Legislator Case Law & Legislation
III Ca 1319/16 AI generated

Court allows inheritance rejection by legal guardian, overturning lower court's dismissal of nephew's claim.

Case Number III Ca 1319/16
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Partially Allowed

Legislator summary

AI generated

The appellate court modified the first-instance decision to recognize the inheritance rejection made by the legal guardian on behalf of the deceased's nephew. While the court upheld the lower court's finding that the nephew's own declaration of rejection was time-barred, it ruled that the guardian's valid declaration effectively excluded the nephew from the estate. Consequently, the inheritance was divided equally between the two surviving daughters of the deceased.

Legislator headnote

AI generated

Art. 1019 § 2 k.c.; Art. 1020 k.c.; Art. 931 k.c.; Art. 1901 k.c.; Art. 1902 k.c.; Art. 1822 pkt. 2 k.c.; Art. 1908 k.c.; Art. 386 § 1 k.p.c.; Art. 13 § 2 k.p.c.: A legal guardian's declaration of inheritance rejection, made within their authorized scope and approved by the guardianship court, is legally effective and excludes the ward from the estate, even if the ward's own declaration is time-barred.

Keywords

AI generated
legal guardian authority inheritance rejection declaration time-barred acceptance estate division among heirs guardianship court approval succession law application appellate court review

Cited Legislation

AI generated
Art. 1019 § 2 k.c.
Z tych względów Sąd Rejonowy na podstawie art. 1019 § 2 k.c. w zw.
Art. 84 § 1 zd. 1 k.c.
Art. 84 § 2 k.c.
Art. 1020 k.c.
H., co w związku z regulacją art. 1020 k.c. w zw.
Art. 931 k.c.
z art. 931 k.c. ( przy braku zstępnych R.
Art. 386 § 1 k.p.c.
Mając powyższe na uwadze sąd odwoławczy orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw.
Art. 13 § 2 k.p.c.
z art. 13 § 2 k.p.c. SSR (del.) Maryla Majewska-Lewandowska SSO Barbara Braziewicz SSO Teresa Kołeczko-Wacławik
§ 1945 k.o.n.
art. 1019 § 2 k.c
Z tych względów Sąd Rejonowy na podstawie art. 1019 § 2 k.c.
art. 1018 § 3 k.c
Oświadczenie to bowiem zostało sporządzone w formie pisemnej w Niemczech z podpisem poświadczonym przez niemieckiego notariusza, a zgodnie z regulacją art. 1018 § 3 k.c., oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub notariuszem.

Cited Case Law

AI generated
11 XVII H 908/2011

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt III Ca 1319/16 POSTANOWIENIE Dnia 27 września 2017 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Barbara Braziewicz Sędziowie: SO Teresa Kołeczko – Wacławik (spr.) SR (del.) Maryla Majewska - Lewandowska Protokolant Beata Michalak po rozpoznaniu w dniu 27 września 2017 r. na rozprawie sprawy z wniosku (...) Spółki Akcyjnej we W. z udziałem R. H., J. H., D. T., G. H., Ż. H. i A. H. o stwierdzenie nabycia spadku po B. H. na skutek apelacji uczestnika postępowania R. H. od postanowienia Sądu Rejonowego w Raciborzu z dnia 2 czerwca 2014 r., sygn. akt I Ns 861/13 postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie w punkcie 3 w ten sposób, iż stwierdzić że spadek po B. H. zmarłej 9 listopada 2012 r. w R. ostatnio zamieszkałej w R. na podstawie ustawy nabyły: - córka D. T. (córka E. i B.) w ½ części, - córka G. H. (córka E. i B.) w ½ części. SSR (del.) Maryla Majewska – Lewandowska SSO Barbara Braziewicz SSO Teresa Kołeczko-Wacławik Sygn. akt III Ca 1319/16

UZASADNIENIE

Zaskarżonym postanowieniem Sąd Rejonowy w Raciborzu w pkt. 1 zatwierdził uchylenie się przez uczestnika J. H. od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli o przyjęciu spadku wprost przez upływ czasu po B. H., w pkt. 2 oddalił wniosek G. H. w tym przedmiocie, a w pkt. 3 stwierdził, że spadek po B. H. zmarłej 9 listopada 2012r., ostatnio zamieszkałej w R. na podstawie ustawy nabyły córki D. T. i G. H. oraz wnuk R. H., syn J. i I. po 1/3 części. Sąd ustalił, że spadkodawczyni w chwili śmierci – 9 listopada 2012r. była wdową, a z małżeństwa z E. H. miała czworo dzieci G.

H., D. T., J. H. i Z. H., który zmarł w 1982r. jako kawaler. W dniu 24.10.2013r. J. H. złożył przed notariuszem oświadczenie o odrzuceniu spadku po matce, a w dniu 21 lutego 2014r. oświadczenia takie złożyły jego córki A. H. i Ż.( J.) H.. W dniu 13 lutego 2014r. matka R. H. (syna J.) jako jego opiekun prawny złożyła w jego imieniu oświadczenie o odrzuceniu spadku po babci B. H.. B. H. przed śmiercią mieszkała z córką G. H. w R.. Z uwagi na zły stan zdrowia spadkodawczyni, G. H. dysponowała jej pieniędzmi i załatwiała jej sprawy urzędowe.

D. T. rzadko odwiedzała matkę i również syn J. mieszkający w Niemczech rzadko z matką się kontaktował, a gdy matka zamieszkała w R. zaprzestał kontaktów z nią i nie wiedział o jej długach. Przeciwko spadkodawczyni prowadzone były postępowania egzekucyjne, a z zajętego świadczenia ZUS na konto komornika przelewane były kwoty ponad 300 zł miesięcznie. Sąd I instancji dał wiarę uczestnikowi J. H., że nie wiedział o długach matki, natomiast za niewiarygodne uznał zeznania G. H., która załatwiała wszystkie sprawy finansowe matki i dysponowała jej rentą, iż nie wiedziała o długach.

Z tych względów Sąd Rejonowy na podstawie art. 1019 § 2 k.c. w zw. z art. 84 § 1 zd. 1 i § 2 k.c. zatwierdził uchylenie się przez J. H. od skutków prawnych niezachowania terminu do złożenia oświadczenia o przyjęciu bądź odrzuceniu spadku po matce, natomiast wniosek G. H. oddalił. Na podstawie art. 931 § 1 i 2 k.c. stwierdził nabycie spadku na podstawie ustawy przez córki spadkodawczyni i wnuka R. H. syna J., albowiem uznał, że matka R. - I. H. nieskutecznie odrzuciła w jego imieniu spadek po babci B. H.. Oświadczenie to bowiem zostało sporządzone w formie pisemnej w Niemczech z podpisem poświadczonym przez niemieckiego notariusza, a zgodnie z regulacją art. 1018 § 3 k.c., oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku składa się przed sądem lub notariuszem.

Poświadczenie podpisu przez notariusza na oświadczeniu o odrzuceniu spadku nie spełnia wymogów prawa polskiego w tym względzie. Apelację od postanowienia wniósł uczestnik postępowania R. H., zaskarżył rozstrzygnięcie zawarte w pkt 3 i wniósł o jego zmianę poprzez stwierdzenie, że spadek po B. H. nabyły córki G. H. i D. T. po 1/2 części, względnie stwierdzenie, że spadkobiercy nabyli spadek po 1/3 części z dobrodziejstwem inwentarza i nakazanie sporządzenia spisu inwentarza. Zarzucił naruszenie art. 1018 § 3 k.c. poprzez jego niezastosowanie i nieuznanie za skuteczne złożonego w jego imieniu oświadczenia o odrzuceniu spadku oraz niezastosowanie art. 1015 § 2 k.c. w brzmieniu obowiązującym przed 18.10.2015r. i brak stwierdzenia dziedziczenia przez spadkobierców ustawowych z dobrodziejstwem inwentarza pomimo, że co do jednego z nich istniała podstawa do całkowitego ubezwłasnowolnienia.

Sąd Okręgowy zważył co następuje. Apelacja musiała odnieść skutek. Oceniając skuteczność oświadczenia o odrzuceniu spadku złożonego w imieniu uczestnika postępowania R. H. przez jego opiekuna, matkę I. H., Sąd Rejonowy uznał, że jest ono nieskuteczne, gdyż nie została zachowana przewidziana w prawie polskim – art. 1018 § 3 k.c. forma jego złożenia. Odnosząc się do powyższej oceny wskazać należy, że w myśl art. 64 ust. 1 Prawa prywatnego międzynarodowego z 2011r. (a więc w brzmieniu obowiązującym w chwili otwarcia spadku do 16 sierpnia 2015r. co do spadków otwartych przed 17 sierpnia 2015r.), spadkodawca w testamencie lub innym rozrządzeniu testamentowym na wypadek śmierci mógł poddać sprawę spadkową swojemu prawu ojczystemu, prawu miejsca swojego zamieszkania albo prawu miejsca swojego zwykłego pobytu z chwili dokonania tej czynności lub z chwili swojej śmierci, a w myśl ust. 2 w braku wyboru prawa w sprawie spadkowej właściwe jest prawo ojczyste spadkodawcy z chwili śmierci.

Regulacja powyższa określa więc statut spadkowy, którym jest prawo ojczyste spadkodawcy z chwili śmierci, czyli ogólnie rzecz ujmując wskazuje, jakie prawo należy stosować do ustawowego porządku dziedziczenia oraz możności określenia przez spadkodawcę dziedziczenia po sobie w sposób odmienny od porządku ustawowego np. poprzez rozrządzenie testamentowe. Statut ten nie obejmuje natomiast kwestii formy rozrządzeń na wypadek śmierci, która pod tym względem na mocy art. 66 Pr.p.m. z 2011r. podlega ocenie w świetle Konwencji Haskiej z 5.10.1961r. w przedmiocie formy rozrządzeń testamentowych.

Konwencja ta obowiązuje w Polsce od 2.11.1969r.(Dz. U. 1969, Nr 34, poz. 285) i przewiduje, że forma jest zachowana jeśli jest zgodna z prawem wewnętrznym miejsca sporządzenia. Regulacja powyższa nie obejmuje natomiast kwestii formy innych czynności prawnych istotnych w postępowaniu spadkowym, w tym formy oświadczeń o odrzuceniu spadku. Prawo właściwe do oceny formy dla oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku określa art. 25 ust. 1 i 2 Pr.p.m. Z regulacji tej wynika, że forma czynności prawnej podlega prawu właściwemu dla tej czynności, wystarczy jednak zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność zostaje dokonana.

W niniejszej sprawie niewątpliwie prawem właściwym dla sprawy spadkowej po B. H. jest prawo polskie, albowiem spadkodawczyni do śmierci mieszkała w Polsce i prawo polskie było jej prawem ojczystym (art. 64 pr.p.m. z 2011r.), zaś dla zachowania formy czynności prawnej polegającej na złożeniu oświadczenia o odrzuceniu spadku w myśl art. 25 pr.p.m. wystarcza zachowanie formy przewidzianej przez prawo państwa, w którym czynność została dokonana W tym też duchu, prawo właściwe dla spraw spadkowych, obowiązujące już w chwili orzekania przez sąd odwoławczy co do spadków otwartych po dniu 17 sierpnia 2015r., określa Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) NR (...) z 4.7.2012r. w sprawie jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania i wykonywania orzeczeń, przyjmowania i wykonywania dokumentów urzędowych dotyczących dziedziczenia oraz w sprawie ustanowienia europejskiego poświadczenia spadkowego ( Dz.

Urz. UE L z 27.7.2012r. str. 107 ze zm.). W jego art. 28 dotyczącym ważności pod względem formy oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku stwierdzono, że oświadczenie to jest ważne pod względem formy, w przypadku, gdy odpowiada ono wymogom a) prawa właściwego dla dziedziczenia, albo odpowiada wymogom b) prawa państwa, w którym osoba składająca oświadczenie ma miejsce zwykłego pobytu. Matka uczestnika postępowania R. H. i jednocześnie jego opiekun prawny- I. H. wraz z synem mieszka w Niemczech i tam złożyła w jego imieniu oświadczenie o odrzuceniu spadku po B.

H.. Kwestia prawidłowości ustanowienia opiekuna dla uczestnika (którego sytuacja prawna jest zbliżona do osoby pełnoletniej ubezwłasnowolnionej częściowo) i zakres jej uprawnień na tle regulacji § 1896 ust. 1 (...) wyjaśnione zostały w postanowieniu Sądu Okręgowego z 19 maja 2015r. ( (...)). W tych okolicznościach ocenić należało, czy składając oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu uczestnika postępowania R. H. zachowała formę przewidzianą przez prawo niemieckie, w myśl regulacji art. 25 Pr.p.m. Fakt, iż oświadczenie zostało złożone w terminie przewidzianym w art. 1015 § k.c. (albowiem termin złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku objęty jest statutem spadkowym) jest bezsporny.

R. H. został wezwany do udziału w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku po B. H. w charakterze uczestnika postępowania na podstawie postanowienia Sądu wydanego na rozprawie w dniu 27 stycznia 2014r. Z dowodu doręczenia uczestnikowi tego postanowienia wynika, że zostało doręczone w dniu 6 lutego 2014r. i z tą datą uczestnik mógł brać pod uwagę możliwość powołania go do spadku. I. H. złożyła w dniu 13 lutego 2014r. w imieniu uczestnika postępowania pierwsze oświadczenie o odrzuceniu spadku, w formie pisemnej z notarialnie poświadczonym podpisem Nr (...) (k.104-107), natomiast w dniu 25 czerwca 2014r. złożyła drugie oświadczenie przed notariuszem, który potwierdził własnoręczność podpisu I.

H. na dokumencie o numerze (...) (k. 156, tłumaczenie k. 154). Oświadczenie to zostało zatwierdzone przez Sąd Rejonowy w L. postanowieniem z 26 czerwca 2014r. w sprawie o sygn.. akt 11 XII H 908 (k. 168, tłumaczenie k. 167). Jak wynika z regulacji § 1945 (...) oświadczenie o odrzuceniu spadku winno być złożone do protokołu sądu lub w formie publicznie uwierzytelnionej przez co rozumie się formę pisemną z urzędowo poświadczonym podpisem (tekst prawa niemieckiego k. 361, tłumaczenie, k. 364 z uwzględnieniem literalnego brzmienia przepisu w języku niemieckim i uwzględnieniem wyjaśnienia Ministerstwa Sprawiedliwości Departamentu Współpracy Międzynarodowej i Praw Człowieka - pismo k. 359, z których wynika, że w tłumaczeniu § 1945 (...) mylnie użyto określenia „akt notarialny”).

Do dokonania czynności poświadczenia uprawniony jest notariusz co wynika z treści ustawy o urzędowym sporządzaniu dokumentów ( B., k. 366 i n. z tłumaczeniem).W przypadku osób dla których ustanowiono opiekuna, oświadczenie o odrzuceniu spadku składa opiekun, zgodnie z zakresem uprawnień nadanych w orzeczeniu o ustanowieniu opiekuna, przy czym wymagana jest zgoda sądu opiekuńczego, która może zostać udzielona następczo po dokonaniu czynności przez opiekuna ( § § 1901, 1902, 1822 pkt.2 w zw. z 1908i (...)). Odnosząc powyższą regulację w prawie niemieckim do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy stwierdzić należy, że w postanowieniu Sądu Rejonowego w Lippstadt z 9 listopada 2011r. sygn.. 11 XVII H 908, Sąd ustanawiając I.

H. opiekunem prawnym R. H. określił, iż zakresem działania opiekuna w imieniu podopiecznego objęto między innymi załatwianie spraw urzędowych, sprawy majątkowe, odbieranie poczty (postanowienie k. 211, tłumaczenie k. 209 i 210 co do aktualności postanowienia na dzień 25.6.2014r.). I. H. składając oświadczenie o odrzuceniu spadku w imieniu podopiecznego działała więc w granicach przyznanych jej uprawnień, a jej oświadczenie zostało zatwierdzone przez Sąd w Lippstadt ( k. 168, tłumaczenie k.167). Z tego względu (z uwagi na możliwość następczego uzyskania zezwolenia sądu, po dokonaniu czynności przez opiekuna), zarówno oświadczenie złożone w dniu 13 lutego 2014r. jak i oświadczenie z dnia 25 czerwca 2014r. złożone zostały we właściwej formie.

Tak więc stwierdzić należało, że I. H., jako opiekun prawny R. H. skutecznie w jego imieniu odrzuciła spadek po B. H., co w związku z regulacją art. 1020 k.c. w zw. z art. 931 k.c. ( przy braku zstępnych R. H.) skutkować musiało zmianą zaskarżonego postanowienia. Mając powyższe na uwadze sąd odwoławczy orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. SSR (del.) Maryla Majewska-Lewandowska SSO Barbara Braziewicz SSO Teresa Kołeczko-Wacławik