Social security court dismissed pension appeal due to insufficient special conditions work tenure. Claimant failed to prove 15 years of special conditions employment. Court ruled membership in agricultural cooperative does not count as special conditions work.

Sygn. akt IV U 884/15

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lutego 2016r. Sąd Okręgowy w Siedlcach IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący SSO Katarzyna Antoniak Protokolant st. sekr. sądowy Marta Żuk po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2016r. w Siedlcach na rozprawie odwołania S. T. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z dnia 9 czerwca 2015 r. (Nr (...) ) w sprawie S. T. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. o prawo do emerytury oddala odwołanie. Sygn. akt: IV U 884/15

UZASADNIENIE

Decyzją z 9 czerwca 2015r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S., działając na podstawie art.184 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze odmówił S. T. prawa do emerytury wskazując, że ubezpieczony nie udowodnił, iż do dnia 1 stycznia 1999r. osiągnął 25- letni okres składkowy oraz 15-letni staż pracy w szczególnych warunkach, wykonywanej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.

Wg organu rentowego wykazany przez ubezpieczonego okres składkowy i nieskładkowy wynosi 23 lata, 7 miesięcy i 16 dni, a staż pracy w szczególnych warunkach 8 lat, 2 miesiące i 10 dni. Organ rentowy podniósł, że do stażu pracy nie zaliczył okresów pracy w gospodarstwie rolnym od 17 czerwca 1973r. do 22 lutego 1974r., od 8 października 1976r. do 14 czerwca 1978r. i od 1 lipca 1984r. do 28 lutego 1985r., gdyż w okresach tych ubezpieczony pomagał w prowadzeniu gospodarstwa rolnego i w związku z tym nie można uznać, że pomoc w gospodarstwie miała znaczący wpływ na funkcjonowanie gospodarstwa.

Nadto organ rentowy wskazał, że do stażu pracy w szczególnych warunkach nie zaliczył okresu pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M. od 22 czerwca 1987r. do 31 marca 1995r., gdyż w okresie tym ubezpieczony był członkiem powyższej Spółdzielni, a rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. nie ma zastosowania do osób, które wykonywały prace na innej podstawie niż umowa o pracę. Odwołanie od w/w decyzji złożył S. T. wnosząc o jej zmianę i ustalenie mu prawa do emerytury. W uzasadnieniu odwołania wskazał m.in., że wbrew twierdzeniom organu rentowego do stażu pracy należy zaliczyć w/w okresy pracy w gospodarstwie rolnym, a do stażu pracy w szczególnych warunkach w/w okres pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M..

W odniesieniu do pracy w gospodarstwie rolnym podniósł, że w zakwestionowanych przez organ rentowy okresach stale – codziennie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców, które miało powierzchnię 16,71 ha i w którym uprawiana była ziemia i prowadzona była hodowla zwierząt. W gospodarstwie nie było żadnych maszyn, dlatego prace polowe i prace przy zwierzętach były wykonywane ręcznie. Czynności te z uwagi na powierzchnię gospodarstwa oraz rozmiar uprawy i hodowli były bardzo czasochłonne, a w spornych okresach tylko ubezpieczony mógł pomóc rodzicom, gdyż pozostali dwaj braci byli poza domem.

W odniesieniu do pracy w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M. ubezpieczony podniósł, że powinna być ona zaliczona do okresu pracy w szczególnych warunkach, gdyż pracę tę wykonywał w reżimie ściśle takim, jaki przewidziany jest dla stosunku pracy. Do pracy przychodził codziennie, podpisywał listę obecności, pracował przez co najmniej 8 godzin dziennie, korzystał z urlopu wypoczynkowego, nie miał mieszkania spółdzielczego, nie był członkiem zarządu i nie uczestniczył w posiedzeniach. Do odwołania ubezpieczony załączył kopię świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach za okres pracy w Zakładach (...) w S. (odwołanie wraz z załącznikiem k.1-6 akt sprawy).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację podniesioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji (odpowiedź organu rentowego na odwołanie k.7-9 akt sprawy). Sąd ustalił, co następuje: Ubezpieczony S. T. w dniu 8 maja 2015r. ukończył 60-ty rok życia. Uprzednio - w dniu 30 kwietnia 2015r. wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w S. z wnioskiem o ustalenie prawa do emerytury (wniosek o emeryturę z 30 kwietnia 2015r. k.1 akt emerytalnych). Na podstawie przedłożonych do wniosku dokumentów organ rentowy ustalił, że na dzień 1 stycznia 1999r. ubezpieczony udowodnił staż ubezpieczeniowy w wymiarze 23 lata, 7 miesięcy i 16 dni, z czego okresy składkowe wynoszą 23 lata, 4 miesiące i 3 dni, a okresy nieskładkowe 3 miesiące i 13 dni.

Ponadto organ rentowy ustalił, że do 1 stycznia 1999r. ubezpieczony wykazał staż pracy w szczególnych warunkach w wymiarze 8 lat, 2 miesiące i 10 dni – z tytułu zatrudnienia w Zakładzie (...) w S. od 15 czerwca 1978r. do 30 czerwca 1984r., w (...) SA Oddział – Zakład (...) w S. od 1 marca 1985r. do 13 września 1986r. oraz w (...) Sp. z o.o. w W. Oddział – Chłodnia (...) k/S. (obecnie Z. Polska Sp. o.o.) od 20 czerwca 1995r. do 31 stycznia 1996r. (świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach k.25, 64 i 68 akt emerytalnych).

Z uwagi na brak wymaganego ustawą okresu składkowego i nieskładkowego oraz stażu pracy w szczególnych warunkach decyzją z 9 czerwca 2015r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu przyznania emerytury (decyzja z 9 czerwca 2015r. k.72 akt emerytalnych). Ubezpieczony urodził się w dniu (...) w D.. Rodzice ubezpieczonego J. i J. małż. T. byli właścicielami gospodarstwa rolnego położonego na terenie wsi R. i M. gmina D.. W latach 1965-1973 powierzchnia gospodarstwa wynosiła 11,30 ha, a od 1974r. do 1987r. - 16,71 ha (zaświadczenie Starostwa Powiatowego w S. z 20 kwietnia 2015r. k.16 akt emerytalnych).

Ubezpieczony od urodzenia mieszkał z rodzicami na terenie powyższego gospodarstwa – we wsi R. (zaświadczenie o zameldowaniu k.15 akt emerytalnych). Po ukończeniu szkoły podstawowej, w latach 1970-1973 ubezpieczony kontynuował naukę w (...) Szkole Zawodowej dla Pracujących przy Zakładach (...) w G.. Mieszkał wówczas w G.. Szkołę tę ukończył w dniu 20 czerwca 1973r. (kopia świadectwa ukończenia zasadniczej szkoły zawodowej k.17 akt emerytalnych). Po ukończeniu w/w szkoły, od 21 czerwca 1973r. ubezpieczony - mający wówczas 18 lat - powrócił do domu rodzinnego i pracował w gospodarstwie rolnym rodziców do 22 lutego 1974r., a zatem przez 8 miesięcy.

Od 23 lutego 1974r. ubezpieczony podjął zatrudnienie w Zakładach (...) w G. i kontynuował je do 18 stycznia 1975r., następnie od 17 marca 1975r. podjął kolejne zatrudnienie w Zakładach (...) w S. i kontynuował je do 7 października 1976r. (świadectwa pracy z 30 stycznia 1985r. i 10 listopada 1994r. k.11-13 akt o ustalenie kapitału początkowego). Po zakończeniu zatrudnienia w Zakładach (...) w S. - od 8 października 1976r. do 14 czerwca 1978r. ubezpieczony nie podejmował kolejnej pracy zawodowej i w okresie tym, trwającym 1 rok, 8 miesięcy i 7 dni, mieszkał z rodzicami i pracował w rodzinnym gospodarstwie rolnym.

Od 15 czerwca 1978r. podjął zaś kolejne zatrudnienie w Zakładzie (...) w S. (świadectwo pracy z 5 lipca 1984r. k.19 akt emerytalnych). Na posiadanych gruntach, z których około 11 ha stanowiło pole orne, a reszta łąki, pastwisko i częściowo las, rodzice ubezpieczonego uprawiali żyto, pszenicę, mieszankę zbożową, buraki cukrowe i ziemniaki. W gospodarstwie hodowane były krowy w ilości około 7-8 sztuk, byki, trzoda chlewna w rozmiarze pozwalającym na sprzedaż około 20 sztuk rocznie. Ponadto były dwa konie wykorzystywane do prac polowych.

W opisanych wyżej przerwach w zatrudnieniu ubezpieczony stale – codziennie pracował w gospodarstwie rolnym rodziców. Pracę zaczynał z rana – zimą odśnieżał podwórze do budynków gospodarczych, uprzątał odchody zwierzęce, doił krowy, poił i karmił zwierzęta, odwoził mleko do zlewni. Ranny obrządek trwał około 3,5 godziny. Po południu ponownie brał udział w obrządku – dojeniu krów, karmieniu i pojeniu zwierząt. Ponadto w ciągu dnia wykonywał inne potrzebne prace. W okresie wypasu krów woził na pastwisko wodę i poił zwierzęta.

Brał udział we wszystkich pracach polowych – roztrząsał obornik, orał, bronował, siał zboże, sadził buraki, ziemniaki, truskawki, pielił warzywa. Pracował przy sianokosach, żniwach, wykopkach. Prace te wykonywał przez cały dzień – w rozmiarze znacznie przekraczającym 4 godziny dziennie. Ubezpieczony ma dwóch braci – starszego o 3 lata J. T., który w okresie od października 1976r. do października 1978r. odbywał służbę wojskową i młodszego o 1 rok D. T., który odbywał służbę wojskową od 24 czerwca 1976r. do 19 maja 1978r. (zaświadczenie (...) w G. dotyczące J.

T. i kopia książeczki wojskowej D. T. – w kopercie na k.16 akt sprawy, zeznania świadków B. K. i U. W. k.12-13 akt emerytalnych oraz wyjaśnienia ubezpieczonego k.17-17v – nagranie od minuty 1 do 22). Od 22 czerwca 1987r. ubezpieczony był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M., w której zatrudniony został na stanowisku pracownika fizycznego w pełnym wymiarze czasu pracy (umowa o pracę z 22 czerwca 1987r. k.25 akt osobowych ubezpieczonego z okresu zatrudnienia w (...)). W dniu 10 września 1987r. ubezpieczony skierował do zarządu Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M. podanie o przyjęcie w poczet członków powyższej Spółdzielni.

Podanie zostało pozytywnie zaopiniowane przez ówczesnego przełożonego ubezpieczonego – kierownika (...). W dniu 19 września 1987r. ubezpieczony wypełnił deklarację członkowską i zadeklarował udział w kwocie 8 500 złotych, który zobowiązał się wnieść do Spółdzielni do końca 1987r. (podanie o przyjęcie w poczet członków spółdzielni i deklaracja członkowska ubezpieczonego k.22-23 akt osobowych ubezpieczonego). Po wniesieniu wkładu, od 6 listopada 1987r. ubezpieczony został przyjęty w poczet członków Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M. i od tego czasu do 31 marca 1995r. pracował na rzecz tej Spółdzielni jako jej członek.

Wykonywał pracę w (...) jako operator wózka w chłodni (zaświadczenie o zatrudnieniu wystawione przez Rolniczą Spółdzielnię Produkcyjną w M. z 27 marca 1995r. k.28 akt emerytalnych i k.33 akt osobowych, wyjaśnienia ubezpieczonego k.17v-18 akt sprawy).

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie S. T. podlegało oddaleniu. Zgodnie z art.184 ust.1 i 2 ustawy z 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2009r. Nr 153, poz.1227 ze zm.) ubezpieczonym urodzonym po dniu 31 grudnia 1948r. przysługuje emerytura po osiągnięciu wieku emerytalnego przewidzianego w art.32, jeżeli w dniu wejścia w życie ustawy ,tj. w dniu 1 stycznia 1999r. osiągnęli okres zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wymaganym w przepisach dotychczasowych do nabycia prawa do emerytury w wieku niższym niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn oraz osiągnęli okres składkowy i nieskładkowy, o którym mowa w art.27 ustawy, a także nie przystąpili do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyli wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem Zakładu, na dochody budżetu państwa.

W myśl przywołanego wyżej art.32 ust.1 i 4 ustawy pracownikom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przysługuje emerytura w wieku 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn, a w myśl przywołanego wyżej art.27 ustawy wymagany okres składkowy i nieskładkowy wynosi co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Zgodnie z §4 ust.1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U.

Nr 8, poz.43 ze zm.) pracownik, który wykonywał prace w szczególnych warunkach, wymienione w wykazie A załącznika do rozporządzenia, nabywa prawo do emerytury w w/w wieku jeżeli ma wymagany okres zatrudnienia (co najmniej 25 lat mężczyzna), w tym co najmniej 15 lat pracy w warunkach szczególnych. Ponadto zgodnie z §2 ust.1 przedmiotowego rozporządzenia okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku.

Rozstrzygnięcie niniejszej sprawy wymagało zbadania, czy ubezpieczony spełnia przesłankę ogólnego stażu ubezpieczenia w wymiarze co najmniej 25 lat oraz przesłankę stażu pracy w szczególnych warunkach w wymiarze co najmniej 15 lat. W odniesieniu do ogólnego stażu ubezpieczenia ubezpieczony wskazywał na w/w okresy pracy w gospodarstwie rolnym, kiedy to stale pracował w gospodarstwie rolnym rodziców o powierzchni około 17 ha. Okresy te w jego ocenie powinny być zaliczone do okresu ubezpieczenia. Analizując okoliczności sprawy Sąd doszedł do przekonania, że stanowisko ubezpieczonego jest słuszne.

Z przedstawionych wyżej ustaleń wynika, że w okresach od 21 czerwca 1973r. do 22 lutego 1974r., a następnie od 8 października 1976r. do 14 czerwca 1978r., a zatem w okresach przerw w pracy zawodowej trwających łącznie ponad 2 lata, ubezpieczony mieszkał z rodzicami i pracował stale w rodzinnym gospodarstwie rolnym. Nieuzasadnione jest lakoniczne stwierdzenie organu rentowego, zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w okresach tych ubezpieczony jedynie pomagał w pracy na gospodarstwie. Organ rentowy nie rozważył należycie tego, że w okresach tych ubezpieczony nie pracował zawodowo, stale przebywał w gospodarstwie i niewątpliwe – biorąc pod uwagę dużą powierzchnię gospodarstwa (rozmiar upraw roślinnych i hodowli zwierzęcej) w istotnym stopniu przyczyniał się do prawidłowego funkcjonowania tego gospodarstwa.

Rozpatrywane okresy dotyczą lat 70-tych, kiedy większość gospodarstw w Polsce była niezmechanizowana i prace wykonywane był głównie ręcznie, a prace polowe przy użyciu koni i maszyn konnych. Tak również było w gospodarstwie rolnym rodziców ubezpieczonego, dlatego w pełni wiarygodne są zeznania świadków (przedstawione już na etapie postępowania przed organem rentowym) i wyjaśnienia ubezpieczonego, że w/w okresach ubezpieczony stale pracował w tym gospodarstwie, wykonując wymienione wcześniej prace. Dodatkowo wskazać trzeba, że ubezpieczony był wówczas młodym mężczyzną, a jego dwaj bracia w latach 1976-1978 odbywali zasadniczą służbę wojskową.

Tym samym ubezpieczony był jedynym dzieckiem, który w tym okresie mógł pomóc rodzicom w pracy w gospodarstwie rolnym. Dlatego Sąd uznał, że wskazane okresy - od 21 czerwca 1973r. do 22 lutego 1974r., a następnie od 8 października 1976r. do 14 czerwca 1978r. podlegają, w trybie art.10 ust.1 pkt 1 i ust.3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, zaliczeniu do okresu wymaganego do emerytury, a to powoduje, że ubezpieczony legitymuje się wymaganym do emerytury, co najmniej 25-letnim okresem ubezpieczenia. Powyższa okoliczność nie pozwoliła jednak na uwzględnienie odwołania ubezpieczonego, gdyż niespełniona pozostała przesłanka co najmniej 15-letniego stażu pracy w szczególnych warunkach.

Wbrew twierdzeniom ubezpieczonego do stażu tego nie można natomiast zaliczyć okresu pracy ubezpieczonego w Rolniczej Spółdzielni Produkcyjnej w M. trwającego od 6 listopada 1987r. do 31 marca 1995r. W okresie tym ubezpieczony był bowiem członkiem przedmiotowej Spółdzielni i pracę, która wykonywał na jej rzecz świadczył nie jako pracownik (w ramach stosunku pracy), ale jako członek spółdzielni. W świetle zgromadzonych dokumentów i wyjaśnień ubezpieczonego okoliczność, że ubezpieczony został przyjęty w poczet członków Spółdzielni jest niesporna.

Z przytoczonych na wstępie uregulowań wynika, że do pracy w szczególnych warunkach zalicza się wyłącznie pracę (wymienioną co do rodzaju w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z 8 lutego 1983r.), która wykonywana była na w ramach stosunku pracy zdefiniowanego w art.22 kp. A contrario do pracy w szczególnych warunkach nie zalicza się pracy wykonywanej przez członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej. Należy podkreślić, że o braku podstaw zaliczenia okresu zatrudnienia członka rolniczej spółdzielni produkcyjnej do pracy w szczególnych warunkach wypowiadał się niejednokrotnie Sąd Najwyższy (tak m.in. w wyroku z 25 kwietnia 2012r. w sprawie I UK 384/11, Lex nr 1212661).

Stanowisko takie prezentowane jest również przez sądy powszechne (dla przykładu: wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 12 lutego 2013r. w sprawie III AUa 1360/12, Lex nr 1289747 i wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 16 stycznia 2013r. w sprawie III AUa 752/12, Lex nr 1271807). Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela argumentację zaprezentowaną w wymienionych orzeczeniach. Twierdzenia ubezpieczonego, że wykonywał pracę w sposób charakterystyczny dla zatrudnienia pracowniczego (codziennie, w stałych godzinach, nie mniej jak przez 8 godzin) nie podważa powyższych ustaleń.

W sprawie kluczowa jest bowiem podstawa prawna wykonywania pracy, a tę - we wskazanym okresie - stanowił stosunek członkostwa ubezpieczonego. Co do załączonej przez ubezpieczonego do odwołania kopii świadectwa wykonywania prac w szczególnych warunkach w Zakładach (...) w S. od 17 marca 1975r. do 30 września 1976r. (k.6 akt sprawy) wskazać należy, że świadectwo to nie zawiera pieczątki zakładu pracy i w treści nie wymienia nazwy zakładu pracy, niemniej nawet po wyeliminowaniu tych błędów i po zaliczeniu wskazanego okresu do pracy w szczególnych warunkach, okres pracy ubezpieczonego w takich warunkach zwiększa się o 1 rok, 6 miesięcy i 14 dni, a zatem wynosi niespełna 10 lat, zamiast wymaganych co najmniej 15 lat.

Reasumując uznać należało, że ubezpieczony nie spełnił jednej z przesłanek wymaganych do nabycia emerytury na podstawie art.184 ustawy emerytalnej, a mianowicie przesłanki 15 lat pracy w szczególnych warunkach na dzień 1 stycznia 1999r. Mając to na uwadze Sąd na podstawie art.477 14§1 kpc odwołanie ubezpieczonego oddalił.