Court upheld a fine for fraud despite limited capacity, rejecting appeal on proportionality grounds.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court upheld the first-instance judgment imposing a 200 zł fine and a restitution order against the defendant. The defendant argued the penalty was disproportionate given his significant limitations in understanding and self-control at the time of the offense. The court rejected this, noting the defendant's deliberate, repeated behavior and lack of deterrence from the fine, thus affirming the penalty as balanced and necessary.
Legislator headnote
AI generatedArt. 66 § 1 k.w.; Art. 17 § 2 k.w.; Art. 437 § 1, 2 k.p.k.; Art. 438 pkt 4 k.p.k.; Art. 109 § 2 k.p.w.; Art. 636 § 1 k.p.k.; Art. 624 § 1 k.p.k.; Art. 119 k.p.w.; Art. 29 pkt 1 Ustawy Prawo o adwokaturze; When a defendant acts with significant limitations in understanding and self-control, a fine remains proportionate if the conduct is deliberate, repeated, and requires deterrence to prevent future offenses.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt VII Ka 945/17
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 23 października 2017 r. Sąd Okręgowy w Olsztynie VII Wydział Karny Odwoławczy w składzie Przewodniczący SSO Małgorzata Tomkiewicz Protokolant stażysta Małgorzata Serafińska przy udziale oskarżyciela publicznego –podkom. Agnieszki Szlachtowicz-Pelawskiej po rozpoznaniu w dniu 23 października 2017 r sprawy R. M. ur. (...) w K., syna M. i S. obwinionego z art. 66§1 kw na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę od wyroku Sądu Rejonowego w B. II Wydziału Karnego z dnia 12 lipca 2017 sygn. akt (...) I.zaskarżony wyrok zmienia w ten sposób, że : - uzupełnia opis czynu przypisanego R.
M. o stwierdzenie, iż w chwili popełnienia przypisanego mu czynu obwiniony miał ograniczone w stopniu znacznym rozumienie jego znaczenia oraz ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do pokierowania swoim postępowaniem; -uzupełnia kwalifikację prawną czynu przypisanego obwinionemu o art. 17 §2 k.w II.w pozostałym zakresie wyrok ten utrzymuje w mocy; III.zwalnia obwinionego od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze; IV. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adw. M. D. kwotę 504 zł. tytułem opłaty za obronę z urzędu wykonywaną w postepowaniu odwoławczym oraz 115,92zł. tytułem podatku VAT od tej należności.
UZASADNIENIE
R. M. został obwiniony o to, że: w dniu 25 sierpnia 2016 r. o godzinie 18.09 chcąc wywołać niepotrzebną czynność instytucji użyteczności publicznej wprowadził w błąd dyspozytora (...) podając mu nieprawdziwe informacje co skutkowało skierowaniem na miejsce karetki pogotowia ze Szpitala (...) w B. oraz patrolu Policji, tj. o wykroczenie z art. 66 § 1 k.w. Sąd Rejonowy w B. w II Wydziale Karnym, wyrokiem zaocznym z dnia 12 lipca 2017 roku, w sprawie o sygn. akt (...) orzekł: I. Obwinionego R. M. uznał za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu i za to z mocy art. 66 § 1 k.w. skazał go na karę grzywny w kwocie 200 (dwustu) złotych;
II. na podstawie art. 66 § 2 k.w. orzekł wobec obwinionego nawiązkę na rzecz Szpitala (...) w B. w kwocie 174 (sto siedemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów wyjazdu karetki; III. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz Kancelarii Adwokackiej w B. adwokata M. D. kwotę 360 złotych i należny podatek VAT za obronę obwinionego z urzędu w postępowaniu sądowym; IV. na podstawie art. 119 k.p.w. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił obwinionego w całości od kosztów postępowania na rzecz Skarbu Państwa. Od powyższego wyroku apelację wniósł obrońca oskarżonego, który zaskarżył przedmiotowy wyrok w części dotyczącej rozstrzygnięcia o karze.
Na zasadzie art. 438 pkt 4 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w. wyrokowi temu skarżący zarzucił rażącą niewspółmierność orzeczonej wobec obwinionego w rozmiarze 200 złotych, obostrzonej dodatkowo orzeczeniem nawiązki na rzecz Szpitala (...) w B. w rozmiarze 174 zł, pomimo tego, iż obwiniony R. M. w chwili popełnienia zarzucanego mu czynu miał ograniczone w stopniu znacznym rozumienie jego znaczenia oraz ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do pokierowania swoim postępowaniem, co uzasadniało odstąpienie od wymierzenia mu kary.
Podnosząc powyższy zarzut skarżący na zasadzie art. 437 § 1 k.p.k. w zw. z art. 109 § 2 k.p.w. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez uzupełnienie opisu czynu i wskazanie, że obwiniony w chwili jego popełnienia miał ograniczone w stopniu znacznym rozumienie jego znaczenia oraz ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do pokierowania swoim postępowaniem i uzupełnienie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego obwinionemu o art. 17 § 2 k.w., a także poprzez odstąpienie od wymierzenia obwinionemu kary nawiązki.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja zasługuje jedynie na częściowe uwzględnienie. Na wstępie stwierdzić należy, że Sąd I instancji prawidłowo ocenił zgromadzone w postępowaniu dowody i wyprowadził z nich słuszne wnioski, wskazujące, że obwiniony popełnił czyn ujęty w ramy kwalifikacji prawnej z art. 66 § 1 k.w. Sąd ten przekonująco uargumentował, dlaczego dał wiarę dowodom potwierdzającym sprawstwo tego czynu. Poczynione ustalenia faktyczne w świetle treści wynikających z materiału dowodowego nie budzą wątpliwości. Argumentację tę w pełni podziela Sąd odwoławczy.
Niezależnie jednak od powyższego zauważyć trzeba, że Sąd Rejonowy wprawdzie nie pominął wymowy sporządzonej opinii sądowo-psychiatrycznej, albowiem relacjonuje o wnioskach z niej wynikających jako okoliczności łagodzącej w procesie wymiaru kary, niemniej jednak błędnie nie uwzględnił tej okoliczności w opisie czynu przypisanego obwinionemu i jego kwalifikacji prawnej, na co nie bez racji zwrócił uwagę obrońca oskarżonego w wywiedzionej apelacji. Wszak Sąd I instancji, w toku postępowania w niniejszej sprawie, dopuścił dowód z opinii biegłego psychiatry w celu ustalenia poczytalności obwinionego tempore criminis.
W sporządzonej opinii biegła stwierdziła u obwinionego występowanie organicznych zaburzeń urojeniowych. Z tego powodu biegła zaopiniowała, że R. M. w inkryminowanym czasie miał znacznie ograniczoną zdolność rozpoznania znaczenia czynu i znacznie ograniczoną zdolność do pokierowania swoim postępowaniem - w rozumieniu art. 17 § 2 k.w. Pomimo takiej treści opinii Sąd Rejonowy w zaskarżonym wyroku zaaprobował opis czynu i jego kwalifikację prawną zaproponowaną przez oskarżyciela publicznego we wniosku o ukaranie dopuszczając się tym samym oczywistego naruszenia art. 82 § 2 pkt 1 k.p.w. nakazującego, by wyrok skazujący zawsze zawierał dokładne określenie czynu przypisanego obwinionemu oraz jego kwalifikację prawną, tj. wskazanie czasu, miejsca, sposobu jego popełnienia oraz skutków, a także innych okoliczności, istotnych dla bytu i zakresu odpowiedzialności za ten czyn, jego oceny karnoprawnej czy wymiaru kary.
Jest przy tym oczywiste, że ustalenie działania przez obwinionego w czasie popełnienia przypisanego mu czynów w stanie ograniczonej w stopniu znacznym poczytalności było taką istotną okolicznością. W orzecznictwie utrwalił się pogląd, że stan ograniczonej poczytalności w stopniu określonym w art. 31 § 2 k.k. (odpowiednio art. 17 § 2 k.w. na gruncie postępowania w sprawach o wykroczenia) stanowi istotny element strony podmiotowej czynu i musi zawsze znaleźć odzwierciedlenie w opisie czynu przypisanego oskarżonemu oraz jego kwalifikacji prawnej, nawet wówczas, gdy sąd nie stosuje nadzwyczajnego złagodzenia kary – w przypadku wykroczeń analogicznie nie odstępuje od jej wymierzenia (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 28 października 1968 r., IV KR 188/68, OSNKW 1969, z. 5, poz. 52; z dnia 2 lutego 1974 r., II KR 269/73, OSNPG 1974, poz. 76; z dnia 16 maja 2000 r., III KKN 51/98; z dnia 20 lipca 2007 r., III KK 486/06).
W tej sytuacji należało uzupełnić opis przypisanego obwinionemu czynu o stwierdzenie, że w chwili jego popełnienia obwiniony miał ograniczone w stopniu znacznym rozumienie jego znaczenia oraz ograniczoną w stopniu znacznym zdolność do pokierowania swoim postępowaniem, a nadto uzupełnić kwalifikację prawną tego czynu o art. 17 § 2 k.w. Równocześnie zaznaczenia wymaga, że opisane wyżej uchybienie pozostało bez wpływu na treść wyroku, albowiem jak już wskazano, Sąd Rejonowy wymierzając obwinionemu karę miał na uwadze wnioski opinii sądowo-psychiatrycznej.
W tym zakresie Sąd I instancji właściwie uzasadnił swoje stanowisko, uwzględniając okoliczności wskazane w treści art. 33 k.w. Orzeczona kara grzywny jest adekwatna do stopnia zawinienia obwinionego i stopnia społecznej szkodliwości popełnionego przez obwinionego czynu, uwzględnia wszystkie aspekty zachowania obwinionego, a przy tym winna spełnić wobec wymienionego cele wychowawcze i zapobiegawcze. Nadto, nawiązka została orzeczona także zasadnie i w takiej postaci winna służyć celom wychowawczym obwinionego, a także spełnić funkcję kompensacyjną wyroku.
Na tym tle na podzielenie nie zasługiwała zatem argumentacja obrońcy obwinionego, iż wymiar orzeczonej grzywny w połączeniu z zasądzoną nawiązką razi surowością w rozumieniu przepisu art. 438 pkt 4 k.p.k. Tym samym powiązany z nią postulat o odstąpienie od wymierzenia kary nie mógł zostać uwzględniony. Przypomnieć należy, iż zarzut rażącej niewspółmierności kary może być zasadnie podnoszony wówczas, gdy kara i orzeczone środki karne, jakkolwiek pozostające w granicach ustawowego zagrożenia, nie uwzględniają w sposób właściwy okoliczności popełnienia przestępstwa (przestępstw), jak i osobowości sprawcy, w związku z czym kara jest w społecznym odczuciu karą niesprawiedliwą.
Wprawdzie niewspółmierność kary jest pojęciem ocennym, ale z treści art. 438 pkt 4 k.p.k. wynika, że chodzi o niewspółmierność rażącą. Rażąca niewspółmierność wymierzonej kary zachodzi natomiast wtedy, gdy suma zastosowanych kar i środków karnych za przypisane oskarżonemu przestępstwo (przestępstwa) nie uwzględnia należycie stopnia społecznej szkodliwości czynu (czynów) oraz nie realizuje w wystarczającej mierze celu kary w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa, a nadto celów zapobiegawczych i wychowawczych (vide:
Kodeks Postępowania Karnego. Komentarz. pod red. prof., dr hab. Z. Gostyńskiego. Tom II. Dom Wydawniczy ABC 1998 i powołane tam orzeczenia SN). Mając powyższe na uwadze, nie można tracić z pola widzenia okoliczności przedmiotowego wykroczenia i sposobu działania obwinionego, który przybyłym na miejsce służbom przyznał wprost, śmiejąc się, że podał fałszywą informację i stwierdził, iż nie zmieni swojego postępowania. Co istotne, jak dowodzi wykaz interwencji (k. 13-14), zachowanie obwinionego nie było przypadkowe, a miało charakter stale powtarzających się incydentów , co świadczy o uciążliwości jego zachowania i działaniu w przeświadczeniu bezkarności.
W tym też kontekście nie sposób uznać, iż w tej sprawie celowym było odstąpienie od wymierzenia obwinionemu kary. Wobec dotychczasowej postawy R. M. nie można bowiem mieć pewności, iż zastosowanie dobrodziejstwa instytucji z art. 17 § 2 k.w. zapobiegnie podobnym jego działaniom w przyszłości. Jakkolwiek dochody sprawcy, jego warunki osobiste czy możliwości zarobkowe są ważnymi czynnikami w procesie wymiaru kary, niemniej w zderzeniu z przypisanym obwinionemu czynem nie mogą stanowić aż tak istotnej przeciwwagi, aby spowodować złagodzenie rozstrzygnięcia o karze poprzez odstąpienie od jej wymierzenia.
Skarżący nie zauważa przy tym, iż Sąd I instancji określił wysokość grzywny w niemalże w dolnej granicy ustawowego zagrożenia. Powyższe dowodzi, że Sąd w żadnej mierze nie przecenił sytuacji materialnej obwinionego i prawidłowo wziął pod uwagę okoliczności wskazane w treści art. 33 k.w. Wbrew odmiennemu zapatrywaniu skarżącego wymierzona grzywna jest w rzeczywistości także karą dostatecznie uwzględniającą działanie obwinionego w warunkach ograniczonej poczytalności, a w rezultacie, jawi się ona karą wyważoną, odzwierciedlającą naganność popełnionego czynu i niezbędną by wyrobić w obwinionym przeświadczenie o nieopłacalności popełniania tego typu czynów.
Mając powyższe na uwadze, zaskarżony wyrok zmieniono jak w części dyspozytywnej orzeczenia, w pozostałym zakresie wyrok ten jako prawidłowy i słuszny utrzymując w mocy (art. 437 § 1 i 2 k.p.k. w z zw. z art. 109 § 2 k.p.w.). Sąd Okręgowy biorąc pod uwagę trudną sytuację materialną i osobistą obwinionego, na podstawie art. 636 § 1 k.p.k. w zw. z art. 624 § 1 k.p.k. w zw. z art. 119 k.p.w. uznał za słuszne zwolnić go od kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej obwinionemu z urzędu orzeczono zaś na podstawie art. 29 pkt 1 Ustawy Prawo o adwokaturze w zw. z § 4 ust. 1-3, § 17 ust. 2 pkt 4 i § 20 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu przyznając adw.
M. D. kwotę 504 zł tytułem wynagrodzenia oraz kwotę 115,92 zł tytułem podatku VAT.