Social Security Court denies early pension start date until employment contract termination is proven. The court ruled the pension right arises only after the employment relationship ends.

Sygn. akt III AUa 929/12

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 8 listopada 2012 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Krystyna Smaga (spr.) Sędziowie: SA Bogdan Świerk SA Krzysztof Szewczak Protokolant: st. prot. sądowy Krzysztof Wiater po rozpoznaniu w dniu 8 listopada 2012 r. w Lublinie sprawy J. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o ustalenie prawa do emerytury na skutek apelacji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B. od wyroku Sądu Okręgowego w Zamościu z dnia 10 lipca 2012 r. sygn. akt IV U 766/12 zmienia częściowo zaskarżony wyrok w ten sposób, że początkową datę prawa do emerytury wnioskodawcy J. G. ustala na dzień 22 marca 2012 roku. III AUa 929/12

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 30 marca 2012 r Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. odmówił J. G. przyznania prawa do emerytury, ponieważ wnioskodawca do dnia 1 stycznia 1999 r nie udowodnił 15 lat pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. W odwołaniu od decyzji wnioskodawca wniósł o jej zmianę po ponownej analizie i weryfikacji dokumentacji. W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. Sąd Okręgowy w Zamościu wyrokiem z dnia 10 lipca 2012 r zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił wnioskodawcy J.

G. prawo do emerytury począwszy od dnia 1 marca 2012 r. Sąd Okręgowy ustalił, że 23 marca 2012 r wnioskodawca, urodzony (...), złożył wniosek o emeryturę, oświadczając, że nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego i nie pozostaje w stosunku pracy. Od 1 sierpnia 1970 r do 10 lutego 1973 r pracował w Powiatowym Zarządzie Dróg (...) w B., od 10 lutego 1973 r do 31 grudnia 1977 r w (...) Zakładach (...) w J., od 1 stycznia 1978 r do 12 września 1987 r, od 20 kwietnia 1988 r do 30 stycznia 1997 r i od 1 lutego 1997 r do 9 września 1997 r w (...) Zakładach (...) w S. Oddział w J., od 20 kwietnia 1988 r do 31 stycznia 1997 r w wymiarze 1/2 etatu.

Od 12 września 1987 r wnioskodawca ma prawo do renty, aktualnie do 30 kwietnia 2013 r. W oparciu o dokumenty organ rentowy uznał, że J. G. udowodnił na dzień 1 stycznia 1999 r łącznie 27 lat 9 miesięcy i 22 dni ogólnego stażu pracy. Kombinat (...) w K. Zakłady (...) w S. Oddział Produkcyjny w J., wystawił 10 sierpnia 1987 r świadectwo wykonywania prac w warunkach szkodliwych i uciążliwych dla zdrowia, potwierdzające że wnioskodawca jest zatrudniony w tym Zakładzie od 1 sierpnia 1970 r i w tym czasie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace mistrza wydobycia kamienia łamanego, wymienione w wykazie stanowiącym załącznik nr 1 do zarządzenie Nr 8 (...) z 5 października 1982 r w sprawie wykazu stanowisk pacy przy przetwórstwie azbestu i pracy nurków w niektórych zakładach pracy resortu budownictwa i przemysłu materiałów budowlanych, na których zatrudnieni pracownicy nabywają prawo do emerytury we wcześniejszym wieku (Dz.

Urz. MBiPMB nr 2 poz. 3). Do wniosku o emeryturę wnioskodawca dołączył świadectwo wykonywania prac w warunkach szczególnych wystawione 14 stycznia 2003 r przez (...) Sp. z (...) w Z. Oddział w S., z którego wynika, że był zatrudniony w tym Zakładzie od 1 stycznia 1978 r do 12 września 1987 r, od 20 kwietnia 1988 r do 31 stycznia 1997 r i od 1 lutego 1997 r do 9 września 1997 r, przy czym od 20 kwietnia 1988 r w wymiarze 1/2 etatu i w tych okresach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegające na wydobyciu, obróbce i przeróbce surowców skalnych na stanowisku zastępcy kierownika Oddziału -sztygara wymienionym w wykazie A dziale XIV poz. 24 pkt. l stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Budownictwa i (...) z 1 sierpnia 1983 r w sprawie wykazu stanowisk pracy nadzorowanych przez Ministerstwo Budownictwa, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach, uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub renty (Dz.

U. MB nr 3 poz. 6). Sąd wskazał, że postępowanie wykazało, że 22 listopada 1971 r Okręgowy Urząd Górniczy w W. zatwierdził wnioskodawcę na stanowisko osoby niższego dozoru ruchu - mistrza wydobycia w kamieniołomach Państwowego Zarządu Dróg (...) w B.. Z dniem 1 sierpnia 1970 r został on zatrudniony w Powiatowym Zarządzie Dróg (...) w B. na trzymiesięczny okres próbny, a następnie na czas nieograniczony i powierzono mu obowiązki stażysty w kamieniołomie (...). Od 1 stycznia 1972 r powierzono mu obowiązki mistrza wydobycia w kamieniołomie (...) w H..

Z dniem 10 lutego 1973 r został przeniesiony do pracy w (...) Zakładach (...) w P. w Zakładzie w J., gdzie został zatrudniony na trzymiesięczny okres próbny, a następnie na czas nieokreślony na stanowisku mistrza produkcji. Od 1 stycznia 1979 r powierzono mu stanowisko mistrza - sztygara strzałowego Oddziału J.. W Zakładzie tym pracował do 31 grudnia 1977 r, a następnie od 1 stycznia 1978 r do 12 września 1987 r, J. G. pracował w tym samym podległym wówczas (...) Zakładom (...), a następnie Kombinatowi (...) w K. Zakłady (...) w S. na stanowisku mistrza produkcji, mistrza Oddziału J., starszego mistrza - sztygara strzałowego.

Od 20 kwietnia 1988 r został zatrudniony w (...) Zakładach (...) w S. w wymiarze 1/2 etatu na stanowisku technika strzałowego, sztygara strzałowego. Od 26 września 1988 r powierzano mu obowiązki Kierownika Oddziału w J. na czas choroby kierownika i jego urlopów wypoczynkowych (akta osobowe). Kamieniołomy (...), (...), (...) i (...) podlegały Powiatowemu Zarządowi Dróg (...) w B. i zajmowały się wydobywaniem surowców skalnych, w tym kamienia łamanego służącego do budowy dróg. W kamieniołomie w J., podległym w różnych okresach różnym podmiotom, wydobywano kamień piaskowy służący do wykonywania fundamentów.

W kamieniołomach specyfika pracy była podobna, przy czym w kamieniołomie w J. pracowało przeciętnie 50-60 pracowników, w kamieniołomie (...) w H. około 20, a w okresie letnim 70 osób. Pozyskiwania surowców, w szczególności rozdrabniania, dokonywano przy pomocy materiałów wybuchowych. Były one umieszczane w wywiercanych w tym celu otworach. Nad bezpiecznym wydobyciem czuwał mistrz wydobycia, i stanowisko to odpowiadało stanowisku sztygara w górnictwie węglowym. Osoba na tym stanowisku musiała mieć minimum zasadnicze wykształcenie kierunkowe oraz uprawnienia wydane przez urząd górniczy.

Mistrz wydobycia pracował bezpośrednio w wyrobisku. Po sprawdzeniu ilości pracowników pracujących danego dnia, mistrz, bezpośrednio w wyrobisku przydzielał zadania poszczególnym osobom, ustalał rozmieszczenie otworów strzałowych dla wiertaczy, nadzorował roboty strzałowe, ramowanie ścian w celu zabezpieczenia, urabianie kamienia i załadunek. Do zadań mistrza wydobycia należało także nadzorowanie pracy spycharki, która służyła do udostępnienia złoża przez zdjęcie nadkładu. Mistrz wydobycia prowadził codziennie dzienniczek strzałowy, wpisywał ilość nawierconych każdego dnia otworów i ilość wystrzałów.

Zapisy służyły kontroli, czy wszystkie ładunki zostały odpalone i czy nie pozostały niewybuchy. Mistrz kontrolował również codziennie skład materiałów wybuchowych. W każdym kamieniołomie mistrz wydobycia przez całą zmianę przemieszczał się między pracownikami na terenie kopalni, dozorując pracę pracowników. Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie wyjaśnień i zeznań wnioskodawcy, akt emerytalnych, akt osobowych z Powiatowego Zarządu Dróg (...) w B. i z kamieniołomu w J., dokumentów złożonych przez wnioskodawcę i zeznań świadków:

M. G., H. K., J. K. i J. Ł.. Sąd zważył, że odwołanie jest zasadne. Sąd powołał art. 24 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z FUS (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r Nr 153, poz. 1227 ze zm.), zgodnie z którym ubezpieczonemu mężczyźnie urodzonemu po 31 grudnia 1948 r przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego dla mężczyzn co najmniej 65 lat. Sąd wskazał, że w myśl art. 184 i art. 46 ustawy, ubezpieczonym urodzonym po 31 grudnia 1948 r przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 65 lat dla mężczyzn oraz okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.

27. Emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem. W świetle § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r w sprawie wieku emerytalnego dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.), okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń w wysokości i na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.

Stosownie do § 3 i 4 rozporządzenia, możliwość przejścia na emeryturę przysługuje mężczyźnie, który osiągnął 60 lat życia i udowodnił 25 łat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 15 lat pracy w szczególnych warunkach. W wykazie A dziale I. „W górnictwie” pod poz. 3, zostały wymienione prace polegające na wydobywaniu, obróbce i przeróbce surowców skalnych oraz wydobywanie ropy naftowej, natomiast w dziale XIV. pod poz. 24 - prace związane z kontrolą międzyoperacyjną kontrolą jakości produkcji i usług oraz dozorem inżynieryjno-technicznym na oddziałach i wydziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie.

W załączniku do zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z 1 sierpnia 1983 r w sprawie wykazu stanowisk pracy, podległych Ministrowi Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach (Dz. Urz. MB i PMB Nr 3, poz. 6), zmienionego zarządzeniem Nr 11 Ministra Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa z 26 sierpnia 1988 r w sprawie wykazu stanowisk pracy w budownictwie, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze uprawniające do wzrostu emerytury(Dz.

Urz. Nr 1, poz.

5) w wykazie A, dziale I pod poz. 3 dotyczącą prac związanych z wydobywaniem, obróbką i przeróbki surowców skalnych oraz wydobywaniem ropy naftowej i gazu wymienione są m.in. stanowiska: górnika - skalnika, ładowacza materiałów kamiennych, wiertacza otworów, wiertacza strzałowego, strzałowego, wydawcy materiałów wybuchowych, maszynisty ciężkiego sprzętu, robotnika w przemyśle materiałów budowlanych stale zatrudnionego na otwartej przestrzeni na wyrobiskach kamienia. W dziale XIV. pod poz. 24 wśród prac związanych z kontrolą międzyoperacyjną, kontrolą jakości oraz dozorem inżynieryjno - technicznym na wydziałach i oddziałach, których jako podstawowe wykonywane są wymienione prace wymienione w wykazie, w pkt 1 wymieniono stanowiska pracy, na których prace wykonywane są stale i bezpośrednio przy stanowiskach wymienionych w wykazie, w warunkach na których nie są zachowane higieniczne normy pracy.

Sąd wskazał, że bezsporne jest, że wnioskodawca ukończył 60 lat, udowodnił okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 25 lat i nie jest członkiem otwartego funduszu emerytalnego. Warunkiem uzyskania przez wnioskodawcę prawa do emerytury było zatem wykazanie zatrudnienia w szczególnych warunkach przez co najmniej 15 lat. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uznał wnioskodawcy jako pracy w warunkach szczególnych zatrudnienia wskazanych w zaskarżonej decyzji, zarzucając że w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych z dnia 14 stycznia 2003 r nie określono charakteru pracy stosownie do przepisów rozporządzenia, a ponadto, że nie ma możliwości by osoba zatrudniona na stanowisku zastępcy kierownika pracowała stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przy stanowiskach robotniczych wymienionych w wykazie.

Sąd stwierdził, że w czasie zatrudnienia na stanowisku w kamieniołomach podległych Powiatowemu Zarządowi Dróg (...) w B. , co najmniej od 1 stycznia 1972 r do 9 lutego 1973 r, a następnie w czasie zatrudnienia na stanowiskach mistrza wydobycia (produkcji), sztygara strzałowego w kamieniołomie w J. od 10 lutego 1973 r do 12 września 1987 r, tj. do chwili uzyskania prawa do renty inwalidzkiej, po odliczeniu okresu pobierania zasiłku chorobowego (od 16 marca 1987 r do 11 września 1987 r) przez 15 lat 2 miesiące i 15 dni wnioskodawca stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace polegające na bezpośrednim dozorze inżynieryjno-technicznym pracowników pracujących w warunkach szczególnych przy wydobywaniu, obróbce i przeróbce surowców skalnych.

Postępowanie wykazało, że w okresach tych nie pełnił funkcji kierownika oddziału J., bowiem stanowisko to, jak wynika z akt osobowych, powierzono mu dopiero od 26 września 1988 r w niepełnym wymiarze czasu pracy, w czasie pobierania renty. Z tych względów, w oparciu o powyższe ustalenia i powołane wyżej przepisy prawa Sąd, na mocy art. 477 14 § 2 kpc orzekł jak w sentencji wyroku. Apelację od tego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., zaskarżając wyrok w części dotyczącej daty powstania prawa do emerytury i zarzucając naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów art. 100 ust. 1 i 184 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.

U. z 2009 r Nr 153, poz. 1227 ze zm.) przez przyjęcie, że J. G. przysługuje prawo do emerytury od 1 marca 2012 r, tj. od miesiąca złożenia wniosku o to prawo, w sytuacji gdy w tym dniu ubezpieczony pozostawał w zatrudnieniu. Wskazując na powyższe Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w części i przyznanie prawa do emerytury od 22 marca 2012 r. W uzasadnieniu apelacji skarżący podniósł, że emerytura przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (art. 184 ust. 2).

Stosownie zaś do treści art. 100 ust. 1 ustawy, prawo do świadczeń określonych w tej ustawie powstaje z dniem spełnienia się wszystkich warunków wymaganych do jego nabycia. Jak wynika z powołanego przepisu rozwiązanie stosunku pracy jest warunkiem niezbędnym do nabycia prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych, a zatem prawo do emerytury zależy od rozwiązania stosunku pracy. Wbrew ustaleniom Sądu Okręgowego ubezpieczony nie spełnił 1 marca 2012 r wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa, ponieważ nie rozwiązał stosunku pracy.

Warunek ten został spełniony dopiero w dniu 21 marca 2012 r, w którym to dniu stosunek pracy został rozwiązany. Zgodnie z art. 129 ust. 1 ustawy świadczenia emerytalne wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. Prawo do świadczenia ubezpieczony nabył od dnia 22 marca 2012 r. Sąd Apelacyjny zważył co następuje. Apelacja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zasługuje na uwzględnienie. J. G. ubiegał się o emeryturę, której przesłanki wymienione są w art. 184 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn.

Dz. U. z 2009 r Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Przepis ten stanowi, że ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948 r przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku przewidzianego w art. 32, 33, 39 i 40, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy osiągnęli:

1) okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat - dla kobiet i 65 lat - dla mężczyzn oraz 2) okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art. 27 (ust. 1). Emerytura, o której mowa w ust. 1, przysługuje pod warunkiem nieprzystąpienia do otwartego funduszu emerytalnego albo złożenia wniosku o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa oraz rozwiązania stosunku pracy - w przypadku ubezpieczonego będącego pracownikiem (ust. 2).

Rozwiązanie stosunku pracy jest jedną z przesłanek prawa do emerytury, dlatego prawo do świadczenia powstaje dopiero po spełnieniu również tego warunku. Zgodnie bowiem z art. 100 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach, prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Stosownie do art. 129 ust. 1 tej ustawy, świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu.

Przy wniosku o emeryturę wnioskodawca złożył do organu rentowego świadectwo pracy, wystawione 22 marca 2012 r przez (...)Sp. J. – S. G. i T. G. w K.. Wynika z niego, że ubezpieczony pracował w tym zakładzie pracy od 1 marca 1999 r do 21 marca 2012 r w niepełnym wymiarze czasu pracy jako referent księgowości. Pozostałe przesłanki nabycia prawa do emerytury spełnione zostały przez wnioskodawcę wcześniej. Prawo do emerytury powstało zatem od 22 marca 2012 r, z dniem spełnienia ostatniego warunku, to jest rozwiązania stosunku pracy, i dopiero od tej daty świadczenie może być wypłacane.

Z powyższych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 kpc uwzględnił w całości apelację Zakładu, zmienił zaskarżony wyrok częściowo, w zakresie daty, od której przysługuje wnioskodawcy prawo do emerytury, ustalając tę datę na dzień 22 marca 2012 r.