Social Security Court dismisses appeal claiming voluntary third-party payment of social contributions constitutes undue payment. Appeal rejected as payment was voluntary and debt extinguished. Court held third parties may pay social contributions without refund rights.

Sygn. akt III AUa 995/16

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 2 marca 2017 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Krystyna Smaga Sędziowie: SA Elżbieta Gawda (spr.) SA Barbara Hejwowska Protokolant: sekretarz sądowy Krzysztof Wiater po rozpoznaniu w dniu 2 marca 2017 r. w Lublinie sprawy (...)Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. z udziałem zainteresowanego K. Ł. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L. o zwrot nienależnie opłaconych składek na skutek apelacji wnioskodawcy(...)Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w L. od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt VII U 1624/14 oddala apelację. Barbara Hejwowska Krystyna Smaga Elżbieta Gawda III AUa 995/16

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 5 maja 2016 r. Sąd Okręgowy w Lublinie oddalił odwołanie (...)spółki z o.o. w L. od decyzji pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. odmawiającej zwrotu składek zapłaconych w dniu 17 października 2011 r. w kwocie 2.144,48 zł. Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na następujących ustaleniach i rozważaniach prawnych: K. Ł. był wspólnikiem i prezesem firmy (...)Sp. z o.o. w L.. W dniu 20 lipca 2012 roku sprzedał swoje udziały na rzecz C. B.. Obecnie jest prokurentem spółki(...), której prezesem jest jego żona N. L..

W dniu październiku 2011 roku organ rentowy rozliczył konto spółki (...)i stwierdził, że na jej koncie istnieje zadłużenie za maj 2011 roku – różnica składki i od czerwca 2011 roku do sierpnia 2011 roku – pełne składki. Pozwany zobowiązał spółkę do uregulowania zaległych składek. Następnie Biuro (...) prowadzone przez D. W. a działające w imieniu (...)spółki z o.o. w L., pismem z dnia 6 października 2011 roku wnosiło o przeksięgowanie wpłat dokonanych w dniu 3 października 2011 roku tytułem składki za sierpień 2011 roku jako mylnie wpłaconych przez Konsorcjum (...) zamiast faktycznie wpłaconych przez(...).

Z uwagi na fakt, że błędnie wskazano NIP(...)tj. firmy na którą miała być przeksięgowana wpłata, ZUS pismem z dnia 14 listopada 2011 roku zwrócił się do Konsorcjum (...) o wskazanie prawidłowego NIP-u . Konsorcjum (...) w piśmie z dnia 24 listopada 2011 roku wskazało prawidłowy NIP, przy czym pismo firmowane jest pieczęcią (...)Sp. z o.o., a nie księgowej. Przeksięgowania wpłaty dokonano w dniu 3 października 2011 roku. Pismem z dnia 15 grudnia 2011 roku pozwany poinformował (...), że zgodnie z dyspozycją Konsorcjum- (...), dokonano przeksięgowania składki.

W dniu 16 kwietnia 2014 roku Konsorcjum- (...) wezwał organ rentowy do zwrotu kwoty łącznej 2.144,48 zł jako nadpłaty składek, gdyż uzyskał informację, że nadpłata taka istnieje. Wnioskodawca został poinformowany o braku nadpłaty, gdyż została przeksięgowana na konto zaległych składek(...)., zgodnie z dyspozycją. Powyższy stan faktyczny Sąd Okręgowy ustalił na podstawie akt ubezpieczeniowych oraz zeznań N. L., która na temat okoliczności wydanej dyspozycji nie była zorientowana i wskazała, że mąż K. Ł. w spornym okresie reprezentował spółkę.

Sąd Okręgowy nie obdarzył wiarą zeznań K. Ł. który stwierdził, że nie wydawał dyspozycji księgowej do przeksięgowania składki z konta jednej firmy na konto drugiej oraz że księgowa przekroczyła swoje kompetencje dokonując tej czynności. Zeznania te pozostają w oczywistej sprzeczności z zeznaniami świadka D. W., która zeznała, że obsługiwała jedynie spółkę (...)i na polecenie K. Ł. sporządziła pismo o przeksięgowanie składek z konta tej spółki. Zeznała nadto, że nie składała żadnych pism do ZUS bez konsultacji z K.

Ł.. Sąd obdarzył w tej części wiarygodnością zeznania D. W., bowiem przemawia za tym korespondencja prowadzona z ZUS przez świadka i bezpośrednio przez Konsorcjum- (...). Świadek wystosowała tylko jedno pismo do ZUS wskazując na błąd w określeniu płatnika składek i o przeksięgowanie składek. Dalszą korespondencję prowadziło bezpośrednio Konsorcjum- (...), co wynika wprost z pism na k. 22, 23 t. I akt składkowych, potwierdzenia odbioru korespondencji przez pracownika wnioskodawcy - pisma ZUS k.24. W ocenie Sądu Okręgowego okoliczności te jednoznacznie wskazują, że Konsorcjum- (...) podjęło czynności zmierzające do przeksięgowania nadpłaconej składki za miesiąc sierpień 2011 roku na poczet zaległości w składkach(...)a nadto przez blisko 2 lata nikt nie kwestionował tej dyspozycji.

W oparciu o poczynione ustalenia Sąd Okręgowy nie uwzględnił odwołania, przywołując przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2016 roku, poz. 963). Reguły postępowania w sprawie zwrotu składek określają przepisy zawarte w art. 24 ust. 6a – 6e cyt. ustawy. Zgodnie z ich treścią nienależnie opłacone składki podlegają zaliczeniu przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek, a w razie ich braku - na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik składek złoży wniosek o zwrot składek, z zastrzeżeniem ust. 6c, 8 i 8d (ust. 6a).

Zakład zawiadamia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek, które zgodnie z ust. 6a mogą być zwrócone, chyba że nie przekraczają wysokości kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (ust. 6b). Po stwierdzeniu, że składki zostały nienależnie opłacone, płatnik składek może złożyć wniosek o ich zwrot (ust. 6c). Nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku, o którym mowa w ust. 6c (ust. 6d). Jeżeli nienależnie opłacone składki nie zostaną zwrócone w terminie określonym w ust. 6d, podlegają oprocentowaniu w wysokości równej odsetkom za zwłokę pobieranym od zaległości podatkowych, od dnia złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 6c (ust. 6e).

Treści powołanych przepisów art. 24 ustawy systemowej wskazują, że nienależnie opłacone składki w pierwszym rzędzie podlegają z urzędu zaliczeniu przez ZUS na poczet zaległych lub bieżących składek. Jeżeli natomiast płatnik składek nie ma wobec ZUS ani zaległych, ani bieżących zobowiązań z tytułu składek, ZUS nadpłatę zalicza na poczet przyszłych składek, chyba że płatnik złoży wniosek o jej zwrot. Wynika z tego, że płatnik składek może ubiegać się o zwrot nienależnie opłaconych składek tylko wtedy, gdy nie ma zaległych lub bieżących zobowiązań w stosunku do ZUS.

Jak ustalono stan konta płatnika składek nie wykazuje nadpłaty w zakresie składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i fundusz pracy i FGŚP pismo k. 13 a.skł. t.II). Kierując się przedstawionymi względami oraz w oparciu o powołane przepisy, a także na podstawie art. 477 14 § 1 k.p.c. (błędnie wskazany § 2 cyt. przepisu) Sąd Okręgowy oddalił odwołanie. Apelację od powyższego wyroku złożył pełnomocnik wnioskodawcy zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1) naruszenie art. 24 ust. 6a, 6e i 8d cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz nart. 59 § 1 ustawy ordynacja podatkowa przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że wnioskodawca nie ma nadpłaty składek, podczas gdy organ rentowy nie miał prawa nadpłaconych składek przekazać na zaległe składki innego płatnika; tym samym składka powinna podlegać zwrotowi;

2) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym i uznanie, że K. Ł. wydał dyspozycję przeksięgowania składek, podczas gdy zaprzeczył temu przed sądem a dokumenty złożone do ZUS nie zostały opatrzone podpisem zarządu;

3) naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. przez sprzeczność ustaleń Sądu z zebranym materiałem dowodowym i uznanie, że wnioskodawca nie ma nadpłaty, podczas gdy z wyjaśnień N. Ł. i zeznań K. Ł. wynika, że za pracownicę S. S. doszło do dwukrotnego uiszczenia składek, które ZUS bezprawnie przeksięgował na konto (...). Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku i zobowiązanie pozwanego do zwrotu nadpłaconych składek oraz zasądzenie kosztów procesu. W uzasadnieniu apelacji pełnomocnik wnioskodawcy rozwinął argumentację potwierdzającą, w jego ocenie, zasadność zarzutów. Opierając się na ustaleniach faktycznych jak i rozważaniach prawnych poczynionych przez

Sąd I instancji Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest bezzasadna i podlega oddaleniu. Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń i wydał trafne, odpowiadające prawu rozstrzygnięcie. Sąd Apelacyjny akceptuje w całości ustalenia faktyczne jak i podstawę prawną rozstrzygnięcia, wskazaną przez Sąd pierwszej instancji, zatem nie zachodzi konieczność ich powtarzania (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 października 1998 r. II CKN 923/97, OSNC 1999/3/60). Zarzuty apelacji nie są trafne. Przede wszystkim Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., zgodnie z którym Sąd ocenia wiarogodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału.

Sąd obdarzył wiarą zeznania N. L. oraz zeznania świadka D. W., uznając, że są spójne z pozostałym materiałem dowodowym jakim jest korespondencja pomiędzy spółką(...) a organem rentowym. Sąd odmówił wiary zeznaniom K. Ł. z uwagi na ich sprzeczność z prowadzoną na bieżąco dokumentacją ZUS. Dokonana przez sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami lub gdy wnioskowanie sądu jest sprzeczne z doświadczeniem życiowym. Nie jest wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu, chyba że strona jednocześnie wykaże, iż ocena dowodów przyjęta przez sąd za podstawę rozstrzygnięcia przekracza granice swobodnej oceny dowodów (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 2000 r., V CKN 17/00 – OSNC 2000, z. 10, poz. 189 oraz z dnia 5 sierpnia 1999 r., II UKN 76/99 – OSNP 2000, nr 19, poz. 732).

Taka sytuacja w sprawie niniejszej nie występuje. Sąd w zgodzie z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym ocenił dowody osobowe, nie naruszając zasady ustanowionej w treści art. 233 § 1 k.p.c. W ocenie Sądu Apelacyjnego zasadnie i zgodnie z zebranym materiałem dowodnym Sąd Okręgowy ustalił, że Konsorcjum- (...), działając przez uprawniony organ (pismo w aktach ZUS) wydało dyspozycję przeksięgowania składek na rzecz firmy (...), wskazując NIP tego podmiotu. Dyspozycja powyższa została wykonana przez osobę zajmującą się księgową obsługą spółki.

Tym samym na koncie Konsorcjum- (...) nie figuruje żadna nadpłata, gdyż składki należne od firmy (...)zostały przelane na jej konto. W ocenie Sądu Apelacyjnego przepisy cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawierają żadnego zakazu opłacania składek przez inny podmiot niż płatnik. Przepis art. 46 ust. 1 cyt. ustawy zobowiązuje płatnika składek do opłacania należnych składek za każdy miesiąc kalendarzowy. Przepis ten kreuje zatem zobowiązanie i wskazuje podmiot, który w świetle prawa winien zobowiązanie to wykonać.

Nie oznacza to jednocześnie, że inny podmiot niż płatnik składek nie ma możliwości zapłaty składek. W ocenie Sądu Apelacyjnego jeśli inny, niż płatnik składek, podmiot wyrazi i zrealizuje wolę zapłaty składek to nie może następnie skutecznie domagać się ich zwrotu. W świetle art. 24 ust. 6d cyt. ustawy zwrotowi podlegają nienależnie opłacone składki. Składka, którą z własnej woli opłacił wnioskodawca, była składką należną od (...), zatem błędne jest twierdzenie apelującego o dokonaniu nienależnej opłaty.

W ocenie Sądu Apelacyjnego nie ma znaczenia fakt, że składki na ubezpieczenia społeczne są należnościami publiczno-prawnymi. Taki charakter należności nie przekreśla możliwości uiszczenia składek przez inny podmiot niż ten, na którym ciąży zobowiązanie, gdyż przepisy ustawy o systemie społecznym nie zawierają regulacji stanowiącej, że tylko i wyłącznie płatnik składek może wykonać ciążące na nim zobowiązanie. Przyjęcie odmiennej, wynikającej z apelacji koncepcji, prowadziłoby do nadużyć w sytuacji gdy inny podmiot uiściłby składkę a następnie, po upływie terminu przedawnienia do jej zapłaty przez płatnika, domagałby się zwrotu jako nienależnie opłaconej.

Dotyczy to zwłaszcza sytuacji gdy w obu podmiotach działają te same osoby fizyczne. Z treści cytowanego w apelacji art. 59 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. ordynacja podatkowa, znajdującego zastosowanie z mocy art. 31 cyt. ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, wynika, że zobowiązanie podatkowe wygasa w całości lub w części wskutek zapłaty. Skoro zatem należność składkowa firmy(...)została zapłacona to jej zobowiązanie wygasło zaś dobrowolność wpłaty spółki (...)oznacza, że składki nie zostały zapłacone nienależnie.

W ocenie Sądu Apelacyjnego wyrok wydany przez Sąd Okręgowy jest prawidłowy, nie narusza przepisów prawa materialnego i procesowego, wskazanych w apelacji. Tym samym apelacja jako bezzasadna podlega oddaleniu w trybie art. 385 k.p.c.