Contract penalty reduced by court due to partial performance and lack of proven damage exceeding half payment received.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court dismissed both parties' appeals regarding a contract dispute over heating installation services. The lower court awarded a liquidated penalty based on the full contract value, but the appellate court found the penalty excessive given the partial performance and the fact that the plaintiff had already received half the contract price. Consequently, the court reduced the penalty to 50% of the amount actually paid, ruling that a penalty cannot serve as unjust enrichment or exceed the actual loss sustained.
Legislator headnote
AI generatedArt. 483 § 1 k.c.; Art. 484 § 1 k.c.; Art. 385 k.p.c.: A liquidated penalty is compensatory in nature and must be reduced if the obligor has substantially performed the obligation or if the penalty is grossly disproportionate to the actual damage suffered, preventing unjust enrichment.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedRelated Decisions
AI generatedFull text
Sygn. akt II Ca 132/17
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 27 marca 2017 roku Sąd Okręgowy w Piotrkowie Tryb. Wydział II Cywilny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSA w SO Arkadiusz Lisiecki (spr.) Sędziowie SSA w SO Stanisław Łęgosz SSR del. Anna Strzelczyk Protokolant st. sekr. sąd. Anna Owczarska po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2017 roku w Piotrkowie Trybunalskim na rozprawie sprawy z powództwa S. Z. i A. Z. przeciwko Ł. P. o zapłatę na skutek apelacji obu stron od wyroku Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. z dnia 4 października 2016 roku, sygn. akt I C 1470/12 1. obie apelacje oddala;
2. znosi wzajemnie między stronami koszty procesu za instancję odwoławczą. SSA w SO Arkadiusz Lisiecki SSA w SO Stanisław Łęgosz SSR Anna Strzelczyk Sygn. akt II Ca 132 / 17
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Piotrkowie Tryb. zasądził od pozwanego Ł. P. na rzecz powodów A. Z. i S. Z. solidarnie kwotę 5950 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 16 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty, oddalił powództwo w pozostałym zakresie oraz zniósł wzajemnie koszty procesu pomiędzy stronami. Sad Rejonowy ustalił następujący stan faktyczny: W pozwie skierowanym przeciwko Ł. P. powodowie A. Z. i S. Z. wnieśli o zasądzenie na swoją rzecz od pozwanego kwoty 30 821 złotych wraz z odsetkami od dnia 16 sierpnia 2012 r. do dnia zapłaty.
Ponadto strona powodowa wniosła o zasądzanie na swoją rzecz od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Strona pozwana w odpowiedzi na pozew wniosła o jego oddalenie w całości. Ponadto strona pozwana wniosła o zasądzanie na swoją rzecz od powodów zastępstwa procesowego. Powodowie A. Z. i S. Z. zawarli w dniu 10 kwietnia 2010 r. z pozwanym Ł. P. umowę o zaprojektowanie i wykonanie instalacji centralnego ogrzewania oraz instalacji wodno-kanalizacyjnej na nieruchomości stanowiącej własność powodów, położonej w miejscowości (...), gminie A..
Na mocy przedmiotowej umowy pozwany zobowiązał się także do zakupu materiałów potrzebnych do realizacji przedmiotowego zamówienia. W umowie strony określił wysokość wynagrodzenia należnego pozwanemu określając je na kwotę 26 797 złotych brutto. Ustalony został także termin wykonania prac. Przedmiotowe prace pozwany Ł. P. miał rozpocząć w dniu 15 kwietnia 2010 r., zakończyć zaś po czterech miesiącach, w dniu 15 sierpnia 2010 r. Prace miały zostać zrealizowane przez pozwanego w dwóch etapach. Pierwszy obejmował położenie rur centralnego ogrzewania oraz położenie rur kanalizacyjnych wraz z wyprowadzeniem.
Drugi etap obejmował resztę prac związanych z zawartą umową. Łącznie w związku z wykonanymi pracami pozwany otrzymał od powodów kwotę 11 900 złotych. W zawartej umowie strony przewidziały także kary umowne. W sytuacji nieterminowego usunięcia usterek i wad wykonawca miał zapłacić zamawiającemu 1 % wartości zamówienia brutto za każdy dzień zwłoki licząc od daty wyznaczonego terminu usunięcia usterek. Po wykonaniu prac powodowie stwierdzili występowanie licznych usterek w zainstalowanej instalacji grzewczej. Pismem z dnia 10 listopada 2011 r. strona powodowa wezwała pozwanego do usunięcia wad dzieła w terminie do dnia 30 listopada 2011 r., czego jednak pozwany do chwili obecnej nie uczynił.
W wykonanych przez pozwanego pracach wystąpiły wady istotne. Wykonane one zostały bez żadnych projektów i pozwolenia na budowę, co zasadniczo kwalifikuje je do rozbiórki. Instalacja centralnego ogrzewania, kotłownia oraz instalacja wodno – kanalizacyjna nie zostały wykonane w sposób prawidłowy, zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, normami technicznymi oraz obowiązującymi przepisami. Ponadto pozwany nie posiadał stosownych uprawnień pozwalających mu na samodzielne wykonanie tego rodzaju prac. Pozwany powinien był odmówić zamontowania kotła znajdującego się w nieodpowiednim pomieszczeniu z łatwo zauważalnymi wadliwymi warunkami jego pracy – brak obowiązkowego nawiewu i wywiewu powietrza przez kratki nawiewne i wywiewne.
Ustawienie kotła było nieprawidłowe, a zbyt mała odległość od tyłu kotła nie pozwalała na odprowadzanie czopuchu w kierunku komina. Kocioł pod względem mocy nie został prawidłowo dobrany do ogrzewania budynku, gdyż ma za dużą moc. Był on użytkowany w sposób prawidłowy, na ile pozwalały na to stworzone przez wykonawcę warunki jego pracy, Nie dawało to jednak oczekiwanych efektów z uwagi na to, że instalacja nie była wykonana w oparciu o prawidłową dokumentację projektową w zakresie doboru i usytuowania wszelkich urządzeń.
Wydając orzeczenie w sprawie Sąd Rejonowy oparł się na opinii biegłego sądowego H. K. (1), który w sporządzonej przez siebie opinii pisemnej oraz opinii uzupełniającej ustnej, wydanej na posiedzeniu mającym miejsce w dniu 18 lutego 2016 r. wskazał jakie nieprawidłowości wystąpiły w związku z pracami wykonanymi przez pozwanego Ł. P.. Ponieważ opinii tej ostatecznie żadne z pełnomocników reprezentujących obie strony procesu nie kwestionowała, stanowiła ona podstawę wydanego w sprawie rozstrzygnięcia. Mając tak poczynione ustalenia faktyczne Sąd Rejonowy uznał powództwo za częściowo uzasadnione.
Bezspornym w sprawie jest że strony procesu zwarły umowę o dzieło tj. umowę o zaprojektowanie i wykonanie instalacji centralnego ogrzewania oraz instalacji wodno-kanalizacyjnej na nieruchomości stanowiącej własność powodów, położonej w miejscowości (...), gminie A.. W umowie tej strony ustaliły termin wykonania prac, wysokość wynagrodzenia należnego stronie pozwanej a także ewentualne kary za niewłaściwe wykonanie dzieła. Nie budzi także wątpliwości, co wynika opinii biegłego sądowego H. K. (2), iż pozwany nie wywiązał się we właściwy sposób z zawartej umowy.
Instalacja centralnego ogrzewania, kotłownia oraz instalacja wodno – kanalizacyjna nie zostały wykonane w sposób prawidłowy, zgodnie z zasadami sztuki budowlanej, normami technicznymi oraz obowiązującymi przepisami, nie wspominając już, że pozwany nie posiadał stosownych uprawnień pozwalających mu na samodzielne wykonanie tego rodzaju prac. Z opinii biegłego wynika, że pozwany powinien był odmówić zamontowania kotła znajdującego się w nieodpowiednim pomieszczeniu z łatwo zauważalnymi wadliwymi warunkami jego pracy – brak obowiązkowego nawiewu i wywiewu powietrza przez kratki nawiewne i wywiewne.
Ustawienie kotła było nieprawidłowe, a zbyt mała odległość od tyłu kotła nie pozwalała na odprowadzanie czopuchu w kierunku komina. Kocioł pod względem mocy nie został prawidłowo dobrany do ogrzewania budynku, gdyż ma za dużą moc. Był on użytkowany w sposób prawidłowy, na ile pozwalały na to stworzone przez wykonawcę warunki jego pracy, Nie dawało to jednak oczekiwanych efektów z uwagi na to, że instalacja nie była wykonana w oparciu o prawidłową dokumentację projektową w zakresie doboru i usytuowania wszelkich urządzeń.
Nie budzi wątpliwości, że pozwany Ł. P. po otrzymaniu stosownego pisma strony powodowej z dnia 10 listopada 2011 r. nie odniósł się do jego treści, nie uznał za zasadne podjęcie działań zmierzających do chociażby sprawdzenia czy usterki o których mowa w piśmie występują. Kwota dochodzona pozwem przez stronę powodową wyliczona została prawidłowo, stosownie do postanowień zawartej pomiędzy stronami umowy (§ 5 ust. 2). Jednakże w ocenie Sądu Rejonowego zasadne jest stanowisko strony pozwanej, iż kara w wysokości wskazanej w pozwie jest rażąco niewspółmierna do wysokości wartości prac zleconych pozwanemu.
Za dotychczas wykonane prace pozwany otrzymał od strony powodowej kwotę 11 900 złotych. W tej sytuacji kara umowna w wysokości prawie trzykrotnie wyżej od kwoty za dotychczas wykonane i zapłacone prace jest nie do zaakceptowania. Art. 484 § 2 k.c. daje Sądowi możliwość zmniejszenia kary umownej. Dlatego też w ocenie Sądu Rejonowego mając na uwadze poczynione w sprawie ustalenia zasadnym jest zasądzenia od pozwanego Ł. P. na rzecz powodów A. Z. i S. Z. kwoty 5 950 złotych (połowy dotychczas otrzymanego przez pozwanego wynagrodzenia).
W pozostałym zakresie powództwo jako zbyt wygórowane podlegało oddaleniu. O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. Powodowie zaskarżyli wyrok Sądu Rejonowego w części w zakresie punktu 2 i 3. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucili naruszenie prawa materialnego tj. art. 484 k. c. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie przez Sąd miarkowania kary umownej; Wskazując na powyższe wnosili o zmianę wyroku Sądu I instancji poprzez uwzględnienie powództwa w całości oraz o zasądzenie od pozwanego solidarnie na rzecz powodów zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje.
Pozwany zaskarżył wyrok Sądu Rejonowego w Piotrkowie Tryb. w zakresie punktów pierwszego i trzeciego; Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie następujących przepisów: - art. 233 § 1 K.p.c. poprzez błędne dokonanie ustaleń faktycznych; - art. 328 § 2 K.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia kwestionowanego orzeczenia w sposób uniemożliwiający prześledzenie argumentacji Sądu ległej u podstaw tego wyroku, a także uniemożliwiające w związku z tym sformułowania prawidłowych zarzutów apelacyjnych; - art. 217 § 1, art. 227 i 232 K.p.c., polegające na pominięciu wyjaśnienia i ustalenia istotnej dla sprawy okoliczności, czyli jakie dokładnie usterki zostały wskazane w wezwaniu powódki kierowanym do powoda i jakie błędy faktycznie popełnił pozwany wykonujący u powódki czynności powierzone w zakresie umowy i porównania ich; - alternatywnie zarzucił naruszenia art. 484 § 1 K.c. przez jego niewłaściwe zastosowanie i dokonanie miarkowania kary umownej w zbyt małym stopniu;
Wskazując na powyższe wnosił o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez oddalenie powództwa w całości, ewentualnie o znaczne obniżenie zasądzonej kwoty, bądź o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
obie apelacje nie zasługują na uwzględnienie. W ocenie Sądu II instancji nie ma racji pozwany, kiedy zarzuca Sądowi Rejonowemu naruszenie przepisów postępowania szczegółowo wskazanych w apelacji. W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutu naruszenia przez Sąd Rejonowy przepisów postepowania tj. art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. Zdaniem Sądu Okręgowego zarzut ten nie jest zasadny albowiem Sąd I instancji dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych na podstawie całego zgromadzonego materiału dowodowego, który ocenił na podstawie wszechstronnego rozważenia wszystkich dowodów, zgodnie z zasadami logicznego rozumowania i w sposób odpowiadający zasadom doświadczenia życiowego.
Brak zatem podstaw do zakwestionowania ustalonego stanu faktycznego. Nieskuteczne są w ocenie Sądu II instancji zarzuty błędu w ustaleniach faktycznych oraz naruszenia przepisów postępowania odnoszące się do przeprowadzonych przez Sąd meriti oceny dowodów. Sąd I instancji ocenia bowiem wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału – art. 233§ 1 k.p.c. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a nadto winna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego rozumowania, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego.
Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest natomiast wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu. Apelujący powinien wykazać, że sąd przyjął określone ustalenia faktyczne poprzez wyciągnięcie wniosków nie logicznych i sprzecznych z zasadami doświadczenia życiowego. Skoro Sąd I instancji wyprowadził wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena tak przeprowadzona nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów.
Trafnie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że powodowie po wykonaniu prac stwierdzili występowanie licznych usterek w funkcjonowaniu instalacji grzewczej, o której powiadomili pozwanego pismem z dnia 10.11.2011r. Niespornym jest, że usterki te nie zostały przez pozwanego usunięte, a co więcej pozwany nie uznał za zasadne podjęcia działań sprawdzających, czy faktycznie w/w usterki występują. Zatem pozwany stosownie do postanowień umowy zawartej ze stroną powodową obowiązany jest zapłacić karę umowną. Z poczynionych prawidłowo ustaleń faktycznych wynika, że instalacja centralnego ogrzewania, kotłownia oraz instalacja wodno-kanalizacyjna nie zostały wykonane prawidłowo tj. zgodnie z zasadami sztuki.
Zachodzi potrzeba prawidłowego ustawienia kotła grzewczego, zainstalowania obowiązkowego nawiewu i wywiewu powietrza poprzez kratki nawiewne i wywiewne oraz poprawienia pozostałych instalacji. Według opinii biegłych koszt tych prac oscyluje w granicach 5000 zł. Przechodząc do kwestii prawa materialnego tj. obowiązku zapłaty kary umownej, to zauważyć należy, iż w literaturze, jak i orzecznictwie zagadnieniem spornym jest kwestia, czy wierzyciel może się domagać kary umownej bez względu na powstanie szkody czy też fakt poniesienia szkody powinien jednak zostać wykazany ( por. orzeczenia SN z dnia 02.06.1970 r., II CR 167/70, OSNCP 1970/11/214; z dnia 14.07.1976 r., I CR 221/76, OSNCP 1977/4/76).
Brzmienie art. 483 § 1 k.c. i art. 484 § 1 k.c. wskazuje na odszkodowawczy charakter kary umownej. Sąd Okręgowy w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd, że brak jakiejkolwiek szkody poniesionej przez wierzyciela wyłącza obowiązek zapłaty przez dłużnika kary umownej ( por. S. Dąbrowski w: Kodeksu Cywilny, tom II, s. 232, Wyd. Zrzeszenia Prawników Polskich, Warszawa 2005r.; T. Wiśniewski w: Komentarz do kodeksu cywilnego 2013 r., Ks. III, cz. 1 Nb 1). W sprawie niniejszej jak to wyżej wskazano strona powodowa poniosła szkodę albowiem funkcjonowanie instalacji wykonanej przez pozwanego wymaga wykonania dalszych prac ( szczególnie prawidłowego ustawienia kotła grzewczego i urządzeń wentylacyjnych w kotłowni ), a więc poniesienia dodatkowych wydatków.
Sąd Rejonowy w sprawie niniejszej uznał za celowe dokonać miarkowania zastrzeżonej kary umownej z uwagi na jej niewspółmierną wysokość do wartości prac zleconych pozwanemu. Sąd II instancji podziela w pełni w/w stanowisko. Ustawodawca dopuścił miarkowanie kary umownej w dwóch wypadkach: gdy zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane i gdy kara umowna jest rażąco wygórowana. Faktem niespornym jest, że dzieło przez pozwanego zostało w znacznej części wykonane. Wspomnieć jednak należy, że wbrew postanowieniu umowy część urządzeń w tym tzw. kocioł grzewczy zakupili osobiście powodowie, a jedynie pozwany za pomocą osoby trzeciej m.in. to urządzenie zainstalował.
Faktem jest także, że rury rozprowadzające ciepłą wodę mają takie przekroje ( zbyt małe ), że nie jest możliwe tzw. ogrzewanie grawitacyjne. Jednakże centralne ogrzewanie przy pomocy pompy cyrkulacyjnej funkcjonuje prawidłowo. Zmniejszenie kary umownej z przyczyny jej rażącego wygórowania może nastąpić wtedy, gdy zapłata kary umownej w pełnej wysokości powodowałaby rzeczywiście nadmierne pokrzywdzenie dłużnika. Okolicznością niesporną jest, że pozwany za wykonane prace otrzymał od powodów kwotę 11900 zł, a nie umówioną przez strony kwotę 26797 zł.
Z tego względu zasadnie Sąd I instancji za podstawę do naliczenia kary umownej przyjął właśnie kwotę 11900 zł. Kara umowna nie może być źródłem wzbogacenia się wierzyciela, nie może być źródłem przysporzenia pozostającego w znacznej dysproporcji do poniesionej szkody , musi uwzględniać charakter i zakres negatywnych skutków dla strony. Dlatego też kara umowna w wysokości połowy otrzymanego przez pozwanego wynagrodzenia od powodów w/w cele wypełnia. Skoro w niniejszej sprawie zostały spełnione obie przesłanki, które uzasadniają miarkowanie kary umownej, to apelacja strony powodowej nie może odnieść zamierzonego skutku.
Z powodów wskazanych wyżej pozwany nie może domagać się zasadnie dalszego obniżenia zasądzonej kary umownej. Dlatego i na podstawie art. 385 k.p.c. obie apelacje jako nie uzasadnione należało oddalić. O koszach procesu za instancję odwoławczą orzeczono z mocy art. 100 k.p.c.