nadzorczej Spółdzielni (...) w W. i obciążył pozwaną kosztami procesu. Rozstrzygnięcie to zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ich ocenie prawnej. 4 stycznia 2008 r. O. O. i T. O. zawarli ze Spółdzielnią (...) w W. umowę przedwstępną nr (...) w sprawie określenia wstępnych warunków budowy lokalu, miejsca postojowego w wielostanowiskowym parkingu podziemnym oraz pomieszczenia gospodarczego w inwestycji pozwanej przy ul. (...) w W..

Uchwałą nr (...) zarządu pozwanej Spółdzielni z 13 marca 2008 r. powód został przyjęty w poczet jej członków i wpisany do rejestru pod nr (...). Skierowanym do pozwanej pismem z 2 lutego 2009 r. O. O. i T. O. wypowiedzieli umowę przedwstępną, przy czym powód pozostał nadal członkiem Spółdzielni 8 marca 2016 r. O. O. doręczono zaproszenie na posiedzenie rady nadzorczej pozwanej Spółdzielni, wyznaczone na 21 marca 2016 r., w związku ze złożonym przez zarząd wnioskiem o wykreślenie powoda z rejestru członków Spółdzielni.

Powód był obecny na posiedzeniu. Po wysłuchaniu jego stanowiska rada nadzorcza podjęła jednogłośnie uchwałę nr (...) w sprawie wykreślenia go z rejestru członków Spółdzielni. Uchwała wraz z uzasadnieniem została doręczona powodowi 12 kwietnia 2016 r. W jej uzasadnieniu wskazano, że rada nadzorcza postanowiła wykreślić O. O. z rejestru członków na podstawie § 10c ust. 1 statutu Spółdzielni oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 lutego 2015 r., sygn. akt K 60/13 wobec tego, iż nie przysługuje mu tytuł prawny do lokalu ani do udziału w nieruchomościach pozostających w zasobach Spółdzielni.

Zgodnie z postanowieniem § 10c ust. 1 statutu, członek Spółdzielni nie wykonujący obowiązków statutowych z przyczyn przez niego niezawinionych może być wykreślony z rejestru członków Spółdzielni. W tak ustalonym stanie faktycznym Sąd Okręgowy wyjaśnił, że zgodnie z art. 24 § 3 ustawy z 16 września 1982 r. - Prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2016 r. poz. 21 j.t.; dalej: prawo spółdzielcze) członek niewykonujący obowiązków statutowych z przyczyn przez niego niezawinionych może być wykreślony z rejestru członków spółdzielni.

Statut określa przyczyny wykreślenia. Statut pozwanej przyczyny wykreślenia członka precyzuje w § 10c ust. 2 wskazując, że należą do nich w szczególności:

1) niewpłacenie w terminie wpisowego lub udziału;

2) naruszanie bez własnej winy w sposób rażący lub uporczywy obowiązującego w Spółdzielni regulaminu używania lokali i porządku domowego;

3) zbycie prawa do lokalu w trybie umowy cywilnoprawnej, chyba że członkowi przysługuje spółdzielcze prawo do innego lokalu w Spółdzielni. Wśród wymienionych przyczyn nie występuje brak tytułu prawnego do lokalu ani do udziału w nieruchomościach pozostających w zasobach pozwanej. W ocenie Sądu Okręgowego otwarty katalog przyczyn wykreślenia członka z rejestru członków spółdzielni nie oznacza tego, że spółdzielnia lub sąd mogą ten katalog dowolnie rozszerzać. Skoro zatem określone zdarzenie nie jest wymienione w statucie jako podstawa wykreślenia, sąd nie może go wykreować tylko na z tego względu, że w postanowieniu statutu określającym przyczyny wykreślenia użyto zwrotu „w szczególności” (wyrok Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 10 lipca 2013 r., sygn. akt I ACa 675/13).

Oceny tej nie podważa stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w wyroku z 5 lutego 2015 r., sygn. akt K 60/13, według którego członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej musi być powiązane z prawem do lokalu będącego w zasobach spółdzielni. W konkluzji tych rozważań Sąd Okręgowy uznał, że zaskarżona uchwała została podjęta z przyczyn niewskazanych w statucie, co powinno skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 42 § 3 prawa spółdzielczego stosowanego odpowiednio w związku z art. 24 § 6 prawa spółdzielczego. W apelacji od tego wyroku pozwana zarzuciła naruszenie art. 24 § 3 prawa spółdzielczego w związku z postanowieniem §10 c ust. 2 statutu pozwanej poprzez nietrafne przyjęcie, że stosunek członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej może trwać niezależnie od przysługiwania członkowi majątkowych praw do lokalu znajdującego się w zasobach spółdzielni mieszkaniowej i uznanie, że nie może to stanowić przyczyny wykreślenia powoda z grona członków spółdzielni.

Zgłosiła również zarzut naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy z 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. 2013, poz. 1222) poprzez dokonanie jego wykładni niezgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego i przyjęcie, że członkiem spółdzielni mieszkaniowej może być osoba, której nie przysługuje tytuł prawny do lokalu należącego do zasobów spółdzielni. W konkluzji wniosła o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie powództwa.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja zasługuje na uwzględnienie, jednak nie ze względu na zgłoszone w niej zarzuty. Wbrew stanowisku skarżącego, należy podzielić ocenę prawną Sądu pierwszej instancji przedstawioną w motywach zaskarżonego wyroku, że wykluczenie lub wykreślenie członka z rejestru członków spółdzielni może nastąpić jedynie z przyczyn enumeratywnie wymienionych w statucie. Zmiana wykładni przepisów wynikająca z orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego powinna w pierwszej kolejności prowadzić do zmiany statutu, a dopiero później do podjęcia w oparciu o jego zmienione postanowienia decyzji przez organy spółdzielni o wykreśleniu tzw. członków oczekujących.

Z tych przyczyn podniesione w apelacji zarzuty w odniesieniu do prawa materialnego nie zasługiwały na uwzględnienie. Do zmiany zaskarżonego wyroku doprowadziła natomiast zmiana stanu prawnego w toku postępowania apelacyjnego. Zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. za podstawę rozstrzygnięcia sąd przyjmuje stan faktyczny i prawny istniejący w chwili zamknięcia rozprawy. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to obowiązek rozważenia, jaki wpływ na materialnoprawną podstawę orzeczenia wywiera ustawa z 20 lipca 2017 r. o zmianie ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych, ustawy- Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy -prawo spółdzielcze (Dz.U. 2017, poz. 1596), która weszła w życie z dniem 9 września 2017 r.

W art. 10 tej ustawy jako regułę intertemporalną przyjęto zasadę stosowania ustawy nowej, ponieważ przepis ten stanowi, że do spraw sądowych wszczętych i niezakończonych prawomocnym orzeczeniem przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy niniejszej ustawy. Należy zwrócić uwagę, że sposób redakcji tego przepisu jest typowy dla przepisów intertemporalnych w ustawach procesowych, pomimo że ustawa nowelizująca zmienia przepisy prawa materialnego, a w szczególności podstawy prawne nabycia i utraty członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej.

Wprowadzenie zasady bezpośredniego działania ustawy nowej do stanów faktycznych, które miały miejsce pod rządami ustawy dawnej w drodze przepisu przejściowego wskazującego, że nowy przepis merytoryczny ma znajdować zastosowanie także do faktów przeszłych, stanowi przełamanie zasady nieretroakcji prawa (art. 3 k.c.). W tym przypadku mamy do czynienia z normą intertemporalną, na podstawie której z określonym faktami przeszłymi mają być wiązane takie same skutki, jakie nowy przepis merytoryczny przewiduje dla tego samego rodzaju faktów przyszłych (por.

K. Pietrzykowski, [w:] System Prawa Prywatnego. Prawo cywilne- część ogólna pod red. M. Safjana, t. 1, Warszawa 2012, s. 740). Ratio legis takiego rozwiązania jest z reguły potrzeba jak najszybszego poddania stosunków prawnych przepisom nowej ustawy. W ocenie Sądu Apelacyjnego ze względu na wyraźne poddanie stosunku członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej przepisom nowej ustawy w art. 10 ustawy nowelizującej odsyłającym do nowych przepisów merytorycznych, nowe rozwiązania w tej dziedzinie należy stosować do stanów faktycznych dotyczących nabycia lub utraty członkostwa w spółdzielni, które miały miejsce przed wejściem w życie tej ustawy.

Ustawa z 20 lipca 2017 r. wprowadza istotne zmiany w zakresie sposobu nabycia i utraty członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej, realizując tym samym wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 5 lutego 2015 r., sygn. akt K 60/13. Zgodnie z tym orzeczeniem art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w zakresie, w jakim dopuszcza członkostwo w spółdzielni mieszkaniowej podmiotów, którym nie przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo odrębnej własności lokalu lub ekspektatywa odrębnej własności lokalu, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz nie jest niezgodny z art. 32 ust. 1 i art. 64 ust. 2 Konstytucji.

Zasadniczym motywem stwierdzenia niezgodności z Konstytucją tego przepisu było zakwestionowanie uprawnień korporacyjnych tzw. członków oczekujących w spółdzielniach mieszkaniowych. Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że przyjmowanie w poczet członków spółdzielni tej kategorii osób, a więc nieposiadających praw do lokalu w danej spółdzielni mieszkaniowej lub ekspektatyw odrębnej własności prowadzić może do sytuacji, w których podmioty takie będą miały realny wpływ na zarządzanie spółdzielnią, uczestnicząc w podejmowaniu uchwał na walnym zgromadzeniu.

Mogą tym samym przesądzać o prawach i obowiązkach tych członków spółdzielni, którzy posiadają prawa do lokalu. W konsekwencji Trybunał uznał za niedopuszczalne - z konstytucyjnego punktu widzenia - by podmioty niemające interesu w realizacji ustawowych celów danej spółdzielni mogły korzystać z praw korporacyjnych, a tym samym osłabiać możliwość wpływania na decyzje przez członków, których potrzeby mieszkaniowe zaspokajane są przez tę spółdzielnię. Realizując powyższe założenia, ustawą nowelizującą z 20 lipca 2017 r. zmieniono art. 3 ust.1-3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w ten sposób, że powiązano nabycie członkostwa w spółdzielni z tytułem prawnym do lokalu w zasobach spółdzielni w postaci: spółdzielczego lokatorskiego albo własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego, roszczenia o ustanowienie tych praw lub odrębnej własności lokalu (ekspektatywa własności).

Z kolei z art. 3 ust. 6 tej ustawy wynika, że z mocy prawa członek spółdzielni mieszkaniowej traci członkostwo z chwilą zbycia albo wygaśnięcia tych praw lub roszczeń, z którymi powiązano nabycie członkostwa. Wprowadzając konstrukcję nabycia i utraty członkostwa z mocy prawa, jako następstwa nabycia, zbycia lub wygaśnięcia praw bądź roszczeń do lokalu, ustawodawca wyłączył w art. 1 ust. 8 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stosowanie przepisów ustawy prawo spółdzielcze dotyczących wystąpienia ze spółdzielni, wykluczenia ze spółdzielni i wykreślenia z rejestru członków spółdzielni.

W znowelizowanym stanie prawnym osoba będąca założycielem spółdzielni oraz właściciel lokalu będący członkiem spółdzielni może wystąpić z niej za wypowiedzeniem. Organy spółdzielni utraciły natomiast kompetencje do kształtowania składu osobowego członków poprzez wykluczenie lub wykreślenie danej osoby z rejestru członków. Istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia w rozpoznawanej sprawie ma art. 4 ustawy z 20 lipca 2017 r., zgodnie z którym członek spółdzielni, któremu w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy nie przysługuje spółdzielcze lokatorskie prawo do lokalu mieszkalnego, spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu albo prawo odrębnej własności lokalu oraz któremu nie przysługuje roszczenie o ustanowienie prawa odrębnej własności lokalu lub roszczenie o ustanowienie spółdzielczego lokatorskiego prawa do lokalu mieszkalnego, traci z tym dniem członkostwo w spółdzielni.

Jest on konsekwencją nowej koncepcji nabycia i utraty członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej. Pozbawia statusu członków tzw. członków oczekujących czyli osoby, którym nie przysługuje tytuł prawny do lokali należących do zasobów mieszkaniowych spółdzielni. Nawiązując do ustalonego w rozpoznawanej sprawie i aprobowanego przez Sąd Apelacyjny stanu faktycznego, należy stwierdzić, że skoro powodowi nie przysługuje żadne z praw ani roszczeń wymienionych w art. 4 ustawy nowelizującej, to z mocy prawa z dniem 9 września 2017 r. utracił członkostwo w pozwanej Spółdzielni.

Stosowanie znowelizowanych przepisów ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych do stanów faktycznych, które miały miejsce przed wejściem w życie ustawy (art. 10 ustawy nowelizującej) oznacza, że wykreślenie powoda z rejestru członków było pozbawione znaczenia prawnego, ponieważ w obecnym stanie prawnym organy spółdzielni mieszkaniowych utraciły kompetencje do kształtowania składu osobowego członków poprzez wykluczenie lub wykreślenie, co wynika z wyłączenia w art. 1 ust. 8 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stosowania przepisów prawa spółdzielczego regulujących te kwestie.

Nabycie i ustanie członkostwa w spółdzielni mieszkaniowej następuje z mocy prawa jako skutek nabycia, zbycia lub wygaśnięcia tytułu prawnego do lokalu należącego do zasobów spółdzielni. W konsekwencji takiej zmiany stanu prawnego, a przede wszystkim wyłączenia z mocą wsteczną stosowania art. 42 i art. 24 prawa spółdzielczego, które stanowią materialnoprawną podstawę powództw skierowanych przeciwko uchwałom organów spółdzielni o wykluczeniu bądź wykreśleniu członka, powództwo w rozpoznawanej sprawie należy ocenić jako bezzasadne.

Na skutek zmiany stanu prawnego w toku postępowania powód z mocy prawa utracił członkostwo, a znowelizowane przepisy wyłączyły możliwość wykreślenia i wykluczenia członka, a w rezultacie prawo zaskarżenia uchwał w tym przedmiocie w drodze stosownych powództw. Retroaktywne działanie nowych przepisów należy uznać za uzasadnione ze względu na potrzebę ochrony wartości konstytucyjnych, które legły u podstaw wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 5 lutego 2015 r., sygn. akt K 60/13, a w szczególności potrzebę przywrócenia właściwego statusu członkom spółdzielni mieszkaniowych, którym przysługują prawa do lokali w zasobach spółdzielni poprzez wykonywanie uprawnień korporacyjnych i realną możliwość wpływu na zarządzanie spółdzielnią.

W dawnym stanie prawnym ze względu na kategorię tzw. członków oczekujących siła tych uprawnień była osłabiona. Nawet przy odmiennej wykładni art. 10 ustawy nowelizującej i przyjęcia, że art. 42 i art. 24 ustawy prawo spółdzielcze mają zastosowanie w ustalonym stanie faktycznym, należałoby przyjąć, że na skutek utraty członkostwa powód utracił legitymację czynną, która zgodnie z art. 316 § 1 k.p.c. musi istnieć w chwili zamknięcia rozprawy. Zgodnie bowiem z art. 42 § 4 prawa spółdzielczego prawo zaskarżenia uchwały w sprawie wykluczenia albo wykreślenia członka przysługuje wyłącznie członkowi wykluczonemu albo wykreślonemu.

Były członek, który dochodzi uchylenia uchwały, powinien wykazać, iż ma interes prawny w jej zaskarżeniu. Legitymacja czynna przysługuje tylko tym byłym członkom spółdzielni, których praw uchwała dotyka mimo ustania członkostwa (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z 28 lipca 1998 r., I CKN 794/97, OSNC 1999, Nr 3, poz. 51). Powód takiego interesu nie wykazał, a ze względu na brak tytułu prawnego do lokalu i utratę członkostwa z mocy prawa z dniem 9 września 2017 r. nie sposób wywieść, aby taki interes mu przysługiwał. Z tych przyczyn zaskarżony wyrok należało zmienić na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. i oddalić powództwo jako nieusprawiedliwione co do zasady.

Na podstawie art. 102 k.p.c. Sąd Apelacyjny odstąpił od obciążenia powoda kosztami postępowania apelacyjnego. Tylko bowiem ze względu na zmianę stanu prawnego w toku postępowania apelacyjnego, roszczenie dochodzone przez powoda utraciło podstawę materialnoprawną i stało się bezzasadne. Dagmara Olczak-Dąbrowska Joanna Wiśniewska-Sadomska Dorota Markiewicz