Legislator Case Law & Legislation
II AKa 349/16 AI generated

Appeal court quashes first instance verdict for aiding and abetting fraud due to insufficient evidence of intent and company status.

Case Number II AKa 349/16
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Court of Appeal quashed the first-instance judgment and remanded the case for retrial. The lower court found the defendant guilty of aiding and abetting fraud by assisting in the disposal of company assets, but the appellate court determined this was insufficient. The court ruled that mere physical presence at the signing and delivery of contracts did not prove the necessary intent or objective facilitation required for the crime. Consequently, the case was sent back to the District Court to establish the company's financial status and the defendant's specific role in facilitating the fraud.

Legislator headnote

AI generated

Art. 18 § 3 k.k.; Art. 286 § 1 k.k.: Aiding and abetting requires proof of specific intent and objective facilitation; mere physical presence at contract signing is insufficient without further analysis of the perpetrator's knowledge regarding the company's financial condition and the ability of the principal offender to commit the crime independently.

Keywords

AI generated
aiding and abetting fraudulent disposal of assets intent requirement objective facilitation remand for retrial company financial status criminal liability

Cited Legislation

AI generated
Art. 18 § 3 k.k.
(...) w W., oskarżonego z art. 18§ 3 k.k.
Art. 286 § 1 k.k.
o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw.
Art. 294 § 1 k.k.
z art. 294 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r.
Art. 64 § 1 k.k.
z art. 64 § 1 k.k. i za to przestępstwo na podstawie art.
art. 18§ 3 k.k
(...) w W., oskarżonego z art. 18§ 3 k.k.
art. 64§ 1 k.k
art. 286 § 1 k.k
o czyn z art. 286 § 1 k.k.
art. 294 § 1 k.k
art. 19 § 1 k.k
i za to przestępstwo na podstawie art. 19 § 1 k.k.
art. 46 § 1 k.k
na podstawie art. 46 § 1 k.k.

Cited Case Law

AI generated
II KK 445/05

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt II AKa 349/16

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 30 listopada 2016 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący Sędzia SA - Małgorzata Janicz (spr.) Sędziowie SA - Marek Motuk SO(del.) - Grzegorz Miśkiewicz Protokolant sekr. sąd Łukasz Jachowicz przy udziale Prokuratora Gabrieli Marczyńskiej - Tomali po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. sprawy M. G. s. J. i G. z d. T., urodz. (...) w W., oskarżonego z art. 18§ 3 k.k. w zw. z art. 286§ 1k.k. w zw. z art. 294§ 1k.k. w zw. z art. 64§ 1 k.k. na skutek apelacji wniesionej przez obrońcę oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 6 lipca 2016 r. sygn. akt VIII K 2/15 1. uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu w Warszawie;

2. zasądza od Skarbu Państwa na rzecz adwokata W. S. Kancelaria Adwokacka w W. kwotę 738 zł, w tym 23% VAT, tytułem kosztów nieopłaconej obrony z urzędu świadczonej przed Sądem Apelacyjnym.

UZASADNIENIE

M. G. podejrzany był o to, że: - w dniu 08 października 2013 r., działając wspólnie i w porozumieniu z P. S. oraz w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, doprowadził (...) Sp. z o.o. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w postaci pojazdu marki B. (...) o nr rej. (...) o wartości 200.000 zł., pojazdu marki (...) o nr rej. (...) o wartości 170.000 zł. oraz pojazdu marki (...) (...)o nr rej. (...) o wartości 200.000 zł., wprowadzając w błąd przedstawiciela w/w Spółki co do zamiaru wywiązania się przez (...) Sp. z o.o. z zawartych umów najmu o numerach (...) dot. wskazanych wyżej pojazdów, przy czym oskarżony czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu co najmniej 6 miesięcy kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 04 lipca 2007 r. w sprawie IV K 646/07 za umyślne przestępstwo podobne tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. Wyrokiem z dnia 6 lipca 2016 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie oskarżonego, w ramach zarzucanego mu czynu uznał za winnego tego, że:

1. w dniu 08 października 2013 r. działając w zamiarze by ustalona osoba dokonała przestępstwa, udzielił pomocy ustalonej osobie reprezentującej (...) Sp. z o.o. w W. do doprowadzenia do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości spółki (...) Sp. z o.o. w W. w ten sposób, że wiedząc o działaniu w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i wprowadzaniu w błąd przedstawiciela w/w Spółki co do zamiaru wywiązania się przez (...) Sp. z o.o. z zawartych umów, pojechał wraz z ustaloną osobą i był obecny podczas podpisywania umów najmu trzech samochodów marki (...)o nr rej. (...) o wartości 200.000 zł., (...) o nr rej. (...) o wartości 170.000 zł. oraz (...) (...)o nr rej. (...) o wartości 200.000 zł. (numery umów (...)) i odbierał wraz z ustaloną osobą te samochody, przy czym czynu tego dopuścił się w ciągu 5 lat po odbyciu w okresie od 11.09.2008 r. do 19.05.2009 r. kary pozbawienia wolności orzeczonej wyrokiem Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli w Warszawie z dnia 04 lipca 2007 r. w sprawie IV K 646/07 za umyślne przestępstwo podobne tj. przestępstwa z art. 18 §3 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. i w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to przestępstwo na podstawie art. 19 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności;

2. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia w części szkody poprzez zapłatę kwoty 100.000 zł (sto tysięcy złotych) na rzecz pokrzywdzonego spółki (...) Sp. z o.o. w W.;

3. na podstawie art. 618 § 1 pkt. 11 k.p.k. zasądził od Skarbu Państwa na rzecz adw. W. S. kwotę 1920 zł (jeden tysiąc dziewięćset dwadzieścia złotych) powiększoną o stawkę podatku VAT tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu;

4. na podstawie art. 624 § 1 k.p.k. zwolnił oskarżonego w całości od ponoszenia kosztów sądowych i opłat w sprawie. Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł obrońca oskarżonego. Wyrokowi zarzucił: I. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść orzeczenia poprzez ustalenie, że oskarżony znał kondycję finansową firmy (...) Sp. z o.o. wiedział o braku prowadzenia przez nią działalności gospodarczej, a ponadto zdawał sobie sprawę, że uczestnicząc przy zawieraniu z (...) Sp. z o.o. umów nr:(...) na wynajem samochodów (...), wprowadza w błąd przedstawiciela w/w/ Spółki co do zamiaru wywiązania się przez (...) Sp. z o.o. z zawartych umów, a w szczególności zwrotu wynajętych samochodów;

II. naruszenie przepisów proceduralnych, a konkretnie art. 167 k.p.k., poprzez zaniechanie wezwania z urzędu w charakterze świadka - po uprzednim uzyskaniu z banku (...) danych osobowych A. N., który dokonywał wpłat na rzecz (...) Sp. z o.o. na okoliczność - tytułów z jakich dokonywano operacji pieniężnych z rachunku (...) Sp. z o.o. w banku (...) i posiadanej przez niego wiedzy na temat działalności gospodarczej prowadzonej przez (...) Sp. z o.o., co doprowadziło do błędnego ustalenia o nieprowadzenia działalności gospodarczej przez (...) Sp. z o.o. i jej stanie majątkowym;

III. naruszenie przepisów proceduralnych, a konkretnie art. 167 k.p.k., poprzez zaniechanie wezwania z urzędu, charakterze świadka przedstawiciela firmy (...) Sp. z o.o. ul. (...) (...)-(...) W. na okoliczność - tytułów z jakich spółka dokonywała wpłat na rzecz (...) sp. z o.o., prowadzonej przez (...) działalności gospodarczej i powiązań gospodarczych miedzy spółkami, co doprowadziło do błędnych ustaleń o braku prowadzenia działalności gospodarczej przez (...) Sp. z o.o. i jej stanie majątkowym; IV. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, który miał wpływ na treść orzeczenia poprzez przyjęcie, że oskarżony zdawał sobie sprawę, że uczestnicząc przy zawieraniu umowy najmu samochodów (...) z (...) z (...) Sp. z o.o. wprowadza w błąd przedstawiciela w/w/ Spółki co do zamiaru wywiązania się przez (...) Sp. z o.o. z zawartych umów, albowiem na dzień zawarcia umowy nie było żadnych środków na koncie firmy.

Tymczasem z historii konta (k. 256 i następne) wynika, że w dacie zawarcia przedmiotowych umów prowadzone były z tego konta operacje bankowe (jak i po tej dacie), dokonywano wpłat na przedmiotowe konto, w kwotach umożliwiając spłatę zobowiązań wobec (...) Sp. z o.o. Przykładowo 17.01.2014 r. spółka (...) sp. z o.o. z W. wpłaciła kwotę 40.857 zł., 18.02.2014 r. kwotę 16.290 zł., 18.03.2014 r. -14.600, 00 zł, a 20.03.2014 r. wpłacono na konto 20.000 zł. Wniósł o uchylenie wyroku w całości i uniewinnienie oskarżonego względnie uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do Sądu Okręgowego celem przeprowadzenie uzupełnienia postępowania dowodowego.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

apelacja obrońcy oskarżonego okazała się zasadna, zasadny także był wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd Okręgowy w Warszawie. Na wstępie zauważyć należy, iż rozpoznawana sprawa tylko pozornie wydaje się nieskomplikowaną pod względem zarówno dowodowym jak i prawnym. W rzeczywistości, pomimo dołożonych przez Sąd Okręgowy starań, uznać należy, iż wyrok w niej zapadły jest przedwczesny, a okoliczności faktyczne zdarzenia objętego zarzutem w wersji przypisanej oskarżonemu w wyroku, nie zostały dostatecznie wyjaśnione, co w konsekwencji doprowadziło do oceny niekompletnego materiału dowodowego.

Zauważyć należy, iż zarówno obrońca oskarżonego, jak i sąd meriti mają rację, gdy wskazują na umyślny charakter czynu z art. 286 § 1 k.k. Przypomnieć należy, iż wymagana jest tu szczególna postać zamiaru bezpośredniego kierunkowego (dolus directus coloratus). W orzecznictwie przyjmuje się, iż określone w art. 286 k.k. przestępstwo oszustwa jest przestępstwem umyślnym, zaliczanym do tzw. celowościowej odmiany przestępstw kierunkowych. Powyższe ujęcie znamion strony podmiotowej wyklucza możliwość popełnienia oszustwa z zamiarem ewentualnym.

Zamiar bezpośredni winien obejmować zarówno cel, jak i sposób działania zmierzający do zrealizowania tego celu. Przypisując sprawcy popełnienie przestępstwa określonego w art. 286 § 1 k.k., należy wykazać, że obejmował on swoją świadomością i zamiarem bezpośrednim (kierunkowym) nie tylko to, że wprowadza w błąd inną osobę (względnie wyzyskuje błąd), ale także i to, że doprowadza ją w ten sposób do niekorzystnego rozporządzania mieniem i jednocześnie chce wypełnienia tych znamion ( vide m in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 czerwca 2009 r., WA 16/09, Prok. i Pr.-wkł. 2009, Nr 11–12, poz. 8).

Natomiast istotą pomocnictwa jest ułatwienie innej osobie popełnienia czynu zabronionego. Ustawa wskazuje na typowe formy pomocnictwa, jakimi są: dostarczenie narzędzia, środka przewozu, a także udzielenie rady lub informacji. Użyty w ustawie zwrot "w szczególności" wskazuje, że w grę mogą wchodzić również inne formy pomocnictwa. Chodzi zatem o takie zachowania, które - obiektywnie rzecz biorąc - ułatwiają popełnienie czynu zabronionego, o czym przesądza określenie ustawowe "ułatwia". Zachowanie, które popełnienia czynu zabronionego nie ułatwiało, a jedynie - według zamiaru sprawcy - miało ułatwić, może być traktowane jako usiłowanie pomocnictwa.

Podkreślić należy, iż pomocnictwo zostało opisane w ustawie w sposób złożony, co sprawia, iż dla odczytania znamion charakteryzujących tę postać czynu zabronionego konieczne jest w każdym przypadku wykorzystanie dwóch jednostek tekstu prawnego. Pomocnictwo ma w każdym przypadku złożoną podstawę kwalifikacji prawnej, na którą składają się art. 18 § 3 k.k., który ma charakter przepisu zrębowego, określającego zasadniczą część znamion ułatwiania, oraz odpowiedni przepis części szczególnej lub przepis pozakodeksowy, który ma charakter przepisu uzupełniającego treściowo art. 18 § 3 k.k. (vide m in. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 sierpnia 2006 r., sygn.

II KK 445/05). Przenosząc powyższe rozważania na grunt sprawy niniejszej, stwierdzić należy, iż ustalony przez Sąd Okręgowy stan faktyczny obejmuje bez wątpienia fakt działania przez ustaloną osobę w sposób, w który zrealizowane zostały znamiona przestępstwa opisanego w art. 286 § 1 k.k., jednak nie jest to z pewnością wystarczające do przypisania oskarżonemu pomocnictwa do tego przestępstwa. Przypomnieć trzeba, iż ułatwianie popełnienia czynu zabronionego może przybrać formę fizyczną lub psychiczną. Opisane przez Sąd Okręgowy sposoby działania oskarżonego ( vide strona 15 pisemnych motywów zaskarżonego orzeczenia) ograniczające się do pojechania razem z P. S. do siedziby firmy (...) Sp.z.o.o., obecności oskarżonego przy podpisywaniu umów najmu trzech samochodów marki (...) i wreszcie przy ich odbieraniu, z pewnością, bez głębszej analizy tych aspektów działania oskarżonego, nie może być wystarczające do skutecznego uznania, że wypełnił znamiona przypisanego mu przez Sąd I instancji czynu.

Do ustalenia zamiaru oskarżonego, co jest niewątpliwie sprawą kluczową w tym postępowaniu, nie wystarczy wskazanie wymienionych form działania, ale także wyjaśnienie innych okoliczności czynu. Jedną z istotnych okoliczności jest wiedza oskarżonego czy też jej brak co do kondycji spółki (...) Sp. z o.o. Przedwczesne jest, choćby w świetle treści zarzutów apelacji, twierdzenie Sądu I instancji zawarte w pisemnych motywach zaskarżonego orzeczenia (vide str. 14 ) o nie prowadzeniu działalności gospodarczej przez ww podmiot gospodarczy, zwłaszcza wobec znaczenia tych okoliczności dla oceny zamiaru oskarżonego w ramach przypisanego mu czynu.

Przypomnieć bowiem należy, iż ustalenie zamiaru sprawcy jest czynnością wieloetapową i opierać się musi na wszechstronnej analizie wszystkich okoliczności podmiotowo-przedmiotowych, nie zaś na wskazaniu jedynie niektórych z nich. Dlatego też zaskarżony wyrok nie mógł się ostać i jako orzeczenie przedwczesne musiał zostać uchylony, a sprawa przekazana Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Zakres czynności koniecznych do przeprowadzenia i ich charakter przekraczał ramy postępowania odwoławczego i niewątpliwie, w związku z koniecznością oceny na nowo całego materiału dowodowego dotyczy znaczącej części procesu orzekania w sprawie.

Sąd Okręgowy winien przede wszystkim, na podstawie uprzednio zgromadzonej dokumentacji księgowej i skarbowej, a także analizy rachunku (...) Sp. z o.o. ustalić jej prawdziwy charakter, w tym przede wszystkim, ocenić czy prowadziła ona działalność gospodarczą i czy posiadała środki finansowe, a także czy jedynie oskarżony miał pełnomocnictwo do dokonywania wypłat z rachunku spółki. Dopiero ustalenie wszystkich powyższych okoliczności pozwoli na ocenę czy rzeczywiście działanie oskarżonego „obiektywnie ułatwiało” innej osobie popełnienie czynu opisanego w art. 286§ 1 k.k., a w szczególności wskazanie na czym owo ułatwianie polegało i czy bez tych czynności sprawca pojedynczy, czy też „główny” nie mógłby zrealizować znamion czynu zabronionego.

Wobec powyższego Sąd Apelacyjny orzekł jak w wyroku.