Court vacates appeal judgment for remand due to improper application of statute of limitations on underlying debt.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court vacated the first-instance judgment and remanded the case for retrial because the lower court incorrectly applied the statute of limitations to the underlying debt. The plaintiff argued that the guarantee bill of exchange was valid and that the defendant failed to prove the existence of the underlying debt required to extinguish the bill's obligation. The court held that the first instance judge improperly dismissed the claim based on the expiration of the limitation period for the underlying obligation without properly examining the bill of exchange's independent validity and the specific facts regarding the debt's status.
Legislator headnote
AI generatedArt. 10 ust. 1 Prawa wekslowego; Art. 386 § 4 k.p.c.: The court must vacate a judgment dismissing a claim if the lower court unreasonably assumes a substantive legal bar exists without examining the material basis of the claim, particularly when the claim involves a bill of exchange where the underlying debt's limitation period may not apply to the bill itself.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt I Ca 280/16
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 grudnia 2016 r. Sąd Okręgowy we Włocławku I Wydział Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący: SSO Mariusz Nazdrowicz po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2016 r. we Włocławku na posiedzeniu niejawnym sprawy z powództwa Syndyka Masy Upadłości Spółdzielczej Kasy Oszczędnościowo-Kredytowej (...) w upadłości we W. przeciwko E. J. i A. J. o zapłatę na skutek apelacji powoda od wyroku Sądu Rejonowego we Włocławku z dnia 26 kwietnia 2016 r. sygn. akt I C 1365/14 upr uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Włocławku pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania apelacyjnego. SSO Mariusz Nazdrowicz. Sygn. akt I Ca 280/16
UZASADNIENIE
Apelacji nie sposób odmówić słuszności. Przed przystąpieniem do oceny zasadności zarzutów apelacyjnych niezbędne jest w pierwszej kolejności wskazanie, że w judykaturze przyjmuje się (przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 11 lutego 2015 roku I CSK 133/14 nie publ., LEX nr 1650271, z 25 kwietnia 2013 roku V CSK 233/12 nie opubl., LEX nr 1353297 i z 18 maja 2012 r4oku IV CSK 565/11 opubl. OSNC 2013/2/22 i dalsze wskazane w uzasadnieniach orzecznictwo), że posiadacz weksla może dochodzić od dłużnika zaspokojenia swojej pretensji zarówno powołując się na treść weksla jak i roszczenie wynikające ze zobowiązania podstawowego.
Przedstawienie przy tym faktów i dowodów uzasadniających roszczenie podstawowe może mieć miejsce zarówno w pozwie albo w odpowiedzi na zarzuty pozwanego. W rozpatrywanej sprawie w świetle jednoznacznego stanowiska powoda (k. 31 v) nie ulega najmniejszej wątpliwości, że wierzyciel poszukiwał ochrony prawnej w oparciu o weksel gwarancyjny wypełniony w dniu 14 grudnia 2012 roku. Jego roszczenie podlegało więc rozpoznaniu na gruncie prawa wekslowego ze wszystkimi płynącymi stąd konsekwencjami. Jedną z nich jest to, że zarzut wypełnienia weksla niezgodnie z zawartym porozumieniem (art. 10 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 roku „Prawo wekslowe” – tekst jedn. :
Dz. U. 2016.160) nie powoduje przerzucenia na wierzyciela wekslowego (remitenta) ciężaru wykazania zadłużenia wystawcy, a to w związku z domniemaniem istnienia wierzytelności, które powstało na skutek wystawienia i wydania weksla (z bogatego i utrwalonego orzecznictwa Sądu Najwyższego wyroki: z 25 listopada 2010 roku I CSK 387/10 nie publ., LEX nr 688 660, z 17 stycznia 2008 roku III CSK 193/07 opubl. „Prawo Bankowe” 2008/5/17, z 23 października 2008 roku V CSK 71/08 nie publ., LEX nr 485921). To dłużnik wekslowy chcąc zwolnić się ze zobowiązania wekslowego musi udowodnić istnienie okoliczności z art. 10 (względnie 17) prawa bankowego.
Trzeba także pamiętać, że między zobowiązaniem z weksla gwarancyjnego in blanco i ze stosunku pierwotnego (podstawowego) istnieje określona łączność, wyrażająca się w tym, że zobowiązanie oparte na wekslu nie powstaje, jeżeli nie istnieje pierwotne roszczenie cywilnoprawne. W ramach zarzutów przewidzianych w art. 10 w/w ustawy wystawca weksla może więc w szczególności powoływać się na przedawnienie roszczenia ze stosunku podstawowego. Wypełnienie weksla po upływie terminu przedawnienia roszczenia podlegającego zabezpieczeniu jest wypełnieniem niezgodnym z deklaracją wekslową i sprawia, że zobowiązanie wekslowe nie powstaje.
Należy w tym miejscu także zaznaczyć, że przedawnienia roszczenia wekslowego i ze stosunku podstawowego biegną niezależnie od siebie, przy czym przedawnienie praw z weksla in blanco nie rozpoczyna biegu do czasu jego wypełnienia (wyrok Sądu Najwyższego z 16 grudnia 2015 roku IV CSK 131/15 nie publ., LEX nr 1959490). Roszczenie wekslowe przeciwko wystawcy weksla własnego (w tym weksla in blanco) przedawnia się z upływem 3 lat od dnia płatności zgodnie z art. 70 zd. 1 prawa wekslowego (wyrok Sądu Najwyższego z 14 lutego 2008 roku II CSK 522/07, nie publ., LEX nr 496389 i dalsze wskazane w uzasadnieniu judykaty).
Odnosząc się bezpośrednio do zarzutów apelacyjnych należało uznać je za w pełni uzasadnione. Trafnie przede wszystkim skarżący zakwestionował przyjęcie przez Sąd a quo, iż nie doszło do przerwania biegu przedawnienia roszczenia ze stosunku podstawowego wskutek jego uznania przez A. J.. Uznanie, o którym mowa w art. 123 § 1 kc może przyjąć dwie formy: uznanie właściwe i niewłaściwe. To pierwsze jest nieuregulowaną odrębnie umową ustalającą co do zasady oraz zakresu istnienia albo nieistnienia jakiegoś stosunku prawnego.
Z kolei uznanie niewłaściwe stanowi przyznanie przez dłużnika wobec wierzyciela istnienia długu. Nie jest czynnością prawną, a oświadczeniem wiedzy. Dłużnik za jego pomocą stwierdza obowiązek swojego świadczenia i deklaruje, że nie zamierza uchylić się od np. zapłaty. Chodzi tu o taką jego aktywność, która z jednej strony stanowi potwierdzenie długu (dzięki czemu powstaje dowód jego istnienia), a z drugiej rodzi po stronie wierzyciela uzasadnione oczekiwanie na dobrowolne spełnienie świadczenia, co z kolei usprawiedliwia jego bezczynność (wyrok Sądu Najwyższego z 19 marca 1997 roku II CKN 46/97 OSN C 1997/10/143).
Do uznania niewłaściwego prowadzą zachowania np. w postaci zapłaty części długu oraz wszelkie wnioski kierowane do wierzyciela – jak o rozłożenie na raty czy odroczenie terminu płatności albo też zwolnienie z odsetek czy wręcz długu (jego części). Naturalnie rację ma Sąd Rejonowy twierdząc, że o uznaniu roszczenia można mówić wtedy, gdy te zachowania dotyczą w sposób jednoznaczny skonkretyzowanego, skierowanego przeciwko dłużnikowi roszczenia. Nie można jednak podzielić zapatrywania, że w rozpatrywanej sprawie sytuacja tak się nie przedstawiała.
Z załączonych do akt dokumentów jak i twierdzeń pozwanego rzeczywiście wynika, że strony łączyły w przeszłości różne umowy pożyczki czy kredytów. Umknęło jednak uwagi Sądu meriti, że nawet sam pozwany nigdy nie twierdził, żeby została zawarta więcej niż jedna umowa o linię pożyczkową. Jest też symptomatyczne, że pozwana E. J. w swoim piśmie do (...)-u (...) z 17 grudnia 2014 roku (k.
85) odwołuje się jednoznacznie do zadłużenia „wynikającego z linii pożyczkowej nr (...)”…, co wskazuje, że problemem była wówczas zapłata należności właśnie z tej umowy. W zespole tych faktów siłą rzeczy oświadczenie A. J. (które wpłynęło do powoda 14 maja 2012 roku - k. 84 ),, o rozłożenie linii pożyczkowej na raty w wysokości 400,…” należało potraktować jako odnoszące się bezpośrednio do umowy z 24 listopada 2006 roku nr (...) (przy początkowej dacie wymagalności stosownych roszczeń od dnia 25 listopada 2009 roku).
Doszło więc do uznania niewłaściwego roszczenia o wykonanie zobowiązania z przedmiotowej umowy (zwrotu pożyczki wraz ze świadczeniami ubocznymi). Skutkowało to przerwaniem biegu 3-letniego terminu przedawnienia tego roszczenia. W konsekwencji Sąd I instancji niewłaściwie przyjął, by doszło do przedawnienia roszczenia podstawowego przed wypełnieniem weksla (co nastąpiło 14 grudnia 2012 roku) i wadliwe zastosował przepis art. 117 § 2 kc. Błędne oddalenie powództwa z uwagi na przedawnienie prowadzi do nierozpoznania istoty sprawy w rozumieniu art. 386 § 4 kpc.
Ma to bowiem miejsce wówczas, gdy min. Sąd zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna unicestwiająca roszczenie albo wykluczająca jego skuteczne dochodzenie – w tym właśnie przedawnienie (z ugruntowanego i jednolitego orzecznictwa Sądu Najwyższego przykładowo postanowienia tego Sądu z 21 lipca 2016 roku I CZ 53/16 nie publ., LEX nr 2082059 i z 23 października 2015 roku V CZ 63/15 nie publ., LEX nr 1956359). Stąd też na podstawie przywołanego przepisu Sąd Okręgowy we Włocławku uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu we Włocławku.
W trakcie ponownego procedowanie Sąd I instancji zbada merytoryczną zasadność dochodzonego roszczenia oraz rozstrzygnie o zasadności zgłoszonego przez pozwanego zarzutu potrącenia (k.100 – 101). Będzie też miał na uwadze, że – jak już wyżej zasygnalizowana – nie uległo przedawnieniu roszczenie wekslowe, gdyż w tym przypadku zastosowanie ma 3-letni termin przedawnienia wskazany w art. 70 zd. 1 prawa wekslowego. Uwzględni też, że zastrzeżona w deklaracji wekslowej z 24 listopada 2006 roku (k.6) możliwość wypełnienia weksla w każdym czasie nie jest klauzulą abuzywną w rozumieniu art. 385 kc.
Taka formuła nie kształtowała praw dłużnika w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami rażąco naruszając przy tym jego interesy. Pamiętając już to, że jest ona od dawna spotykana w praktyce i powszechnie akceptowana, to spełnia ona określony cel. Weksel in blanco wręczany jest z reguły jako zabezpieczenie, a termin płatności weksla nie musi pokrywać się z terminem płatności zobowiązania, które zabezpiecza (tak Sąd Najwyższy np. w orzeczeniu z 3 listopada 1933 roku III C 21/33 Zb. Orz. SN 1934, p. 351). Zwykle jest to termin późniejszy, gdyż z reguły wierzyciel czeka przez pewien czas na dobrowolne wykonanie zobowiązania, a czasem nawet prolonguje termin płatności.
Dlatego właśnie termin płatności weksla nie jest znany w dniu jego podpisywania i stąd tez strony posługują się wspomnianym sformułowaniem, które jest korzystne dla obu stron i w równym stopniu zabezpiecza ich interesy. O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w myśl przepisu art. 108 § 2 kpc. SSO Mariusz Nazdrowicz.