Appeal court upheld civil claim against defendant based on notarized bank debt transfer documents.

Sygn. akt I ACa 1822/15

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 7 kwietnia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Wojciech Kościołek (spr.) Sędziowie: SSA Jerzy Bess SSO del. Beata Kurdziel Protokolant: st.sekr.sądowy Katarzyna Wilczura po rozpoznaniu w dniu 7 kwietnia 2016 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa (...)Funduszu Inwestycyjnego Zamkniętego w W. przeciwko M. M. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 7 września 2015 r. sygn. akt IX GC 193/15 uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego. SSA Jerzy Bess SSA Wojciech Kościołek SSO del. Beata Kurdziel Sygn. akt I A Ca 1822/15

UZASADNIENIE

Strona powodowa (...)Fundusz Inwestycyjny Zamknięty w W. domagała się od pozwanej M. M. zapłaty kwoty 95 151,12 z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu. W uzasadnieniu wskazywała, że dochodzona pozwem wierzytelność stanowi obecnie przedmiot jego praw, w wyniku opisanych zdarzeń, a których uczestnikami obok strony powodowej były (...) sp. z o.o. oraz (...) Bank (...) SA, będący pierwotnym wierzycielem pozwanej z tytułu niewykonanych przez pozwaną dwóch umów bankowych z dat 11 marca 2011r. i 28 września 2011r,. a z których wynika, że zobowiązanie pozwanej odpowiada kwotom; - 54 453,24 zł tytułem zwrotu niespłaconego kapitału wynikającego z umowy bankowej z dnia 11 marca 2011r (nr. (...)); - 31 770,68 zł tytułem niespłaconego kapitału wynikającego z umowy bankowej z dnia 28 września 2011r. (nr. (...)) - 7 821,75 zł tytułem skapitalizowanych przez bank odsetek umownych za okres od dnia wypowiedzenia przez bank umowy do dnia rozliczenia portfela tj. 8 października 2014r. - 1 105,55 zł tytułem skapitalizowanych odsetek ustawowych naliczonych od należności głównych ze wskazanych wyżej umów za okres od dnia 9 października 2014r. do dnia wniesienia pozwu.

Wskazała nadto, że wierzytelności bankowe potwierdzone zostały tytułem wykonawczym w postaci bankowych tytułów egzekucyjnych zaopatrzonych w klauzule wykonalności. Sąd Rejonowy (...)w L. wydał nakaz zapłaty w elektronicznym postepowaniu upominawczym. W sprzeciwie od nakazu pozwana wniosła o oddalenie powództwa i o zasądzenie kosztów kwestionując roszczenie powoda tak co do zasady, jak i wysokości. Zarzuciła, że nie zawierała umowy ze stroną powodową, nie została zawiadomiona o jakimkolwiek przelewie wierzytelności, a okoliczności tych nie potwierdzają dokumenty dołączone do pozwu, a nadto, że w dalszym ciągu prowadzone jest przeciwko pozwanej postepowanie egzekucyjne.

Pomimo wezwania pozwana nie stawiła się na rozprawie. Zaskarżonym wyrokiem Sad Okręgowy w Krakowie uwzględnił w całości powództwo i obciążył pozwaną na rzecz strony powodowej kosztami procesu. W uzasadnieniu wskazał; że dla oceny roszczenia powoda w kontekście powinności pozwanej zastosowanie mają art. 750 i 742 k.c. a nadto, iż ciężar udowodnienia, że dług nie istnieje spoczywa na pozwanej, a ten został prawidłowo wyliczony przez stronę powodową. W konsekwencji dowodzenie przytoczonych w pozwie okoliczności nie było potrzebne, gdyż brak wypowiedzi pozwanej w sprawie dokonanych przez nią spłat, czy też wyegzekwowanych na rzecz wierzyciela sum, w świetle art. 230 kpc dawał podstawę do uznania tych okoliczności za bezsporne.

Nadto pozwanej nie przysługuje zarzut niepowiadomienia jej o zmianie wierzyciela, gdyż w świetle art. 509 kc dokonanie cesji nie wymagało jej zgody. Apelację od wyroku złożyła pozwana zaskarżając wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła : I. naruszenie przepisów prawa procesowego, a to; - art. 233 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i błedną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego, przez wadliwe przyjęcie, że strona powodowa przytoczyła w pozwie okoliczności faktyczne dotyczące istnienia przelewanej wierzytelności jak sam fakt zawarcia umowy cesji, co miało wpływ na wynik sprawy, - art. 328 2 k.p.c. przez niewyjaśnienie w motywach orzeczenia przyczyn przypisania wiarygodności i mocy dowodowej wyciągom z ksiąg rachunkowych funduszu oraz braku wskazania przez Sąd I instancji dowodów stanowiących podstawę wydania wyroku, co miało istotny wpływ na treść wydanego w sprawie wyroku; - naruszenie art. 245 k.p.c. przez oparcie przez sąd rozstrzygnięcia na dowodzie z dokumentu prywatnego tj. wyciągu z ksiąg rachunkowych, II. naruszenie prawa materialnego, a to art. 512 k.c. przez jego błędną wykładnię, polegająca na przyjęciu, że pozwanej nie przysługuje zarzut niepowiadomienia jej o zmianie wierzyciela w sytuacji, gdy brak jest podstaw dla takiego przyjęcia.

Na tych podstawach domagała się zmiany zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa ewentualnie uchylenia zaskarżonego orzeczenia i przekazania sprawy Sadowi I instancji do ponownego rozpoznania. Strona powodowa wniosła o oddalenie apelacji i o zasądzenie kosztów postepowania apelacyjnego. Sąd Apelacyjny zważył; Apelacja jest zasadna. Istota sprawy cywilnej polega na urzeczywistnieniu normy prawa materialnego, zaś granice przedmiotowe sporu wyznaczają stanowiska procesowe stron przedstawione na piśmie bądź ustnie w toku rozprawy.

W literaturze zwraca się uwagę, że procesowa zasada kontradyktoryjności wyraża się w swobodnym prawie stron do prezentowania, w granicach dobrego obyczaju, własnych stanowisk, których konsekwencjami są określone czynności sądu rozstrzygającego spór. Do podstawowych uprawnień pozwanego należy zaprzeczenie faktom (contra dicere – oznacza „ zaprzeczenie”) naprowadzonym przez powoda w pozwie. Taka taktyka procesowa pozwanego w zależności od podstawy materialnoprawnej roszczenia procesowego powoda nakłada na sąd powinność rozważenia, która ze stron postepowania zobowiązana jest do dokonania czynności procesowej w postaci wniosku o przeprowadzenie określonego dowodu.

Odnosząc powyższe do realiów sprawy należy wskazać, że pozwana w postępowaniu przed Sądem I instancji zaprzeczyła, by była zobowiązana wobec strony powodowej do określonego pozwem świadczenia, a nadto, by jej zadłużenie odpowiadało kwocie dochodzonej pozwem. Uwzględniając, że podstawą roszczenia procesowego strony powodowej opartego na twierdzeniu nabycia wierzytelności od pierwotnego wierzyciela pozwanej były art. 509 w zw. z art. 353 § 1 k.c. czemu pozwana przeczyła, to rzeczą powoda było wykazanie tej okoliczności, a powinnością Sądu I instancji ustalenie faktów związanych z istnieniem takich faktów bądź stwierdzeniem, że okoliczność ta nie została wykazana.

W tym kontekście trafnie zarzuca apelacja pozwanej, że motywy zaskarżonego orzeczenia uchybiają art.328 § 2 k.p.c., gdyż nie zawierają ustalenia faktów umożliwiających ocenę legitymacji czynnej powoda oraz wysokości nabytej przez niego wierzytelności. Na powodzie bowiem spoczywa powinność wykazania tych okoliczności , jako osobie, która z faktów tych wywodzi skutki prawne mające być dla niej korzystnymi. Takie dowody zostały przez powoda zaoferowane w sprawie. Wyrażone w tym zakresie stanowisko prawne Sądu I instancji jest wadliwe.

W szczególności przyjęcie przez sąd za ustalone, bez przeprowadzenia postępowania dowodowego, okoliczności faktycznych wskazanych przez stronę, a zakwestionowanych przez stronę przeciwną według judykatury stanowi naruszenie art. 230 k.p.c. (zob. postanowienie SN z dnia 16 października 1997 r., II CKN 396/97, niepubl.). Wadliwość stanowiska Sądu I instancji wynika także z bezpodstawnego przerzucenie na pozwaną ciężaru wykazania tego co obciążało powoda w sytuacji, w której - w wypadku wykazania przez powoda skuteczności nabycia określonej wierzytelności - obrona pozwanej łączyć się mogła z treścią art.512 ewentualnie 515 k.c. Aby jednak możliwym była ocena skuteczności tego zarzutu pozwanej przez pryzmat art. 6 k.c., niezbędne było poczynienie przez Sąd meriti ustaleń faktycznych w zakresie dotyczącym nabycia wierzytelności przez powoda i ustalenia jej wysokości.

Brak takich ustaleń wyklucza możliwość instancyjnej kontroli przez Sąd Apelacyjny rozstrzygnięcia Sądu I instancji i upoważnia wniosek, że istota sprawy nie została rozpoznana (art.386 § 4 k.p.c.). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinnością Sądu I instancji będzie przeprowadzenie postępowania dowodowego w zakresie zaoferowanych przez strony wniosków dowodowych, przy czym dla rozważenia mocy dowodowej wnioskowanych dowodów powinnością Sądu będzie dokonanie ich oceny przez pryzmat przepisów tak materialno jak i formalno prawnych.

W tym ostatnim aspekcie istotnego znaczenia posiada forma w jakiej strona powodowa wykazuje swoje prawo podmiotowe w sprawie, przedkładając zamiast oryginałów dokumentów ich odpisy. Sąd Apelacyjny zauważa, że stosownie do art. 129 § 2 k.p.c. zamiast oryginału dokumentu strona może złożyć odpis dokumentu, jeżeli jego zgodność z oryginałem została poświadczona przez notariusza albo przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego adwokatem, radcą prawnym, rzecznikiem patentowym lub doradcą podatkowym. Powyższe unormowanie zostało dodane od 1 stycznia 2010 r., na skutek nowelizacji ustawą z dnia 23 października 2009 r., o zmianie ustaw w zakresie uwierzytelniania dokumentów (Dz.

U. Nr 216, poz. 1676). Jednocześnie ustawodawca od powyższej daty - w dodanym art. 4 ust. 1b ustawy - Prawo o adwokaturze wprowadził zapis, że: "Adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. Poświadczenie powinno zawierać podpis adwokata, datę i oznaczenie miejsca jego sporządzenia, na żądanie - również godzinę dokonania czynności. Jeżeli dokument zawiera cechy szczególne (dopiski, poprawki lub uszkodzenia) doradca podatkowy stwierdza to w poświadczeniu." W ocenie Sądu Apelacyjnego – za oczywiste uznać należy, że poświadczenie przez adwokata odpisu dokumentu nie oznacza, by ten stawał się dokumentem urzędowym.

Zgodnie bowiem z § 3 art. 129 k.p.c. jedynie zawarte w odpisie dokumentu poświadczenie zgodności z oryginałem przez występującego w sprawie pełnomocnika strony będącego radcą prawnym ma charakter dokumentu urzędowego. Poświadczane mogą być odpisy zarówno dokumentów urzędowych, jak i prywatnych. W ocenie Sądu Apelacyjnego - poświadczenia odpisu dokumentu jest dokumentem stwierdzającymi urzędowo istnienie dokumentu o określonej treści, na podobieństwo regulacji prawnej zawartej art. 2 § 2 prawa o notariacie., zgodnie z którym - czynności notarialne, dokonane przez notariusza zgodnie z prawem, mają charakter dokumentu urzędowego.

Oznacza to, że sąd przeprowadzając postępowanie dowodowe nie tyle z samego dokumentu prywatnego przedłożonego w urzędowo poświadczonej kopii, ale z dokumentu urzędowego, z którego (na podstawie usuwalnego domniemania z art. 244 § 1 k.p.c.), wyprowadza wniosek o istnieniu dokumentu prywatnego, o treści tożsamej z przedłożonym poświadczeniem. Poświadczenie przez adwokata odpisu dokumentu prywatnego korzysta zatem z domniemania nie tylko autentyczności, ale także domniemania zgodności z prawdą tego co, zostało w nim urzędowo stwierdzone.

Dokument urzędowy, odpowiadający wymaganiom z art. 244 k.p.c., korzysta z domniemania prawdziwości (autentyczności) oraz domniemania zgodności z prawdą tego, co zostało w nim urzędowo zaświadczone. Są to domniemania prawne ustanowione ustawą procesową. Domniemania te mogą być obalone w sposób przewidziany w art. 252 k.p.c., tj. przez zaprzeczenie prawdziwości dokumentu lub przez udowodnienie, że oświadczenie organu zawarte w danym dokumencie urzędowym, wystawionym przez ten organ, jest niezgodne z prawdą. Zaprzeczenie prawdziwości dokumentu może dotyczyć jego mocy dowodowej oraz kwestii jego zgodności z prawdą.

W grę mogą wchodzić m.in. zarzut, że dokument autentyczny został przerobiony lub podrobiony (art. 270 k.k.), że osoba upoważniona do wystawienia dokumentu poświadczyła w nim nieprawdę (art. 271 k.k.) albo że wyłudziła poświadczenie nieprawdy przez podstępne wprowadzenie urzędnika w błąd (art. 272 k.k.). Zwrócenie uwagi na powyższe jest o tyle niezbędne, że proces cywilny, jako akt prawny o złożonym charakterze wymaga przy ocenie określonych środków dowodowych także aktywności procesowej stron, które zgodnie z zasadą ciężaru dowodu (art. 6 k.c.) dotykają także czynności procesowych.

Ich ocena należy w pierwszej kolejności do Sądu I instancji i nie ma podstaw prawnych dla jej dokonywania w oparciu o własne ustalenia faktyczne po raz pierwszy na etapie postępowania apelacyjnego. Na marginesie zauważa Sąd Apelacyjny, że w kategoriach nieporozumienia jurydycznego należy ocenić kwalifikację zdarzenia prawnego łączącego strony przez pryzmat art. 750 i 742 k.c. w sytuacji, w której pierwotnym źródłem roszczenia procesowego była czynność bankowa określona przepisami prawa, a nadto umowa łącząca pozwaną z bankiem jest określona prawem (art.69 i nast. prawa bankowego).

Mając na uwadze powyższe orzekł Sąd Apelacyjny jak w wyroku na podstawie wskazanych przepisów. SSA Jerzy Bess SSA Wojciech Kościołek SSO Beata Kurdziel