Court dismissed request to change inheritance ruling; lack of notarial declaration does not alter statutory acquisition rules.
Legislator summary
AI generatedThe court dismissed the applicants' request to amend a final inheritance ruling regarding the acquisition of an estate with the benefit of inventory. The applicants argued that a notarial declaration of acceptance was missing from the court's decision, while the opposing bank contended that statutory provisions render such a specific mention unnecessary. The court ruled that the acquisition of an estate occurs by operation of law upon opening, and the absence of a notarial record does not affect the legal validity of the acceptance declared within the statutory period.
Legislator headnote
AI generatedArt. 679 k.p.c.; Art. 1015 k.c.: The acquisition of an estate occurs by operation of law upon opening, and the absence of a notarial declaration in the court's ruling does not affect the validity of an acceptance with the benefit of inventory made within the statutory period.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II Ns 1656/16 POSTANOWIENIE Dnia 5 grudnia 2016 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi Widzewa w Łodzi, Wydział II Cywilny w składzie następującym: Przewodniczący SSR A. B. Protokolant sekretarz sądowy P. O. po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2016 roku w Łodzi na rozprawie sprawy z wniosku M. H. – J. i K. J. (1) z udziałem (...) Banku Spółdzielczego w P. o zmianę postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku postanawia:
1. oddalić wniosek;
2. oddalić wniosek M. H. J. i K. J. (1) o zwrot kosztów postępowania;
3. oddalić wniosek (...) Banku Spółdzielczego w P. o zwrot kosztów postępowania;
4. stwierdzić, iż wnioskodawcy oraz uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie. Sygnatura akt II Ns 1656/16
UZASADNIENIE
We wniosku złożonym w dniu 17 lipca 2016 roku M. J. i K. J. (1), reprezentowani przez profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata, wnieśli o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po zmarłym J. J. (2) wydanego przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, II Wydział Cywilny w dniu 16 grudnia 2011 roku w sprawie II Ns 1166/10 poprzez stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu 5 lipca 2009 roku J. J. (2), ostatnio zamieszkałym w Ł., nabyli z ograniczeniem odpowiedzialności za długi (z dobrodziejstwem inwentarza) wnioskodawcy M.
J. i K. J. (1). Wnieśli także o zasądzenie od uczestnika na ich rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wniosku wskazano, iż w dniu 5 listopada 2009 roku przed notariuszem G. R. wnioskodawczy złożyli oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza po zmarłym w dniu 5 lipca 2009 roku J. J. (2). Nie znalazło to odzwierciedlenia w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku wydanym przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi w sprawie II Ns 1166/10 w dniu 16 grudnia 20112 roku, gdyż Sąd stwierdził nabycie przez nich spadku wprost.
Wnioskodawcy w tym postępowaniu nie braku udziału, gdyż nie mieszkali pod adresem wskazanym we wniosku, jako ich adres zamieszkania. O wydaniu postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku dowiedzieli się w dniu 24 marca 2016 roku. (wniosek - k. 2-3, pełnomocnictwo – k. 4, k.
5) W piśmie wniesionym w dniu 12 października 2016 roku (...) Bank Spółdzielczy w P. wniósł o oddalenie wniosku oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Dla uzasadnienia swojego stanowiska procesowego w sprawie uczestnik podniósł, iż nie zostały spełnione przesłanki ustawowe wskazane w treści przepisu art. 679 k.p.c., a kwestia zaznaczenia lub nie w treści postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie stanowi treści postanowienia spadkowego według art. 677 k.p.c..
Na wypadek nie podzielenia przez Sąd powyższej argumentacji, uczestnik przyłączył się do wniosku wnosząc jednocześnie o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania w oparciu o treść przepisu art. 102 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c. (odpowiedź na wniosek – k. 12-13) Sąd ustalił następujący stan faktyczny: J. J. (2) zmarł w dniu 5 lipca 2009 roku w Ł.. W chwili śmierci pozostawał w związku małżeńskim z M. H. – J.. Miał jednego syna - K. J. (1). Innych dzieci, w tym dzieci pozamałżeńskich i przysposobionych nie posiadał.
Zmarły nie sporządził testamentu. (zapewnienie spadkowe w protokole elektronicznym rozprawy z 21 listopada 2016r. k.
32) W dniu 5 listopada 2009 roku przed notariuszem G. R., w Kancelarii Notarialnej w Ł., M. J. i K. J. (1) za sygnaturą Rep. A numer (...) złożyli w formie aktu notarialnego oświadczenia o przyjęciu spadku po zmarłym J. J. (2) z dobrodziejstwem inwentarza. (poświadczona za zgodność z oryginałem kopia aktu notarialnego – k. 7-8) Jednocześnie, tego samego dnia przed notariuszem G. R., w Kancelarii Notarialnej w Ł., został sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia po J. J. (2), zmarłym w dniu 5 lipca 2009 roku w Ł. ostatnio zamieszkałym w Ł., na podstawie którego, spadek po zmarłym - na podstawie ustawy z dobrodziejstwem inwentarza - nabyli jego żona M. J. z domu H. (córka S. i W.) i syn K. J. (1) (syn J. i M.) po ½ części każde z nich. (poświadczona za zgodność z oryginałem kopia aktu poświadczenia dziedziczenia – k.
9) W dniu 16 sierpnia 2010 roku (...) Bank Spółdzielczy w P. złożył do Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzio wniosek o stwierdzenie, że spadek po zmarłym w dniu 5 lipca 2009 roku J. J. (2) nabyli: żona M. J. i syn K. J. (1) po ½ części każde z nich. M. J. i K. J. (1) zostali wskazani jako uczestnicy postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. We wniosku został wskazany ich adres zamieszkania: (...)-(...) Ł., ul. (...). Sprawa została zarejestrowana za sygnatura akt II Ns 1166/10. (wniosek o stwierdzenie nabycia spadku – k. 3 załączonych akt II Ns 1166/10) M.
J. i K. J. (1) od grudnia 2009 roku nie mieszkali pod adresem: Ł., ul. (...). (zeznania wnioskodawczyni w protokole elektronicznym rozprawy z dnia 21 listopada 2016 roku – k. 32-33, zeznania wnioskodawcy w protokole elektronicznym rozprawy z dnia 21 listopada 2016 roku – k. 33; notatka urzędowa z dnia 27 września 2010 roku – k. 37 załączonych akt II Ns 1166/10) W sprawie II Ns 1166/10 dokonano ogłoszeń o toczącym się postępowaniu w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku. (dowód publikacji ogłoszenia - k. 62 w załączonych aktach II Ns 1166/10) Postanowieniem z dnia 16 grudnia 2011 roku wydanym w sprawie II Ns 1166/10 Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, II Wydział Cywilny stwierdził, że spadek po J.
J. (2), synu B. i D., zmarłym w dniu 5 lipca 2009 roku w Ł., ostatnio stale zamieszkałym w Ł. podstawie ustawy nabyli: żona M. J. z domu H. (córka S. i W.) oraz syn K. J. (1) (syn J. i M.) po ½ części każde z nich. Postanowienie to jest prawomocne od dnia 8 stycznia 2012 roku. (postanowienie ze stwierdzeniem jego prawomocności – k. 88 w załączonych aktach II Ns 1166/10) Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2016 roku wydanym w sprawie II Ns 529/16 Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, II Wydział Cywilny uchylił zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia po J.
J. (2) z dnia 5 listopada 2009 roku. Postanowienie to jest prawomocne. (okoliczność znana sądowi z urzędu z systemu sądowego Sędzia II) W dniu 17 sierpnia 2015 roku (...) Bank Spółdzielczy w P. złożył do Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzio wniosek o nadanie klauzuli wykonalności tytułowi wykonawczemu w postaci bankowego tytułu egzekucyjnego numer 245/05/09 z dnia 14 maja 2009 roku, któremu postanowieniem Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi z dnia 15 czerwca 2009 roku wydanym w sprawie II Co 1812/09 nadano klauzulę wykonalności - przeciwko dłużnikowi K.
J. (1). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że K. J. (1) jest następcą prawnym pierwotnego dłużnika wnioskodawcy – J. J. (2). Wniosek został zarejestrowany za sygnatura akt II 1 Co 4798/15. (wniosek o nadanie klauzuli wykonalności – k. 3 załączonych akt II 1 Co 4798/15) Postanowieniem z dnia 29 października 2015 roku żądanie wniosku w sprawie II 1 Co 4798/15 zostało uwzględnione w całości. (postanowienie z dnia 29 października 2015 roku – k. 19 załączonych akt II 1 Co 4798/15) W dniu 25 stycznia 2016 roku dłużnik K. J. (1) złożył zażalenie na postanowienie Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi z dnia 29 października 2015 roku wydane w sprawie II 1 Co 4798/15, doręczone mu w dniu 18 stycznia 2016 roku.
Wniósł on o zmianę w/w postanowienia poprzez przyznanie mu uprawnienia do powoływania się w toku postępowania egzekucyjnego na jego ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w spisie inwentarza stanu czynnego spadku po J. J. (2), z uwagi na treść jego oświadczenia z dnia 5 listopada 2009 roku o przyjęciu spadku po J. J. (2) z dobrodziejstwem inwentarza. (zażalenie – k. 27-29 w załączonych aktach II 1 Co 4798/15). W odpowiedzi na powyższe zażalenie (...) Bank Spółdzielczy w P. wniósł o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z dokumentu urzędowego - prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi, II Wydział Cywilny z dnia 16 grudnia 2011 roku, wydanego w sprawie II Ns1166/10 w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym J.
J. (2). (odpowiedź na zażalenie – k. 45-46 w załączonych aktach II 1 Co 4798/15) Odpis odpowiedzi na zażalenie został doręczony pełnomocnikowi dłużnika K. J. (1) w dniu 24 marca 2016 roku. (dowód doręczenia – k. 61 w załączonych aktach II 1 Co 4798/15) Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie dokumentów załączonych do pism procesowych pełnomocnika wnioskodawców oraz pism procesowych uczestnika, na podstawie dokumentów i orzeczeń sądowych znajdujących się w załączonych aktach II Ns 1166/10 i II 1 Co 4798/15 oraz na podstawie zeznań wnioskodawców.
Ustaleń stanu faktycznego na podstawie kserokopii dokumentów dokonano na podstawie przepisu art. 308 k.p.c.
Sąd Rejonowy zważył co następuje:
Podstawę prawną wniosku M. H. – J. i K. J. (1) stanowi przepis art. 679 § 1 k.c. Przepis ten stanowi, iż dowód, że osoba, która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku, nie jest spadkobiercą lub że jej udział w spadku jest inny niż stwierdzony, może być przeprowadzony tylko w postępowaniu o uchylenie lub zmianę stwierdzenia nabycia spadku, z zastosowaniem przepisów niniejszego rozdziału. Jednakże ten, kto był uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku, może tylko wówczas żądać zmiany postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, gdy żądanie opiera na podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu, a wniosek o zmianę składa przed upływem roku od dnia, w którym uzyskał tę możność.
Przedmiotem takiego wniosku może być więc żądanie skorygowania niezgodnego ze stanem rzeczywistym postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku. Okoliczności wskazujące na niezgodność postanowienia ze stanem rzeczywistym musi we wniosku powołać wnioskodawca. Zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodów również na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania tych okoliczności poprzez powołanie we wniosku określonych dowodów wskazujących na niezgodność postanowienia z rzeczywistym stanem prawnym ( por: Komentarz do art. 679 k.p.c. pod redakcją T.
Piaseckiego, tom II, rok wydania 2016, wydanie 7, Legalis). W piśmiennictwie wskazywane są jako przykłady następujące postawy wniosku opartego o treść przepisu art. 679 k.p.c., np. istnieje testament spadkodawcy, który nie został ujawniony w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku, istnieją inni spadkobiercy ustawowi, powołani do spadku obok lub zamiast tych, którzy uzyskali stwierdzenie nabycia, spadkobierca został później uznany za niegodnego, w stosunku do spadkobiercy nastąpiło prawomocne zaprzeczenie ojcostwa lub unieważnienie uznania itp.
W przypadku osoby, która była uczestnikiem postępowania spadkowego, pojawiają się jednak w treści tego przepisu daleko idące obostrzenia do skorzystania z możliwości wskazanej w tym przepisie. Po pierwsze, uczestnik postępowania żądanie zmiany może oprzeć tylko na takiej podstawie, której nie mógł powołać w tym postępowaniu. Po drugie, jest ograniczony terminem rocznym, wskazanym w art. 679 § 1 k.p.c. in fine. Wspomniany termin ma w swej istocie cechy terminu zawitego prawa materialnego ( por.: J. Ignatowicz, w: S. Grzybowski (red.), System prawa cywilnego.
T. I. Część ogólna, Wrocław 1985, s. 795 i 850). W przedmiotowej sprawie zostało bezspornie ustalone na podstawie zeznań M. H. – J. i K. J. (1) oraz na podstawie notatki urzędowej z dnia 27 września 2010 roku, że w chwili złożenia wniosku o sprawie II Ns 1166/10 oraz w toku tego postępowania, wnioskodawcy nie mieszkali pod adresem ul. (...) w Ł.. Nie budzi żadnych wątpliwości Sądu, że w przypadku wnioskodawców roczny terminu wskazany w treści przepisu art. 679 k.p.c. do złożenia przedmiotowego wniosku został również przez nich zachowany.
Termin dowiedzenia się przez wnioskodawców o fakcie wydania przez Sąd Rejonowy dla Łodzi – Widzewa w Łodzi postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po J. J. (2) w sprawie II Ns 1166/10 nie był kwestionowany przez uczestnika postępowania i został on należycie wykazany przez stronę wnioskującą. Wniosek M. H. - J. i K. J. (2) nie zasługuje jednak na uwzględnienie. Brak jest możliwości przyjęcia, że zaszła którakolwiek z przesłanek obligujących Sąd do zmiany prawomocnego postanowienia z dnia 16 grudnia 2011 roku.
Podkreślić należy, iż wnioskodawcy nie wykazali, że nie należą do kręgu spadkobierców ustawowych zmarłego J. J. (2) lub że ich udział w spadku jest inny niż wskazany w treści postanowienia Sądu Rejonowego dla Łodzi – Widzewa w Łodzi w sprawie II Ns 1166/10. Wnioskodawcy swoje żądanie zmiany postanowienia z dnia 16 grudnia 2011 roku wydanego w sprawie II Ns 1166/10 opierali na fakcie braku umieszczenia w jego treści przez Sąd wzmianki o nabyciu przez nich spadku z tzw. dobrodziejstwem inwentarza. Jednakże stwierdzenie nabycia spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie ma znaczenia dla oceny kręgu spadkobierców ustawowych zmarłego oraz oceny wielkości ich udziałów w spadku.
Treść postanowienia z przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku jest regulowana przepisem art. 677 k.p.c., w którym ustawodawca nie wskazuje na konieczność umieszczenia w nim wzmianki o nabyciu (lub nie) spadku przez wszystkich (niektórych) spadkobierców z dobrodziejstwem inwentarza. Sprawa ta była już wielokrotnie przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego. W postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 21 stycznia 2015 roku wydanym w sprawie o sygnaturze akt IV Cz 85/14 ( Legalis numer 1200447) Sąd Najwyższy wskazał, że zaznaczenie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie stanowi treści postanowienia o nabyciu spadku według art. 677 k.p.c..
Jest to tylko oczekiwane poprzez wewnętrzne postanowienie w regulaminie urzędowania sądów, a więc nie przez przepis prawa powszechnego, z którego wynikałoby uprawnienie dla uczestników postępowania o stwierdzenie nabycia spadku do domagania się zaznaczenia, czy chodzi o przyjęcie spadku wprost, czy z dobrodziejstwem inwentarza. Nieumieszczenie przez Sąd w treści postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku takiej wzmianki nie stanowi naruszenia przepisów procedury cywilnej. W uzasadnieniu powyżej przywołanego postanowienia, Sąd Najwyższy powołuje się na inne liczne orzeczenia zapadłe w tym przedmiocie podzielając w pełni zawartą w nich argumentację.
W ocenie Sądu orzekającego w przedmiotowej sprawie argumentacja ta w pełni zasługuje na uwzględnienie. ( por. również: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 kwietnia 2011 roku, I CSK 439/10, Legalis numer 385423; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 13 października 2010 roku, III CZP 64/10, OSNC 2011, nr 3, poz. 26; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2002 r., III CKN 343/01). Z tych samych względów, podnoszone przez wnioskodawców okoliczności nie mogą dorowadzić Sądu do uznania zasadności ich wniosku opartego o treść przepisu art. 679 k.p.c. i tym samym uznania za zasadne żądania zmiany prawomocnego postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku.
Jak wynika z treści art. 925 k.c. spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (z mocy samego prawa). Zgodnie z treścią przepisu art. 1015 § 1 k.c. (obowiązującego w chwili otwarcia się spadku po J. J. (2)), oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku może być złożone w ciągu sześciu miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Zgodnie z § 2 powołanego przepisu - brak oświadczenia spadkobiercy w powyższym terminie jest jednoznaczny z prostym przyjęciem spadku. Z treści powołanych powyżej przepisów wynika jednoznacznie, że choć nabycie spadku następuje z mocy samego prawa, niezależnie od woli i wiedzy o tym fakcie spadkobiercy, jest ono niejako zawieszone w czasie do momentu upływu terminów wskazanych w treści przepisu art. 1015 k.c. W razie złożenia w tym terminie przez spadkobiercę oświadczenia o odrzuceniu spadku, dochodzi do przyjęcia fikcji prawnej i spadkobierca jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
W razie złożenia w tym terminie przez spadkobiercę oświadczenia o przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza, następuje skutek w postaci przyjęcia przez niego spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Zamieszczenie w tym przedmiocie odpowiedniej wzmianki przez Sąd w treści postanowienia w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku lub jej niezamieszczenie, nie ma znaczenia dla oceny skuteczności oświadczenia w przedmiocie przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Z uwagi na powyższe wniosek podlegał oddaleniu. Jak wynika z treści przepisu art. 520 § 1 k.p.c. każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Jest to podstawowa zasada rządząca zasadami ponoszenia kosztów postępowania w przypadku postępowania nieprocesowego. Sąd nie znalazł podstaw do odstąpienia od tej zasady przyjmując, że w interesie każdego z uczestników tego postępowania leżało ustalenia prawidłowego kręgu spadkobierców ustawowych zmarłego J. J. (2), ich udziałów w spadku oraz sposobu ponoszenia odpowiedzialności za długi spadkowe. Uczestnik postępowania, będący wierzycielem zmarłego spadkodawcy J. J. (2), powinien być zainteresowany tymi okolicznościami w takim samym zakresie co wnioskodawcy, gdyż warunkować to będzie możliwość i wysokość zaspokojenia długów spadkowych przed spadkobierców ustawowych jego pierwotnego dłużnika.
Majac powyższe na uwadze orzeczono, jak w punkcie 2, punkcie 3 i punkcie 4 postanowienia.