Constitutional complaint dismissed for failure to identify specific constitutional rights violated by tax law provision.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court of Poland dismissed the constitutional complaint filed by H.K. against Article 48 of the Tax Ordinance Act. The complainant argued that the provision violated the principle of equality before the law under Article 32 of the Constitution but failed to link this violation to a specific constitutional right. The court ruled that without identifying a concrete constitutional freedom or right infringed upon, the complaint does not meet the admissibility requirements under Article 47 of the Constitutional Tribunal Act.
Legislator headnote
AI generatedArt. 32 ust. 1 Konstytucji; Art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK: A constitutional complaint is inadmissible if the applicant fails to specify the particular constitutional freedom or right violated and the manner of its infringement.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
201/2/B/2015 POSTANOWIENIE z dnia 17 marca 2015 r. Sygn. akt Ts 65/15 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Mirosław Granat, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej H.K. w sprawie zgodności: art. 48 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, ze zm.) z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej z 16 lutego 2015 r. adwokat H.K. (dalej: skarżący) wniósł o stwierdzenie, że art. 48 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749, ze zm.; dalej: ordynacja podatkowa) jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Skarga konstytucyjna została wniesiona na podstawie następującego stanu faktycznego sprawy. W dniu 26 kwietnia 2011 r. skarżący wystąpił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Otwocku (dalej: Naczelnik US w Otwocku albo organ pierwszej instancji) z wnioskiem o odroczenie do końca sierpnia 2011 r. obowiązku prowadzenia ewidencji działalności adwokackiej przy zastosowaniu kasy rejestrującej.
Decyzją z 27 maja 2011 r. Naczelnik US w Otwocku nie uwzględnił wniosku i na podstawie art. 48 § 1 ordynacji podatkowej odmówił skarżącemu odroczenia terminu instalacji kasy rejestrującej. Decyzją z 21 marca 2012 r. (nr 1401/PTV-III4407-154/11/MS) Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: Dyrektor Izby Skarbowej albo organ kontrolny) utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia – odnośnie do przesłanek odroczenia terminu instalacji kasy rejestrującej, wynikających z art. 48 § 1 ordynacji podatkowej, tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego – przyjął, że w przypadku skarżącego przesłanki te nie wystąpiły.
Organ kontrolny podniósł, że skarżący był świadomy tego, iż osoby wykonujące działalność gospodarczą w zakresie usług prawniczych mają obowiązek zainstalowania kasy rejestrującej. Rozporządzenie w sprawie kas rejestrujących, nakładające obowiązek ich instalacji, weszło w życie 30 lipca 2010 r. Skarżący miał więc prawie rok na znalezienie rozwiązania, które umożliwiłoby mu z początkiem maja 2011 r. rozpoczęcie ewidencjonowania obrotu za pomocą kasy rejestrującej. Odnośnie do sytuacji zdrowotnej skarżącego organ kontrolny wskazał, że zły stan zdrowia – jak wynika z przedstawionej dokumentacji medycznej, nie trwał długo, w związku z czym już 22 kwietnia 2011 r. skarżący podjął czynności związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czego dowodem były wystawione faktury.
Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej nie można było zatem uznać, że zły stan zdrowia znacząco uniemożliwił terminową instalację kasy rejestrującej i rozpoczęcie ewidencjonowania obrotu z początkiem maja 2011 r. Organ kontrolny stwierdził, że również obciążeń o charakterze prywatnym i konsumpcyjnym (np. remont mieszkania), które skarżący wziął na siebie dobrowolnie, nie można było potraktować jako ważniejszych od obciążeń obligatoryjnych, nałożonych w drodze ustawy, takich jak obowiązek instalacji kasy rejestrującej.
W związku z tym Dyrektor Izby Skarbowej przyjął, że odroczenie terminu instalacji kasy rejestrującej byłoby w tej sprawie nieuzasadnione ze względu na brak przesłanek mających cechy wyjątkowości i nadzwyczajności. Wyrokiem z 12 kwietnia 2013 r. (sygn. akt III SA/WA 1744/12) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, którą skarżący wniósł na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z 21 marca 2012 r. Wyrokiem z 16 października 2014 r. (sygn. akt I FSK 1574/13), doręczonym 18 grudnia 2014 r., Naczelny Sąd Administracyjny (dalej:
NSA) oddalił natomiast skargę kasacyjną. W petitum skargi konstytucyjnej skarżący wniósł o stwierdzenie, że zakwestionowany przez niego art. 48 § 1 ordynacji podatkowej „jest sprzeczny z art. 32 ust. 1 Konstytucji (…) z powodu stwarzania podstawy do nierównego traktowania obywateli wskutek wyrażonej w tym przepisie zasady uznaniowości”. W uzasadnieniu skargi skarżący sformułował natomiast zarzut, jakoby niezgodny z tym przepisem ustawy zasadniczej był wyrok NSA z 16 października 2014 r. Na podstawie art. 50 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz.
U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarżący wniósł o wydanie postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu biegu „postępowania zawisłego w Urzędzie Skarbowym w Otwocku pod sygnaturą akt 1417/OBJ-3/4411/1/11PC Nr systemowy 437430/U”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:
1. Zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone, ma prawo, na zasadach określonych w ustawie (tzn. ustawie o TK), wnieść skargę do Trybunału Konstytucyjnego w sprawie zgodności z Konstytucją ustawy lub innego aktu normatywnego, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o jego wolnościach lub prawach albo o jego obowiązkach określonych w Konstytucji. Przedmiotem skargi konstytucyjnej może być zatem wyłącznie przepis ustawy lub innego aktu normatywnego, który był podstawą orzeczenia o wolnościach lub prawach skarżącego.
W trybie skargi konstytucyjnej Trybunał nie może więc badać indywidualnych rozstrzygnięć. Także w świetle utrwalonego orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego (zob. postanowienia TK z: 26 lutego 1999 r., Ts 156/98, OTK ZU nr 5/1999, poz. 105; 29 listopada 1999 r., Ts 46/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 193; 7 października 1999 r., Ts 136/99, OTK ZU nr 7/1999, poz. 198; 11 października 1999 r., Ts 113/99, OTK ZU nr 1/2000, poz. 24; 29 grudnia 1999 r., Ts 137/99, OTK ZU nr 1/2000, poz.
37) nie budzi wątpliwości to, że przedmiotem badania Trybunału nie są akty stosowania prawa, a więc prawomocne orzeczenia lub ostateczne decyzje wydane w indywidualnych sprawach, ale akty normatywne, na podstawie których rozstrzygnięć tych dokonano. Zadaniem Trybunału Konstytucyjnego jest bowiem orzekanie w sprawach zgodności z Konstytucją aktów normatywnych w celu wyeliminowania z systemu prawnego przepisów prawa, które są z nią niezgodne.
2. Skarżący zakwestionował art. 48 § 1 ordynacji podatkowej w brzmieniu: „Organ podatkowy, na wniosek podatnika, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym może odraczać terminy przewidziane w przepisach prawa podatkowego, z wyjątkiem terminów określonych w art. 68–71, art. 77 § 1–3, art. 79 § 2, art. 80 § 1, art. 87 § 3 i 4, art. 88 § 1 i art. 118”. Zdaniem skarżącego przepis ten jest niekonstytucyjny, ponieważ posługuje się niedookreślonym, uznaniowym pojęciem „ważny interes”.
3. Analiza zarzutów sformułowanych w skardze prowadzi do wniosku, że skarżący, choć formalnie kwestionuje art. 48 § 1 ordynacji podatkowej, to jednak w rzeczywistości podważa wyrok NSA z 16 października 2014 r. 3.1. Trybunał zauważa bowiem, że w petitum skargi konstytucyjnej skarżący zaskarżył powyższe orzeczenie „w całości”. W jej uzasadnieniu zarzucił natomiast, że „wyrok jest błędny, godzący w konstytucyjną zasadę równości obywateli wobec prawa”. Skarżący podkreślił ponadto, że w toku postępowania przed organami podatkowymi i sądami administracyjnymi wykazał ważny interes uzasadniający odroczenie terminu instalacji kasy fiskalnej.
Dowiódł także tego, że „doszło wobec [niego] do naruszenia »wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP zasady równości obywateli wobec prawa«”. 3.2. Trybunał stwierdza, że analizowana skarga konstytucyjna jest zatem skargą na stosowanie prawa, a stosowanie prawa przez sądy nie podlega kognicji Trybunału Konstytucyjnego (zob. wyrok TK z 21 grudnia 2004 r., SK 19/03, OTK ZU nr 11/A/2004, poz. 118). Sformułowanie w skardze zarzutów dotyczących sfery stosowania prawa powoduje, że wydanie merytorycznego orzeczenia jest niedopuszczalne.
Wskazana okoliczność jest – zgodnie z art. 49 w związku z art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK – podstawą odmowy nadania rozpatrywanej skardze dalszego biegu.
4. Niezależnie od powyższego Trybunał zwraca uwagę na to, że w swoich orzeczeniach już wielokrotnie wskazywał, że zwroty (pojęcia) niedookreślone i nieostre istnieją w każdym systemie prawnym. Nie jest bowiem możliwe skonstruowanie przepisów, które wykluczałyby jakikolwiek margines swobody ich odczytania. Jak orzekł Trybunał w postanowieniu z 27 kwietnia 2004 r., „każdy akt prawny (czy konkretny przepis prawny) zawiera pojęcia o mniejszym lub większym stopniu niedookreśloności. Nieostrość czy niedookreśloność pojęć prawnych sprzyja uelastycznieniu porządku prawnego (...), nie każda więc, ale jedynie kwalifikowana – tj. niedająca się usunąć w drodze uznanych metod wykładni – nieostrość czy niejasność przepisu może stanowić podstawę stwierdzenia jego niekonstytucyjności” (P 16/03, OTK ZU nr 4/A/2004, poz. 36).
W wyroku z 31 marca 2005 r. Trybunał, orzekający w pełnym składzie, stwierdził, że takie zwroty „występują we wszystkich systemach prawa europejskiego, także tych państw, które charakteryzują się wysoką kulturą prawną i bez wszelkiej wątpliwości są zaliczane do państw prawa. Zwroty te przesuwają obowiązek konkretyzacji normy na etap stosowania prawa i w związku z tym dają sądom (czy organom administracji – tak w wypadku np. uznania administracyjnego) pewną swobodę decyzyjną. Nie można jej jednak utożsamiać z dowolnością i wolnością od zewnętrznej kontroli.
W szczególności niepodobna en masse kwestionować na podstawie art. 2 Konstytucji, jako braku zgodności z zasadami rzetelnej legislacji, faktu posługiwania się zwrotami nieostrymi. Niedostateczna precyzja i brak dookreśloności przepisu może tylko wtedy być podstawą zarzutu braku zgodności z art. 2 Konstytucji, gdy dany zwrot nie daje możliwości – przy użyciu ogólnie aprobowanych technik wykładni, możliwości ustalenia jego znaczenia. Niebezpieczeństwo natomiast, jakie wiąże się ze stosowaniem zwrotów niedookreślonych i nieostrych, jest powszechnie znane: praktyka stosowania tych przepisów stosunkowo łatwo może ulegać wypaczeniu, na skutek powoływania się na takie zwroty, bez próby wypełnienia ich konkretną treścią wynikającą z okoliczności danej sprawy i bez rzetelnego uzasadnienia komunikowanego adresatom rozstrzygnięcia.
Takie wypaczenie odnosi się jednak do praktyki, nie jest zaś błędem legislatora” (SK 26/02, OTK ZU nr 3/A/2005, poz. 29).
5. W związku z zarzutami sformułowanymi w skardze trzeba także podkreślić, że zgodnie z art. 79 ust. 1 Konstytucji skargę konstytucyjną może wnieść „każdy, czyje konstytucyjne wolności lub prawa zostały naruszone”. Oznacza to, że warunkiem złożenia skargi nie jest każde naruszenie Konstytucji, ale tylko naruszenie wyrażonych w niej norm regulujących wolności lub prawa człowieka i obywatela. W skardze konstytucyjnej trzeba zatem wskazać zarówno konkretną osobę, której wolności lub prawa naruszono, jak i określone (poręczone, zapewnione, gwarantowane, chronione) w Konstytucji wolności lub prawa, które naruszono, a także określić sposób tego naruszenia (art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK). 5.1.
Jako podstawę skargi konstytucyjnej skarżący wskazał wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji zasadę równości wobec prawa. 5.2. W swoich orzeczeniach Trybunał wyraził pogląd, zgodnie z którym „art. 32 Konstytucji wyraża przede wszystkim zasadę ogólną, i dlatego winien być w pierwszej kolejności odnoszony do konkretnych przepisów Konstytucji, nawet jeżeli konstytucyjna regulacja danego prawa jest niepełna i wymaga konkretyzacji ustawowej. W takim zakresie wyznacza on także konstytucyjne prawo do równego traktowania. Mamy tu do czynienia z sytuacją »współstosowania« dwóch przepisów Konstytucji, a więc nie tylko z prawem do równego traktowania, ale ze skonkretyzowanym prawem do równej realizacji określonych wolności i praw konstytucyjnych.
W skardze konstytucyjnej należy powołać oba przepisy Konstytucji, dopiero one wyznaczają bowiem konstytucyjny status jednostki, który przez regulację ustawową lub podustawową został naruszony. Natomiast gdy chodzi o uprawnienia określone w innych niż Konstytucja aktach normatywnych – jeśli treść konkretnego prawa ustala się wyłącznie na ich podstawie – art. 32 Konstytucji stanowi zasadę systemu prawa, a nie wolność lub prawo o charakterze konstytucyjnym” (zob. postanowienie pełnego składu TK z 24 października 2001 r., SK 10/01, OTK ZU nr 7/2001, poz. 225). 5.3.
W niniejszej sprawie skarżący nie uzasadnił tego, że zarzucane przez niego naruszenie zasady równości wobec prawa miało związek z ingerencją w jakikolwiek inny przepis ustawy zasadniczej gwarantujący wolności lub prawa jednostki. W związku z tym Trybunał stwierdza, że skarżący nie wskazał naruszonych praw, a w konsekwencji nie określił sposobu ich naruszenia. Okoliczność ta jest – w myśl art. 49 w związku z art. 47 ust. 1 pkt 2 ustawy o TK – następną podstawą odmowy nadania analizowanej skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
6. Z powodu odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej na uwzględnienie nie zasługuje wniosek o wydanie postanowienia tymczasowego o wstrzymaniu biegu „postępowania zawisłego w Urzędzie Skarbowym w Otwocku pod sygnaturą akt 1417/OBJ-3/4411/1/11PC Nr systemowy 437430/U”. W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.