Appeal dismissed; court upheld adverse possession of easement despite ECHR Protocol 1 Article 1 claims. The court rejected the claim that the decision violated international law. The court ruled that adverse possession does not strip owners of all rights. The court found no established property right to claim compensation. The court noted the ECHR rejected similar Polish cases previously. The court emphasized legal stability and the purpose of adverse possession. The court held the lower court's legal assessment was correct. The court dismissed the appeal based on domestic law provisions.

Sygn. akt VI Ca 644/17

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 20 września 2017r. Sąd Okręgowy w Częstochowie VI Wydział Cywilny Odwoławczy w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Agnieszka Polak Sędzia: SSO Karol Kołodziejczyk (spr.) Sędzia: SSO Hanna Morejska Protokolant: sekr. sądowy Kamil Serwa po rozpoznaniu w dniu 20 września 2017r. w Częstochowie na rozprawie sprawy z powództwa B. J. , Z. J. przeciwko (...) S.A. z siedzibą w K. o zapłatę na skutek apelacji powodów od wyroku Sądu Rejonowego w Częstochowie z dnia 21 listopada 2016r. sygn. akt I C 1548/12 1. oddala apelację;

2. zasądza od powodów na rzecz pozwanego kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego. Sygn. akt VI Ca 644/17

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Rejonowy w Częstochowie oddalił powództwo B. J. i Z. J. przeciwko (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w K. o zasądzenie odszkodowania z tytułu bezumownego korzystania z gruntu w zakresie służebności przesyłu. Podstawą takiego rozstrzygnięcia Sądu było ustalenie, że pozwany zyskał tytuł prawny do utrzymywania na przedmiotowej nieruchomości swoich urządzeń w drodze zasiedzenia służebności. W apelacji od powyższego orzeczenia powodowie zarzucili rażące naruszenie art. 6 ust.1 Europejskiej Konwencji Praw i Podstawowych Wolności w zw. z art. 1 protokołu nr 1 do w/w Konwencji oraz art. 8 ust.1 i 2, 64 ust.2 i 3 i art. 91 Konstytucji, przez niedopuszczalne oparcie zaskarżonego orzeczenia wyłącznie o przepisy prawa krajowego niższego rzędu i interpretacji powołanych w uzasadnieniu orzeczeń, co czyni w tych warunkach ochronę prawa własności iluzoryczną i pozorną wobec norm aktów wyższego rzędu powołanych powyżej, które powinny mieć zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa umowy międzynarodowej i Konstytucji.

Wskazując na powyższe zarzuty, apelujący wnieśli o zmianę zaskarżonego orzeczenia i oddalenie wniosku o ustanowienie służebności, ewentualnie uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na apelację, pozwany wniósł o oddalenie apelacji w całości oraz zasądzenie od powodów na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. Sąd Okręgowy uznał apelację za niezasadną. Mając na uwadze ustalony w sprawie przez Sąd pierwszej instancji stan faktyczny, który nie jest sporny, Sąd odwoławczy podzielił również ocenę prawną zasadności powództwa w świetle przesłanek z art. 224 par.1 i 2 oraz art.225 k.c. Trafnie uznał Sąd pierwszej instancji, że wobec stwierdzenia prawomocnym orzeczeniem Sądu Rejonowego w C. z dnia 7.01.2016 r. w sprawie (...), że dniem 11.05.1981 r. nastąpiło zasiedzenie służebności gruntowej na rzecz Skarbu Państwa – statio fisci Zakład (...) w C., polegającej no nieodpłatnym korzystaniu z części nieruchomości obciążonej zabudowaną linią napowietrzną niskiego napięcia 1 kV wraz z dwoma stanowiskami słupowymi na działce powodów, polegającej no posadowieniu urządzeń przesyłowych, eksploatacji i obsługi tych urządzeń i całodobowym korzystaniu z tej części nieruchomości w zakresie niezbędnym do przesyłania energii elektrycznej, usuwania awarii, wykonywania konserwacji, remontów wymiany urządzeń elektroenergetycznych, pozwany – jako następca prawny Zakładu (...) – legitymuje się tytułem prawnym do korzystania z przedmiotowej nieruchomości powodów w zakresie wskazanej wyżej służebności, co skutkuje oddaleniem roszczenia pozwu.

Odnosząc się do zarzutów apelacji, należy stwierdzić, że są one chybione, gdyż w istocie zmierzają do podważenia prawomocnego orzeczenia stwierdzającego zasiedzenie służebności, co nie może być skuteczne w sprawie niniejszej już choćby z tego względu, że sąd jest tym orzeczeniem związany ( art. 365 par.1 k.p.c.). Można jedynie zauważyć, że konstytucyjność przepisów dotyczących zasiedzenia nie została – jak dotychczas - zakwestionowana w żadnym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego. Jak trafnie wskazano w odpowiedzi na apelację, zasiedzenie służebności gruntowej zostało stwierdzone z dniem 11 maja 1981 r., wobec czego pozwanemu przysługuje tytuł prawny do korzystania z nieruchomości stanowiącej własność powodów, nie jest zatem zasadne zasądzenie wynagrodzenia z tytułu bezumownego korzystania z nieruchomości na skutek posadowienia na niej urządzeń przesyłowych, bowiem pozwany korzysta z gruntu w sposób legalny.

Roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z nieruchomości wygasa w całości z chwilą pierwotnego nabycia prawa uzasadniającego korzystanie z tej nieruchomości. Stanowisko takie jest zgodne z orzecznictwem Sądu Najwyższego. W uchwale z dnia 30 listopada 2016 r. III CZP 77/16 SN stwierdził, że właścicielowi nieruchomości obciążonej wskutek zasiedzenia służebnością przesyłu nie przysługuje roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z tej nieruchomości nawet za okres poprzedzający zasiedzenie ( OSNC 2017/9/94, LEX nr 2156654, Prok.i Pr.-wkł. 2017/7-8/52, www.sn.pl, Biul.SN 2016/11/9, KSAG 2017/1/136).

W uzasadnieniu tej uchwały wskazano, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego ugruntowane jest stanowisko, akceptowane przez większość doktryny, że osobie, która utraciła własność rzeczy wskutek jej zasiedzenia przez posiadacza, nie przysługuje wobec posiadacza roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy bez tytułu prawnego w okresie poprzedzającym dzień zasiedzenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 1968 r., III CRN 257/68, nie publ., i z dnia 15 kwietnia 2011 r., III CZP 7/11, OSP 2012, Nr 10, poz. 93, oraz wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 258/11, nie publ., i z dnia 15 czerwca 2016 r., II CSK 639/15, nie publ.).

Stanowisko to zostało wywiedzione z oceny funkcji zasiedzenia i ukształtowanych w celu jej realizacji stosunków prawnych pomiędzy poprzednim właścicielem a nabywcą własności. W orzecznictwie (np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 15 kwietnia 2011 r. III CZP 7/11, OSP 2012 nr 10, poz. 93, oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 stycznia 2012 r., II CSK 258/11, nie publ.), jak i w przeważającej części piśmiennictwa podkreśla się, że funkcja zasiedzenia sprzeciwia się przyznaniu byłemu właścicielowi wobec posiadacza, który stał się właścicielem (uprawnionym z innego prawa rzeczowego) roszczeń wynikających z prawa własności, do takich zaś należą roszczenia uzupełniające za okres poprzedzający datę zasiedzenia, w tym roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy.

Ład, porządek prawny i stabilizacja stosunków w zakresie odnoszącym się do własności rzeczy, czyli wszystko to, do czego zapewnienia zmierza zasiedzenie, ulegałoby ponownie zakłóceniu. Byłoby więc to nie do pogodzenia z celem zasiedzenia. Natomiast, odnosząc się na marginesie do wywodów apelacji dotyczących rozważanego problemu z punktu widzenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, należy podnieść, że Europejski Trybunał praw człowieka w Strasburgu decyzją z dnia 17 maja 2016 r. nr 8585/13 odrzucił - na podstawie art. 35 ust. 3 litera a i 4 Konwencji - skargi obywateli polskich wniesione w związku z orzeczeniami sądów polskich orzekającymi o dopuszczalności zasiedzenia przez przedsiębiorców przesyłowych służebności gruntowych o treści służebności przesyłu, oparte na zarzutach naruszenia art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji.

W uzasadnieniu tej decyzji Trybunał, po analizie ustawodawstwa polskiego oraz orzecznictwa sądów powszechnych i Sądu Najwyższego wskazał, że skarżący nie wykazali, aby przysługiwało im roszczenie, którego wykonalność była wystarczająco ustalona, a tym samym nie mogą argumentować, iż dysponowali "mieniem" w rozumieniu art. 1 Protokołu nr 1. W konsekwencji, orzeczenia sądów krajowych w przedmiocie zasiedzenia służebności, które dotyczyły trzydziestu skarżących, oraz orzeczenia o ograniczeniu prawa własności ze względu na historyczne decyzje administracyjne, które dotyczyły trzech skarżących, nie sprowadzały się do ingerencji w korzystanie z ich mienia.

Zbliżone stanowisko zajął Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku z dnia 30 sierpnia 2007 r., nr 44302/02, J.A. Pye (Oxford) Ltd and J.A. Pye (Oxford) Land Ltd przeciwko Wielkiej Brytanii, stwierdzając, że regulacje przewidujące nabycie własności nieruchomości kosztem dotychczasowego właściciela w następstwie długoterminowego posiadania, służąc uregulowaniu sposobu korzystania z własności zgodnie z interesem powszechnym, nie naruszają art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

Ten pogląd odnosi się także do nabycia przez zasiedzenie służebności przesyłu, które ingeruje w prawo własności, lecz nie pozbawia właściciela nieruchomości obciążonej wszystkich uprawnień wskazanych w art. 140 k.c., nie narusza zatem istoty prawa własności. W związku z powyższym, apelacja została oddalona na podstawie art.385 k.p.c., z zasądzeniem kosztów postępowania apelacyjnego - stosownie do jego wyniku – na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art.391par.1 k.p.c.