Supreme Court quashes joint sentence due to improper court composition violating mandatory five-member panel rules for life imprisonment cases.

Sygn. akt IV KK 38/15

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 listopada 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Jarosław Matras (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Józef Dołhy SSN Dorota Rysińska SSN Barbara Skoczkowska SSN Jacek Sobczak Protokolant Anna Kowal przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Małgorzaty Wilkosz - Śliwy w sprawie D. P. w przedmiocie wydania wyroku łącznego po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 5 listopada 2015 r., kasacji, wniesionej przez prokuratora od wyroku Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 28 listopada 2014 r., utrzymującego w mocy wyrok łączny Sądu Okręgowego w R. z dnia 24 lipca 2014 r., uchyla zaskarżony wyrok oraz w całości wyrok Sądu Okręgowego w R. i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Sądowi Okręgowemu. 2

UZASADNIENIE

Orzekając w trybie wyroku łącznego Sąd Okręgowy wyrokiem z dnia 24 lipca 2014 r. orzekł wobec skazanego D. P. w pkt VII karę łączną dożywotniego pozbawienia wolności w miejsce kar orzeczonych wyrokami Sądu Rejonowego w D. z dnia 20 marca 2009 r., oraz Sądu Okręgowego w R. z dnia 1 kwietnia 2010 r., (w tym ostatnim wyroku orzeczono jako karę łączną za zbiegające się przestępstwa także karę dożywotniego pozbawienia wolności). Zastrzegł nadto, w oparciu o art. 77 § 2 k.k., że skazany będzie mógł skorzystać z warunkowego przedterminowego zwolnienia po 40 latach odbywania kary.

W wyroku tym połączono także inne kary oraz środki karne wymierzone za zbiegające się przestępstwa osądzone w innych prawomocnych wyrokach. Sąd Okręgowy wydał ten wyrok w składzie dwóch sędziów zawodowych oraz trzech ławników, choć początkowo – w dniu 10 czerwca 2014 r. – procedował w składzie jednego sędziego. Apelację od tego wyroku wniósł obrońca skazanego, który zaskarżył wyrok w zakresie rozstrzygnięcia w pkt VII wyroku i zarzucił mu obrazę prawa materialnego, tj. art. 85 k.k. w zw. z art. 77 § 2 i 3 k.k. W konkluzji domagał się zmiany wyroku i orzeczenie, że skazany będzie mógł ubiegać się o warunkowe przedterminowe zwolnienie wcześniej aniżeli po 40 latach.

Apelację tę rozpoznał Sąd Apelacyjny, który wyrokiem z dnia 28 listopada 2014 r. utrzymał zaskarżony wyrok w mocy. Wyrok ten został wydany w składzie trzech sędziów. W uzasadnieniu wyroku wskazano jednak, że zaistniała bezwzględna przyczyna odwoławcza z art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. zarówno w postępowaniu przed sądem I instancji, który winien orzekać jednoosobowo, jak i przed sądem odwoławczym, który winien wydać wyrok w składzie pięcioosobowym. Kasację od tego wyroku wniósł prokurator Prokuratury Apelacyjnej zaskarżając wyrok na korzyść zarzucił mu:

1. rażące naruszenie prawa procesowego przez Sąd Apelacyjny, a w szczególności art. 29 § 2 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albowiem Sąd Apelacyjny rozpoznając apelację od wyroku Sądu Okręgowego orzekał w składzie trzech sędziów, pomimo tego, że 3 zaskarżonym wyrokiem łącznym została orzeczona kara łączna dożywotniego pozbawienia wolności;

2. rażące naruszenie prawa procesowego przez Sąd Okręgowy, a w szczególności art. 28 § 1 k.p.k. w zw. z art. 574 k.p.k. co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą określoną w art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. albowiem wydając wyrok łączny z 24 lipca 2014 r. orzekał w składzie pięcioosobowym. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego i poprzedzającego go wyroku łącznego Sądu Okręgowego z 24 lipca 2014 r. i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania. Prokurator Prokuratury generalnej w trakcie rozprawy kasacyjnej poparł wniesioną kasację.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Kasacja jest oczywiście zasadna. W orzecznictwie Sądu Najwyższego jest już ugruntowane – i oparte na szerokiej i wyczerpującej argumentacji prawnej – stanowisko, że w trybie wyroku łącznego sąd pierwszej instancji orzeka w składzie określonym przepisem art. 28 § 1 k.p.k. lub też art. 28 § 3 k.p.k. (por. wyrok SN z dnia 1 marca 2007 r., V KK 4/07, OSNKW 2007, z. 4, poz. 36; postanowienie SN z dnia 30 października 2014 r., I KZP 22/14, OSNKW 2015, z. 1, poz. 2). Skład taki jest właściwy także wówczas, gdy może być zastosowany przepis art. 88 k.k., a zatem w układzie, gdy orzeczono za zbiegające się przestępstwa co najmniej dwie kary po 25 lat pozbawienia wolności, co uprawnia sąd, również ten procedujący w trybie wyroku łącznego, do orzeczenia kary łącznej dożywotniego pozbawienia wolności.

Skoro bowiem ustawa w przepisie art. 88 k.k. umożliwia w trybie zwykłym sądowi meriti – procedującemu w składzie podstawowym jednego sędziego i dwóch ławników (art. 28 § 2 k.p.k.) – orzeczenie kary łącznej dożywotniego pozbawienia wolności w przypadku wymierzenia co najmniej dwóch kar po 25 lat pozbawienia wolności za zbiegające się przestępstwa zagrożone maksymalnie taką właśnie karą (w Kodeksie karnym: art. 118 § 2, 122 § 1, 122 § 2, 123 § 2, 130 § 4, 166 § 3, 310 § 1), to także w układzie gdy w trybie wyroku łącznego istnieje możliwość orzeczenia kary dożywotniego pozbawienia wolności w oparciu o ten sam przepis skład sądu orzekającego jest „składem podstawowym” i jest 4 wyznaczony normą art. 28 § 1 k.p.k. lub art. 28 § 3 k.p.k., a nie przepisem art. 28 § 4 k.p.k.

Jest zatem oczywiste, że orzekając w składzie dwóch sędziów oraz trzech ławników Sąd pierwszej instancji dopuścił się obrazy art. 28 § 1 k.p.k., albowiem rozstrzygnął sprawę w składzie nieprzewidzianym w ogóle dla tej kategorii spraw, co stanowi uchybienie wskazane treści art. 439 § 1 pkt 2 k.p.k. Uchybienie w postaci nienależytej obsady sądu zaistniało w odniesieniu do wszystkich rozstrzygnięć zawartych w tym wyroku. W przepisie art. 439 1 pkt 2 k.p.k. chodzi przecież o każdą obsadę sądu niezgodną z ustawową regulacją i nie ma żadnego znaczenia, że sprawa była rozpoznawana w składzie „szerszym” niż przewiduje to ustawa dla danej kategorii spraw (uchwała SN z dnia 25 maja 1995 r., I KZP 15/95, OSNKW 1995, z. 7-8, poz. 46).

Tożsame uchybienie o charakterze tzw. bezwzględnego powodu odwoławczego zaistniało także, co wskazał skarżący w pierwszym zarzucie kasacji, na etapie postępowania odwoławczego. W sytuacji gdy została orzeczona w pierwszej instancji kara dożywotniego pozbawienia wolności – niezależnie od tego w jakim trybie została ona orzeczona – to zgodnie z treścią art. 29 § 2 k.p.k. apelacja winna zostać rozpoznana w składzie pięciu sędziów, gdy tymczasem Sąd Apelacyjny orzekał w składzie trzech sędziów. Skoro zatem na obu etapach orzekania zaistniały uchybienia w zakresie obsady sądu, które stanowią tzw. bezwzględny powód odwoławczy określony w art. 439 1 pkt 2 k.p.k., to konieczne stało się uchylenie obu zapadłych wyroków i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania w postępowaniu pierwszoinstancyjnym.

Procedując ponownie Sąd Okręgowy uwzględni powyższe uwagi w zakresie ustalenia właściwego składu sądu. Z tych powodów orzeczono jak w wyroku. kc