Social security court quashes premature contribution base decision, ordering proper employee status determination first.

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 grudnia 2012 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Bogumiła Burda (spr.) Sędziowie: SSA Urszula Kocyłowska SSA Marta Pańczyk-Kujawska Protokolant st.sekr.sądowy Elżbieta Stachowicz po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2012 r. na rozprawie sprawyz wniosku Wojewódzkiego Szpitala (...) II w K. z udziałem zainteresowanych: (...) Sp. z o.o. w K. i A. K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. o ustalenie podstawy wymiaru składek na skutek apelacji wnioskodawcy od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z dnia 17 lipca 2012 r. sygn. akt IV U 668/12 I. uchyla zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w J. z 15 marca 2012 roku i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu, II. koszty postępowania pomiędzy stronami wzajemnie znosi.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15.03.2012 r. ZUS Oddział w J. na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3, art. 4 pkt 2a, art. 8 ust 2a, art. 17 ust 1, art. 18 ust 1, 1 a, 2 oraz 3, art. 19 ust 1, art. 20 ust 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz­nych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205 poz. 1585) oraz art. 81 ust 1, 5 i 6 ustawy z dnia 27.08.2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicz­nych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164 poz. 1027) stwierdził, że podstawę wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, chorobowe, wypadkowe oraz zdrowotne za po­szczególne miesiące w okresie od marca 2009r. do stycznia 201O r. dla A.

K. podlegającej ubezpieczeniom jako pracownik u płatnika składek Woje­wódzkiego Szpitala (...) w K., stanowią kwoty wskazane w decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy podał, że A. K. w okre­sie objętym decyzją była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Wojewódzkim Szpitalu (...) II w K. i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Ponadto, na podstawie umowy zlecenia, jaką zawarła z Centrum Zdrowia(...) świadczyła pracę na rzecz własnego pracodawcy tj. Wojewódzkiego Szpitala (...) w K..

Jak ustalił organ rentowy od przychodów osiągniętych z tytułu wykonywa­nia tej umowy, w okresach podanych w decyzji, płatnik składek tj. Szpital (...)w K. nie deklarował składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, deklarując jedynie składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od przychodów osiągniętych przez A. K. z tytułu stosunku pracy. Skarżąc powyższą decyzję odwołaniem Wojewódzki Szpital (...) w K. wniósł o jej zmianę i stwierdzenie, że nie jest on płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla A.

K. z tytułu zawartej przez nią umowy cywilnoprawnej z Centrum Zdrowia (...) a dalej, że przychód z tej umowy nie podlega uwzględnieniu do podstawy wy­miaru składek z tytułu stosunku pracy w Szpitalu (...) w K.. Ponadto wniósł o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów postępo­wania według norm przypisanych. W uzasadnieniu odwołujący się wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie powinien w przedmiotowej sprawie stosować wykładni art. 8 ust 2 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecz­nych zawartej w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II UPZ 6/09, bowiem została ona dokonana w innym stanie faktycznym.

Zarzucił, że zgodnie z umowami jakie zawarł on z Centrum Zdrowia (...) do obowiązków tego podmiotu jako przyjmującego zamówienie należało zgłoszenie swo­jej działalności do ZUS, i dokonywanie rozliczenia z tytułu ubezpieczenia społecznego oraz ubezpieczenia zdrowotnego. ZUS Oddział w J. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie. Sąd Okręgowy w Krośnie po rozpoznaniu sprawy, wyrokiem z dnia 17 lipca 2012 r. oddalił wniesione odwołanie. W pisemnym uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd ten wskazał, na po­czynione w toku postępowania niesporne ustalenia faktyczne, że Wojewódzki Szpital (...) w K. zawierał umowy o udzielenie zamówienia na świadczenia me­dyczne i pielęgniarskie m.in. z Centrum Zdrowia(...) Zgodnie z wa­runkami tych umów miejscem udzielenia świadczeń były poszczególne oddziały Szpi­tala.

Centrum Zdrowia (...) realizowała przedmiotowe umowy w lo­kalach wskazanych przez Szpital przy wykorzystaniu sprzętu, i całej infrastruktury Szpitala, który zobowiązał się zabezpieczyć obsługę pielęgniarską, administracyjną i gospodarczą. Centrum Zdrowia (...)zobowiązana była z kolei do korzystania w razie potrzeby z konsultacji specjalistów będących lekarzami szpitala oraz badań diagnostycznych wykonywanych w jego pracowniach. Nadto ustalił, że zainteresowana A. K. była zatrudniona na podstawie umowy o pracę w Wojewódzkim Szpitalu (...) w K. i z tego tytułu została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego i ubezpieczenia zdrowotnego.

Pozostając w zatrudnieniu u tego pracodawcy jednocześnie zawarła umowy zlecenia z Centrum Zdrowia (...) ma mocy których zobligowana była do świadczenia pracy na rzecz Szpitala (...) w K., a to w ramach łączą­cych te podmioty umów o świadczenia zdrowotne. Jak ustalił Sąd praca A. K. wykonywana w ramach umów zlecenia była rzeczywiście świadczona na rzecz Szpitala (...) w K.. Takie też ustalenia poczynił organ rentowy po przeprowadzonej kontroli. Mając na uwadze tę okoliczność uznał, że osoby takie podlegają obowiązkowym ubezpieczeniom pracowniczym z tytułu wykonywania umów zlecenie, a obowiązki płatnika składek obciążają Szpital w K. jako podmiot, na rzecz którego praca ta była faktycznie świadczona.

Wobec tego Wojewódzki Szpital (...) w K. winien uwzględnić przychód otrzymany m.in. przez A. K. z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz Szpitala. Ponieważ pomimo ustaleń pokontrolnych płatnik nie wywiązał się z obowiązku złożenia stosownych ko­rygujących dokumentów rozliczeniowych, ZUS zaskarżoną decyzją z dnia 15.03.2012r. ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpie­czenie zdrowotne dla zainteresowanej w okresach wskazanych w decyzji. Dokonując oceny prawnej sprawy Sąd Okręgowy zauważył, iż podobną pro­blematyką zajmował się już Sąd Najwyższy, który w uchwale z dnia 2 września 2009 roku w sprawie sygn. akt II UPZ 6/09, w podobnym stanie faktycznym (dotyczącym umowy o dzieło zawartej z osobą trzecią) przyjął, że to pracodawca, którego pracow­nik wykonuje na jego rzecz pracę w ramach umowy o dzieło, zawartej z osobą trzecią jest płatnikiem składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadko­we z tytułu tej umowy.

Sąd pierwszej instancji przypomniał również, że na gruncie analogicznego stanu faktycznego wypowiedział się także Sąd Najwyższy w uzasad­nieniu wyroku z dnia 18 października 2011 r. o sygn. akt III UK 22/11, rozpoznając skargę kasacyjną wniesioną przez Szpital Specjalistyczny w J. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 20.10.2010 r. , sygn. akt III AUa 669/10, w którym wyjaśnił, że w myśl art. 8 ust 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pra­cownika uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy, akcentując że taka konstrukcja identyfikująca „pracownika" odnosi się do całej regulacji ustawy systemowej, a więc także do tych przepisów, które dotyczą funkcjo­nowania stosunku ubezpieczeń społecznych, a określają m.in. podstawę wymiaru i wysokość składek na te ubezpieczenia oraz obowiązki płatnika w zakresie obliczania i opłacania tychże składek i przekazywania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych imiennych raportów.

Powyższe w praktyce zaś oznacza, że w przypadku pracowni­ków, o jakich mowa w art. 8 ust 2 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych ( art. 4 pkt 10 w związku z art. 18 ust 1 ustawy systemowej), uzyskany z tytułu zatrudnienia w ra­mach stosunku pracy i wspomnianych umów cywilnoprawnych. W myśl art. 17 ust 1 tej ustawy na płatniku (w tym przypadku - na pracodawcy) spoczywa zatem obowią­zek obliczania, rozliczania i przekazywania składek do Zakładu Ubezpieczeń Społecz­nych.

Podzielając zaprezentowane poglądy judykatury Sąd Okręgowy uznał, że płatni­kiem składek dla A. K. pozostającej w stosunku pracy z Wojewódzkim Szpitalem (...) i jednocześnie wykonującej na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z Centrum Zdrowia (...) jest wy­mieniony Szpital, a podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne zaintere­sowanej, stanowi łączny przychód uzyskany przez nią z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy i wspomnianych umów zlecenia. W podstawie prawnej orzeczenia Sąd Okręgowy dodatkowo powołał art. 477 14 § 1 kpc.

Skarżąc powyższy wyrok apelacją Wojewódzki Szpital (...) II w K., reprezentowany przez fachowego pełnomocnika procesowego, zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zasto­sowanie art. 4 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, przez przyjęcie, że płatnikiem składek w stosunku do osób świadczą­cych pracę na rzecz swojego pracodawcy w ramach zawartych umów cywilnopraw­nych z innym niż pracodawca podmiotem jest tenże pracodawca, nie zaś podmiot, z którym ta osoba zawarła umowę cywilnoprawną, a dalej naruszenie art. 8 ust 2 a powołanej ustawy przez uznanie, iż z treści tego przepisu wynika obowiązek pełnienia roli płatnika składek przez pracodawcę, także w stosunku do osób, które na jego rzecz świadczą pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z innym podmiotem.

Ponadto, zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzy­gnięcia, polegający na uznaniu, że umowa cywilnoprawna łącząca Wojewódzki Szpital (...) II w K. i podmiot trzeci jest umową cywilnoprawną do której, zgodnie z kodeksem cywilnym, stosuje się przepisy dotyczące zlecenia. W obszernym uzasadnieniu apelacji wnioskodawca nawiązując do argumentacji za­wartej w odwołaniu ponownie podkreślił, iż stosownie do postanowień umowy łączącej go z zainteresowaną Spółką, to ona zobligowana była do opłacania składek na ubez­pieczenie społeczne i zdrowotne za zleceniobiorców, z którymi zawarła umowy.

Na­prowadził, że do umów o udzielenie zamówienia na świadczenie zdrowotne nie po­winny mieć zastosowania przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu, a jedynie ogólne przepisy kodeksu cywilnego, i to tylko w sprawach nieuregulowanych w rozporządze­niu Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 13 lipca 1998 r. w sprawie umowy udzielenie zamówienia na świadczenia zdrowotne (Dz. U. Nr 93, poz. 592 ). Szpital bowiem zawiera z „podwykonawcami" umowy o udzielenie zamówienia na świadcze­nia zdrowotne, stosownie do uregulowania zawartego w przepisach art. 35 i in. ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r. o zakładach opieki zdrowotnej oraz powołanego rozporzą­dzenia.

Z powyższego wywiódł, że w sprawie nie powinna mieć zastosowania wykład­nia art. 8 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń spo­łecznych zawarta w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r. sygn. akt II UZP 6/09, gdyż dotyczy ona innego stanu faktycznego. W konkluzji apelujący wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonej decyzji i stwierdzenie, że Wojewódzki Szpital (...) nie jest płatni­kiem składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe dla za­interesowanej A.

K. z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej z Centrum Zdrowia (...) a przychód z wymienionej umowy nie podlega uwzględnieniu w podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy w Wojewódzkim Szpitalu (...) w K., ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wniósł również o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów po­stępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył co następuje :

Przedmiotem sporu w sprawie była wysokość podstawy wymiaru składek usta­lona przez ZUS Oddział w J. decyzją z dnia 15.03.2012 r. wydaną dla płatnika składek Wojewódzkiego Szpitala (...) II w K.. Decy­zja ta stwierdza wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalno -rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne za miesiące wskazane w decyzji dla A. K. podlegającej wymienionym ubezpieczeniom jako pracownik u tegoż płatnika składek. Odwołujący się Wojewódzki Szpital (...) w K. twierdził, że nie jest płatnikiem składek na ubezpieczenia emerytalno - rentowe, chorobowe, wpadkowe i zdrowotne dla A.

K. z tytułu umowy cywilnoprawnej zawartej przez nią z Centrum Zdrowia (...) bowiem zgodnie z umową o udzielenie za­mówienia na świadczenie zdrowotne, jaką zawarł z tym podmiotem przerzucił obowią­zek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne na swojego podwykonawcę. Przy bezspornym stanie faktycznym sprawy z którego wynika, że zaintereso­wana A. K. w ramach umowy zlecenia zawartej z Centrum Zdrowia (...), świadczyła usługi medyczne na rzecz Wojewódzkiego Szpitala (...) w K. z którym wiązał ją stosunek pracy, ZUS Oddział w J. wydał sporną decyzję wskazując w jej uzasadnieniu, że zgodnie z art. 8 ust 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika w rozumieniu tej ustawy rozumie się również osobę wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z któ­rym pozostaje w stosunku pracy.

Wychodząc z tej ustawowej definicji pracownika dla celów ubezpieczeń spo­łecznych, organ rentowy w zaskarżonej decyzji, ustalił podwyższoną o przychód uzy­skany z umowy zlecenia podstawę wymiaru składek u płatnika, którym jest Szpital -jako pracodawca na rzecz którego w istocie zainteresowana świadczyła dodatkową pracę na podstawie umowy zlecenia zawartej z osobą trzecią. Sąd Okręgowy wydając zaskarżony wyrok potwierdził legalność powołanej wy­żej decyzji ZUS . Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację Wojewódzkiego Szpitala (...) w K. od wyroku Sądu I instancji stwierdził, że przedmiotową decyzją ZUS należy uznać za przedwczesną.

Podstawowym skutkiem uznania osoby wskazanej w art. 8 ust 2a ustawy systemowej za pracownika, jest objęcie jej obowiązkowymi ubezpie­czeniami emerytalno - rentowym, chorobowym i wypadkowym tak jak pracownika na podstawie art. 6 ust 1 pkt 1 , art. 11 ust 1 i art. 12 ust 1 ustawy systemowej. W związ­ku z tym osoba ta podlega obowiązkowi zgłoszenia z tego tytułu do wymienionych ubezpieczeń społecznych. Obowiązek ten obciąża płatnika składek zgodnie z art. 36 ust 1 i 2 ustawy systemowej (por. wyrok SN z 22.02.201 Or. I UK 259/09 publ.

Lex nr 588727). Skoro zatem płatnik składek nie dopełnił tego obowiązku, to organ rentowy w trybie art. 83 § 1 pkt 1 ustawy systemowej w pierwszej kolejności powinien wydać decyzję o objęcie zainteresowanej obowiązkiem ubezpieczenia społecznego u tego płatnika składek, tak jak pracownika z tytułu umowy zlecenia zawartej przez nią z oso­bą trzecią, a świadczonej w istocie na rzecz swojego pracodawcy. Powyższa decyzja o podleganiu ubezpieczeniom określi jego tytuł oraz płatnika składek, a ewentualny spór w postępowaniu odwoławczym rozstrzygnie zasadność zgłaszanych przez Wo­jewódzki Szpital (...) w K. zarzutów dotyczących przerzucenia obowiąz­ku opłacania składek na podwykonawców, rodzaju umowy łączącej Szpital z Centrum Zdrowia (...) i ewentualnego wpływu tej umowy na obowiązek zgło­szenia do ubezpieczeń pracowników Szpitala zatrudnionych przy jej wykonywaniu.

Dopiero dysponując powyższą decyzją ustalającą podleganie ubezpieczeniom spo­łecznym, organ rentowy w przypadku braku zgłoszenia przez płatnika składek dekla­racji korygujących podstawę wymiaru składek, może wydać decyzję określającą wy­sokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdro­wotne u płatnika składek z uwzględnieniem przychodu z tytułu umowy zlecenia w pod­stawie wymiaru składek z tytułu umowy o pracę. Kolejność wydania w/w decyzji uzasadniona jest również przedmiotem postę­powania odwoławczego wyznaczonego przez treść tych decyzji, jak również wagą procesową postępowania odwoławczego w sprawie o objęcie obowiązkiem ubezpie­czenia społecznego (od wyroku Sądu II instancji przysługuje skarga kasacyjna).

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny zgodnie z treścią art. 47714a kpc orzekł jak w sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach postępowania apelacyjnego wy­dano na podstawie art. 100 kpc.