Supreme Court dismisses appeal, ruling lower court failed to examine substantive claim merits under environmental law.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the plaintiff's appeal against the District Court's decision to remand the case for a new trial. The District Court had previously found no causal link between the restricted use zone and the plaintiffs' property damage, but the Supreme Court determined this constituted a failure to examine the substantive legal basis of the claim. Consequently, the Supreme Court held that the lower court's omission of expert evidence and causal analysis violated the requirement to address the material merits of the lawsuit.
Legislator headnote
AI generatedArt. 386 § 4 k.p.c.; Art. 3941 § 11 k.p.c.: The appeal under Art. 3941 § 11 k.p.c. must be formal and limited to grounds for setting aside the first-instance judgment under Art. 386 § 4 k.p.c.; failure to examine the substantive legal basis of the claim constitutes 'non-examination of the essence of the case' and warrants setting aside the judgment.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II CZ 111/15 POSTANOWIENIE Dnia 3 marca 2016 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Antoni Górski (przewodniczący) SSN Bogumiła Ustjanicz SSN Hubert Wrzeszcz (sprawozdawca) w sprawie z powództwa W. G. i K. G. przeciwko Portowi Lotniczemu […] o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 3 marca 2016 r., zażalenia strony pozwanej na wyrok Sądu Okręgowego w P. z dnia 17 września 2015 r., oddala zażalenie.
UZASADNIENIE
2 Wyrokiem z dnia 11 lutego 2015 r. Sąd Rejonowy oddalił powództwo o zasądzenie odszkodowania za szkodę powstałą na skutek wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania dla lotniska […] i orzekł o kosztach procesu. Sąd ustalił, że powodowie są właścicielami na zasadzie wspólności ustawowej lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. P. Uchwałą nr XVIII Sejmiku Województwa […] z dnia 30 stycznia 2012 r. utworzono obszar ograniczonego użytkowania dla lotniska […], zarządzanego przez Port Lotniczy […], która weszła w życie z dniem 28 lutego 2012 r.
Przewiduje ona w utworzonym obszarze dwie strefy: zewnętrzną utworzoną wyłącznie dla budynków o podwyższonych wymaganiach akustycznych (szpitale, domy opieki społecznej itp.) i wewnętrzną utworzona zarówno dla budynków o podwyższonych wymaganiach akustycznych, jak i dla zabudowy mieszkaniowej. Nieruchomość lokalowa powodów znajduje się w strefie zewnętrznej obszaru ograniczonego użytkowania. Sąd pierwszej instancji, opierając się na wykładni art. 129 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2011 - Prawo ochrony środowiska (jedn. tekst z 2013 r., poz. 1232 ze zam. - dalej:
„p.o.ś.”), nie dopatrzył się związku przyczynowego między wprowadzeniem obszaru ograniczonego użytkowania a szkodą, której naprawienia dochodzą powodowie. Przyjął, że sam fakt, iż nieruchomość lokalowa powodów znajduje się w obszarze ograniczonego użytkowania, w sytuacji, w której uchwała o jego wprowadzeniu nie zawiera regulacji dotyczącej zabudowy mieszkalnej, nie oznacza, że nieruchomość jest rzeczywiście objęta tym obszarem, a powodom przysługuje uprawnienie do dochodzenia odszkodowania. W konsekwencji uznał, że zbędne jest dokonywanie w sprawie ustaleń co do rodzaju oraz rozmiaru szkody i pominął zgłoszone przez powodów na tę okoliczność wnioski dowodowe, w tym dowód z opinii biegłych.
Na skutek apelacji powodów, w której zarzucono m.in. błędną wykładnię art. 129 ust. 2 p.o.ś., Sąd Okręgowy w P. wyrokiem z dnia 17 września 2015 r. uchylił wyrok Sądu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. Przedstawiając obszernie ukształtowaną przez orzecznictwo Sądu Najwyższego wykładnię art. 129 ust. 1 i 2 p.o.ś., Sąd Okręgowy nie podzielił 3 stanowiska Sądu pierwszej instancji. Podkreślił, że naprawieniu na podstawie przytoczonego przepisu podlega nie tylko szkoda spowodowana obniżeniem wartości nieruchomości będącej następstwem ograniczeń wprowadzonych uchwałą o ustanowieniu obszaru ograniczonego użytkowania, ale także spowodowana koniecznością znoszenia dopuszczalnych w obszarze immisji przekraczających standardy jakości środowiska.
Źródłem tak rozumianej szkody może być - wbrew stanowisku Sądu Rejonowego - sam fakt wprowadzenia obszaru ograniczonego użytkowania. Uznając za uzasadniony zarzut wydania przez Sąd pierwszej instancji wyroku z naruszeniem art. 129 ust. 2 p.o.ś. przez jego błędną wykładnię, Sąd odwoławczy uchylił go na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. z powodu nierozpoznania istoty sprawy i ze względu na nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego w całości. W zażaleniu pełnomocnik pozwanej, zarzucając naruszenie art. 129 ust. 2 p.o.ś. w związku z § 3 i § 4 uchwały nr XVIII Sejmiku Województwa […] z dnia 30 stycznia 2012 r., art. 384 § 4 k.p.c. i art. 382 w związku z art. 227 i art. 278 k.p.c., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3941 § 11 k.p.c., który wszedł w życie w dniu 3 maja 2012 r., zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje także w razie uchylenia przez sąd drugiej instancji wyroku sądu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Charakter tego zażalenia był przedmiotem rozważań Sądu Najwyższego w postanowieniu z dnia 7 listopada 2012 r., IV 147/12 (OSNC 2013, nr 3, poz. 41). Podejmując próbę określenia zakresu przeprowadzanej kontroli, Sąd Najwyższy stwierdził, że jego rolą w postępowaniu zażaleniowym - gdy przyczyną orzeczenia kasatoryjnego było nierozpoznanie przez sąd pierwszej instancji istoty sporu - jest zbadanie, czy sąd drugiej instancji prawidłowo pojmował przyczynę uchylenia orzeczenia i czy jego merytoryczne stanowisko uzasadniało taką ocenę postępowania sądu pierwszej instancji.
Poza zakresem kontroli pozostaje natomiast prawidłowość stanowiska prawnego sądu odwoławczego co do meritum. 4 W związku z tym - w myśl stanowiska wyrażonego w tym postanowieniu - zażalenie powinno skupiać się na zarzutach naruszenia art. 386 § 4 k.p.c., a nie na kwestionowaniu merytorycznych postaw orzeczenia. Podzielając to stanowisko i uogólniając je, Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 listopada 2012 r., III CZ 77/12 (OSNC 2013nr 4, poz.
54) uznał, że należy przyjąć, iż kontrola dokonywana w ramach zażalenia przewidzianego w art. 3941 § 11 k.p.c. powinna mieć charakter formalny, właściwy temu środkowi odwoławczemu, skupiający się na ustanowionych w art. 386 § 4 k.p.c. przesłankach uchylenia orzeczenia sądu pierwszej instancji, bez wkraczania w kompetencje sądu in merito. W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nierozpoznanie istoty sprawy - w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. - oznacza zaniechanie przez sąd pierwszej instancji zbadania materialnej podstawy prawnej żądania pozwu albo pominięcie merytorycznych zarzutów pozwanego.
Zupełnie obojętna jest przyczyna zaniechania sądu, może więc tkwić zarówno w pasywności sądu, jak i w błędnym - co pokaże dopiero kontrola odwoławcza - przyjęciu przesłanki niweczącej lub hamującej roszczenie (prekluzja, przedawnienie, potrącenie, brak legitymacji, prawo zatrzymania, itp.) (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 9 stycznia 1936 r., C 1839/36, Zb. Orz. 1936, poz. 315 i z dnia 23 września 1998 r. II CKN 897/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 22, postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 15 lipca 1998 r., II CKN 838/97 i z dnia 3 lutego 2002 r.
III CKN 151/98, niepubl., wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 lutego 2002 r., I CKN 486/00, OSP 2003, nr 3, poz. 36, z dnia 21 października 2005 r., III CK 161/05, niepubl. i z dnia 12 listopada 2007 r., I PK 140/07, OSNP 2009, nr 1-2, poz. 1). Mając na względzie powyższe nie można podzielić zarzutu skarżącej, że nie zachodziła podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku kasatoryjnego ze względu na przewidzianą w art. 386 § 4 k.p.c. przesłankę w postaci nierozpoznania istoty sprawy. Stwierdzenie przez Sąd odwoławczy, że na skutek wydania przez Sąd pierwszej instancji wyroku z naruszeniem art. 129 ust. 2 p.o.ś. przez jego błędną wykładnię, niezbędne jest dokonanie w sprawie po raz pierwszy ustaleń co do rodzaju i rozmiaru szkody, wymagających przeprowadzenia dowodów, 5 w tym także dowodu z opinii biegłych, pominiętych przez Sąd Rejonowy z powodu błędnej wykładni przytoczonego przepisu, daje podstawę do przyjęcia, że Sąd Rejonowy zaniechał zbadania materialnoprawnej podstawy powództwa, uzasadniającego przyjęcie w rozumieniu art. 386 § 4 k.p.c. nierozpoznania istoty sprawy.
W zaistniałej sytuacji w sprawie chodzi nie tylko zastosowanie przepisu w rozumieniu przedstawionym przez Sąd odwoławczy, lecz o dokonanie nowych ustaleń faktycznych przy równoczesnym respektowaniu, zagwarantowanego w art. 176 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, prawa stron do co najmniej dwuinstancyjnego postępowania sądowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 22 maja 2014 r., IV CZ 26/14, nie publ., i z dnia 6 czerwca 2014 r., I CZ 32/14 nie publ.). Zaskarżonego wyroku nie podważają pozostałe podniesione w zażaleniu zarzuty, albowiem wkraczają one w istocie - co nie jest dopuszczalne w niniejszej sprawie - w kompetencje sądu in merito.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji postanowienia (art. 39814 w związku z art. 3941 § 3 k.p.c.). kc jw