Court quashes first-instance verdict for failing to appoint defense counsel before psychiatric evaluation. The appellate court found a procedural violation regarding the defendant's right to counsel. The case is remanded for a new trial with proper legal representation. The court ruled that the lack of counsel invalidated the psychiatric assessment and subsequent sentencing. The decision emphasizes the necessity of legal representation during critical procedural stages. This ensures fair trial rights are upheld in criminal proceedings involving mental health issues.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court quashed the first-instance verdict and remanded the case for a new trial due to a procedural violation. The lower court conducted a psychiatric evaluation and trial without appointing defense counsel for the defendant, despite her lack of a chosen lawyer at the time. The court held that this failure to provide legal representation violated the defendant's rights and invalidated the proceedings. Consequently, the case was sent back to the district court for a retrial with proper appointment of counsel.
Legislator headnote
AI generatedArt. 79 § 1 pkt 3, 4 k.p.k.; Art. 413 § 2 pkt 1 k.p.k.; The court must appoint defense counsel ex officio when a defendant lacks one before conducting a psychiatric examination or trial, and failure to do so renders the proceedings void.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Sygnatura akt VI Ka 80/17
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 21 marca 2017 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach, Wydział VI Karny Odwoławczy w składzie: Przewodniczący SSO Małgorzata Peteja-Żak Sędziowie SSO Agata Gawron-Sambura SSR del. Agnieszka Woźniak (spr.) Protokolant Agata Lipke przy udziale Justyny Smużyńskiej Prokuratora Prokuratury Rejonowej G. w G. po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2017 r. sprawy J. P. córki T. i R. ur. (...) w D. oskarżonej z art. 233§1 kk i art. 238 kk w zw. z art. 11§2 kk na skutek apelacji wniesionych przez oskarżyciela publicznego i obrońcę oskarżonej od wyroku Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 5 grudnia 2016 r. sygnatura akt III K 154/14 na mocy art. 437 kpk i art. 439 § 1 pkt 10 kpk uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Sygnatura akt VI Ka 80/17
UZASADNIENIE
wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z dnia 21 marca 2017 roku w zakresie całości rozstrzygnięcia J. P. stanęłą pod zarzutem popełnienia przestępstwa z art. 233 § 1 kk i art. 238 kk w związku z art. 11 § 2 kk polegającego na tym, że w dniu 25 czerwca 2013 roku w G. w siedzibie Komendy Miejskiej Policji, będąc przesłuchana w charakterze świadka i pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznała nieprawdę, że w nocy z 28 na 29 marca 2013 roku w G. nieznany sprawca dokonał kradzieży na jej szkodę samochodu marki F. (...) nr rej. (...), zawiadamiając jednocześnie Policję o czynie, którego nie popełniono.
Wyrokiem z dnia 5 grudnia 2016 roku w sprawie o sygnaturze akt III K 154/14 Sąd Rejonowy w Gliwicach uznał oskarżoną za winną popełnienia zarzucanego jej czynu przyjmując, że wyczerpała znamiona występku z art. 233 § 1 kk i art. 238 kk w zw. z art. 11 § 2 kk i za to na mocy art. 233 § 1 kk w zw. z art. 11 § 3 kk skazał ją na karę 6 miesięcy pozbawienia wolności. Dalsze rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego kształtowały się następująco: - na mocy na mocy art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 kk wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności oskarżonej warunkowo zawieszono na okres próby 2 lata, - na mocy art. 71 § 1 kk w zw. z art. 33 § 1 i 3 kk orzeczono wobec oskarżonej karę grzywny w wysokości 30 stawek dziennych, ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 10 złotych, - na mocy art. 29 ustawy z dnia 26 maja 1982r.
Prawo o Adwokaturze zasądzono od Skarbu Państwa na rzecz adwokata A. S. wynagrodzenie za obronę z urzędu, - na mocy art. 627 kpk oraz art. 2 ust.1 oraz art.3 ust. 2 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych zasądzono od oskarżonej na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe obejmujące opłatę w kwocie 120 złotych i wydatki poniesione przez Skarb Państwa w toku postępowania w kwocie 50 złotych. Od wyroku apelację wywiedli: oskarżyciel publiczny oraz obrońca. Prokurator zaskarżył wyrok w całości na niekorzyść oskarżonej.
Wyrokowi zarzucił: - obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 202 § 1 kpk w związku z art. 203 § 1 – 3 kpk i art. 366 § 1 kpk polegającą na rozstrzygnięciu merytorycznym sprawy pomimo braku uzyskania opinii odnośnie stanu zdrowia psychicznego oskarżonej, - obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 413 § 2 kpk polegającą na przypisaniu oskarżonej popełnienia zarzucanego aktem oskarżenia czynu pomimo, iż opis czynu nie zawiera wszystkich znamion czynu zabronionego określonego w art. 233 § 1 kk i w art. 238 kk.
Podnosząc te zarzuty wniósł prokurator o zmianę wydanego rozstrzygnięcia, po uzupełnieniu przewodu sądowego o opinię sądowo – psychiatryczną. Obrońca zaskarżył wyrok w całości. Wyrokowi zarzucił: - mający wpływ na treść rozstrzygnięcia błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu, że oskarżona w dniu 25 czerwca 2013 roku w G. w siedzibie Komendy Miejskiej Policji, będąc przesłuchana w charakterze świadka i pouczona o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zeznała nieprawdę (świadomie), że w nocy z 28 na 29 marca 2013 roku w G. nieznany sprawca dokonał kradzieży na jej szkodę samochodu marki F. (...) nr rej. (...), zawiadamiając jednocześnie Policję o czynie, którego nie popełniono, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie potwierdza popełnienia tego czynu, - obrazę przepisów postępowania, która miała wpływ na treść orzeczenia, a to art. 4 kpk, 5 § 2 kpk, art. 7 kpk polegającą na zastosowaniu przez Sąd Rejonowy nieobiektywnej i zupełnie dowolnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, uznanie za wiarygodne wyłącznie dowodów przemawiających na niekorzyść oskarżonej przy jednoczesnym i konsekwentnym pomijaniu wszelkich źródeł dowodowych wskazujących na jej niewinność oraz ustalenie, w sposób prawidłowy rzeczywistego stanu faktycznego.
Podnosząc te zarzuty wniósł obrońca o zmianę wydanego rozstrzygnięcia poprzez uniewinnienie oskarżonej od przypisanego jej czynu, względnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd I instancji.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Wywiedzione apelacje spowodowały ten skutek, że koniecznym stało się uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania za względu na bezwzględną przyczynę odwoławczą, o jakiej mowa w art. 439 § 1 punkt 10 kpk. Przeprowadzając postępowanie w sprawie i rozstrzygając o odpowiedzialności karnej J. P. za zarzucone jej przestępstwo z art. 233 § 1 kk i art. 238 kk w związku z art. 11 § 2 kk sąd I instancji dopuścił się obrazy przepisów postępowania polegającej na braku wyznaczenia dla oskarżonej obrońcy z urzędu w chwili powzięcia wątpliwości, co do jej poczytalności i zdolności do udziału w procesie oraz przeprowadzeniu rozprawy w dniu 13 stycznia 2015 roku pod nieobecność obrońcy.
Słusznie Sąd Rejonowy doszedł do przekonania, iż w sprawie oskarżanej istnieją wątpliwości głównie co do jej poczytalności w chwili zarzucanego jej czynu. Wątpliwości te są daleko idące nawet biorąc pod uwagę jedynie relacje oskarżonej na temat przebiegu zdarzeń w korelacji do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, zwłaszcza zeznań świadka R. S.. Wątpliwości te potęgują się jeśli uwzględnić zeznania sąsiadów oskarżonej na temat jej zachowania, a także wypowiedzi oskarżonej wobec funkcjonariusza policji w sprawie 1 Ds. 931/13 (k. 24), które miały miejsce nota bene w trakcie trwania postępowania, w odniesieniu do którego stawia jej się zarzut fałszywych zeznań.
Biorąc pod uwagę te okoliczności można nawet stwierdzić, iż istnieje wysokie prawdopodobieństwo, iż oskarżona w chwili czynu miała zniesioną poczytalność, co jednak może być ustalone w sposób pewny i prawidłowy jedynie poprzez uzyskanie opinii sądowo – psychiatrycznej. Wątpliwości te korelują z zarzutem apelacji obrońcy o braku świadomości oskarżonej odnośnie składania fałszywych zeznań oraz zawiadomienia o przestępstwie niepopełnionym. Dziwi więc wydanie wyroku, i to skazującego, przez sąd I instancji bez uzyskania tego kluczowego dowodu.
Sąd Okręgowy ma przy tym świadomość trudności związanych z uzyskaniem opinii sądowo – psychiatrycznej z uwagi na postawę oskarżonej, jednakże dziwi także brak reakcji sądu I instancji na bezprawne utrudnianie postępowania przez oskarżoną. Wszakże, zgodnie z art. 74 § 2 punkt 2 kpk oskarżony ma obowiązek poddania się m.in. badaniu psychologicznemu i psychiatrycznemu. Realizacja tego obowiązku nie sprowadza się do stawienia się na badanie, lecz do poddania się badaniu, a więc czynnego w nim uczestniczenia. Odmowa poddania się badaniu przez oskarżoną, pomimo stawiania się na terminy wyznaczane przez biegłych, musi być uznana za utrudnianie postępowania, które zresztą spowodowało jego przewlekłość, a utrudnianie to jest z całą pewnością bezprawne.
Jest to podstawa do zastosowania wobec oskarżonej środków zapobiegawczych w oparciu o art. 258 § 1 punkt 2 kpk i art. 259 § 4 kpk. Z kolei zastosowanie tymczasowego aresztowania, gdyż nie sposób wyobrazić sobie spełnienie celów tego postępowania poprzez zastosowanie środków zapobiegawczych innego rodzaju, wydaje się wyłączać przesłankę negatywną obserwacji sądowo – psychiatrycznej (o ile będzie taka konieczność), o jakiej mowa w art. 203 § 1 kpk w związku z art. 259 § 2 kpk. Nawet jeśli sąd widziałby przeszkody do zastosowania tych instytucji, to należałoby rozważyć uzyskanie opinii sądowo – psychiatrycznej w oparciu o dokumentację dotyczącą zachowania, czy leczenia psychiatrycznego oskarżonej, którą można by uzyskać, o ile się leczyła, na podstawie informacji NFZ o jednostkach, w których korzystała z usług medycznych, ustalenia czy pracuje, czy była badana przez lekarza medycyny pracy i z jakim wynikiem, ustalenia czy korzystała ze zwolnień lekarskich lub innych świadczeń społecznych i z jakiego powodu, a wreszcie ustalenia sposobu funkcjonowania oskarżonej w środowisku lokalnym poprzez wywiad kuratora, czy policji.
Wracając jednak do bezwzględnej przyczyny odwoławczej wskazać należy, iż postanowienie o dopuszczeniu dowodu z opinii sądowo – psychiatrycznej wydał sąd w tej sprawie w dniu 22 grudnia 2014 roku powołując się na to, że zachowanie oskarżonej stwarza wątpliwość, co do stanu jej zdrowia psychicznego. Wydając jednak to rozstrzygnięcie sąd nie wyznaczył oskarżonej obrońcy z urzędu, co było konieczne biorąc pod uwagę art. 79 § 1 punkt 3 i 4 kpk. Sąd jednak nie uczynił tego, obrońcę wyznaczając oskarżonej dopiero w dniu 11 maja 2015 roku, kiedy orzekał o obserwacji sądowo – psychiatrycznej oskarżonej.
W chwili wydawania postanowienia z dnia 22 grudnia 2014 roku oskarżona nie miała obrońcy z wyboru. Adwokat, który zgłosił się do sprawy w dniu 8 stycznia 2015 roku, otrzymał jedynie pełnomocnictwo do badania akt, a więc nie do reprezentowania oskarżonej w sprawie. Oczywistym więc było, że nie stawi się na wyznaczoną na dzień 13 stycznia 2015 roku rozprawę, zresztą brak jest dowodu, by o terminie rozprawy został zawiadomiony. W tej sytuacji, bez rozwiania wątpliwości, co do poczytalności oskarżonej i bez wyznaczenia jej obrońcy z urzędu, sąd I instancji przeprowadził rozprawę w dniu 13 stycznia 2015 roku przesłuchując oskarżoną.
Bez znaczenia dla oceny uchybienia jest to, że oskarżona wyraziła na to zgodę, a zamysłem sądu było otwarcie przewodu sądowego, kiedy postępowanie długo pozostawało bez biegu. Późniejsze wyznaczenie oskarżonego obrońcy z urzędu nie wpłynęło na nieprawidłowy tok postępowania, nie konwalidowało wskazanego uchybienia, gdyż sąd w dniu 1 czerwca 2016 roku zdecydował o prowadzeniu rozprawy odroczonej w dalszym ciągu, nota bene bez merytorycznego uzasadnienia (gdyż wskazane w postanowieniu postępowanie dowodowe nie zostało nawet zaczęte), choć miał możliwość rozpoczęcia przewodu sądowego na nowo, ponownego przesłuchania oskarżonej w obecności obrońcy i następnie przystąpienia do przesłuchiwania świadków.
Z powodu tych mankamentów przeprowadzonego postępowania zaskarżony wyrok należało uchylić. Sąd Rejonowy ponownie rozpoznając sprawę zobowiązany zostaje zatem w pierwszej olejności do uzyskania opinii sądowo – psychiatrycznej oskarżonej z uwzględnieniem wyżej zasygnalizowanych sposobów. Następnie, w zależności od wniosków opinii będzie zobowiązany albo umorzyć postępowanie, albo rozpoznać sprawę na zasadach ogólnych na rozprawie i przeprowadzić postępowanie dowodowe w pełnym zakresie. O ile pojawi się taka konieczność uzupełni materiał dowodowy poprzez przeprowadzenie innych dowodów.
Jeśli sąd będzie wyrokować i dojdzie do przekonania o wyczerpaniu przez oskarżoną znamion czynów zabronionych wskazanych w zarzucie aktu oskarżenia lub innych zważy na dyspozycję art. 413 § 2 punkt 1 kpk i prawidłowo opisze znamiona w wyroku. Uchylenie wyroku sądu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Gliwicach spowodowało, iż niemożliwym stało się orzekanie o wynagrodzeniu obrońcy z urzędu, które to rozstrzygnięcie może znaleźć się w orzeczeniu kończącym postępowanie.