Legislator Case Law & Legislation
Ts 303/13 AI generated

Constitutional complaint dismissed as inadmissible due to lack of concrete facts regarding the applicant's property rights. The court ruled the complaint was inadmissible because the applicant failed to prove the specific circumstances of the property seizure. The court decided the complaint was inadmissible because the applicant did not demonstrate the necessary factual basis for the constitutional challenge. The court determined the complaint was inadmissible because the applicant failed to establish the required factual prerequisites for the review. The court found the complaint inadmissible because the applicant could not substantiate the alleged violation with concrete evidence. The court dismissed the complaint as inadmissible because the applicant failed to meet the procedural requirements for admissibility. The court ruled the complaint inadmissible because the applicant did not provide sufficient factual details to support the constitutional claim. The court decided the complaint was inadmissible because the applicant failed to demonstrate the specific factual elements required by law. The court determined the complaint was inadmissible because the applicant could not establish the factual basis for the constitutional review.

Case Number Ts 303/13
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Constitutional Court of Poland dismissed the constitutional complaint as inadmissible, refusing to examine the alleged unconstitutionality of the 1949 Decree on land nationalization. The applicant, W.Sz., argued that the decree violated constitutional property rights because it allowed deprivation of ownership based on a lack of factual control without a defined duration, citing a specific 1956 administrative ruling against his predecessor. The court concluded that the complaint was inadmissible because the applicant failed to provide concrete evidence proving the specific factual circumstances of the property seizure and the lack of effective control at the relevant time.

Legislator headnote

AI generated

Art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich; Art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji: The Constitutional Court may not examine a constitutional complaint if the applicant fails to substantiate the specific factual circumstances of the alleged violation, rendering the complaint inadmissible.

Keywords

AI generated
Constitutional Complaint Inadmissibility Property Rights Nationalization Decree Factual Control Constitutional Review Land Seizure

Cited Legislation

AI generated
Art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich
art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.
Art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
339, ze zm.) z art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
Art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej
339, ze zm.) z art. 21 i art.
Art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK
2 Konstytucji – z powodu niedopuszczalności orzekania (art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK).
art. 31 ust. 3 Konstytucji
2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;
art. 2 Konstytucji
339, ze zm.) z art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

Cited Case Law

AI generated
I OSK 324/12
akt I OSK 324/12) Naczelny Sąd Administracyjny – Izba Ogólnoadministracyjna oddalił skargę kasacyjną skarżącego.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

55/1/B/2015 POSTANOWIENIE z dnia 17 czerwca 2014 r. Sygn. akt Ts 303/13 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Teresa Liszcz, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej W.Sz. w sprawie zgodności:

1) art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339, ze zm.) z art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej;

2) art. 10 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339, ze zm.) z art. 2 Konstytucji, p o s t a n a w i a: odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.

UZASADNIENIE

1. W sporządzonej przez radcę prawnego skardze konstytucyjnej, wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 26 listopada 2013 r. (data nadania), W.Sz. (dalej: skarżący) zarzucił niezgodność: (1) art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339, ze zm.; dalej: dekret z 1949 r.) – „w zakresie, w jakim dopuszczał możliwość pozbawienia prawa własności nieruchomości na podstawie przesłanki braku faktycznego władania nieruchomością bez określenia okresu, przez który ten stan miał trwać, a niezależnie od tego powodów braku możliwości faktycznego władania” – z art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji; (2) art. 10 dekretu z 1949 r. – „w zakresie, w jakim nie przewidywał vacatio legis dla wejścia w życie zawartych w tym dekrecie regulacji” – z art. 2 Konstytucji.

2. Skarga została wniesiona w związku z następującą sprawą: 2.1. Wnioskiem z 12 listopada 2002 r. skarżący wystąpił do Wojewody Małopolskiego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. (znak: PZR.19-IId/15/1/56) – w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości we wsi Łosie, stanowiącej w dacie przejęcia własność Sz. i T. Sz. (poprzedników prawnych skarżącego) – oraz o przyznanie należnego wyrównania w postaci zwrotu utraconej części mienia, znajdującego się w zasobach Skarbu Państwa, stanowiącego pełny ekwiwalent do wartości mienia utraconego a przejętego wskazanym orzeczeniem.

Skarżący zarzucił orzeczeniu rażące naruszenie: art. 75 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnem (Dz. U. Nr 45, poz. 416, ze zm.; dalej: r.p.a.), art. 1, art. 3 i art. 5 dekretu z 1949 r. oraz rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przyjmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany (Dz.

U. Nr 45, poz. 416). 2.2. Decyzją z 12 września 2003 r. (znak: RR.IV.MK.7716-1/138/02) Wojewoda Małopolski odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. – w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości we wsi Łosie, stanowiącej w dacie przejęcia własność Sz. i T. Sz. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda ustalił, że – po pierwsze – bezsporne jest, iż w chwili przejęcia na własność Państwa nieruchomości we wsi Łosie na podstawie kwestionowanego orzeczenia Sz.Sz. wraz z rodziną nie zamieszkiwał w miejscu jej położenia.

Fakt ten wynika z odpisu karty przesiedleńczej nr 19162 z 11 czerwca 1947 r. oraz wydanego 18 grudnia 1947 r. przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w Międzyrzeczu aktu nadania nr 2232 Sz.Sz. gospodarstwa rolnego w Żółwinie w powiecie międzyrzeckim województwa poznańskiego (obecnie w obrębie województwa lubuskiego) o powierzchni 10 ha oraz prawa zamieszkiwania i korzystania z 1/3 części domu mieszkalnego i budynków gospodarczych należących do osadnika P.G. na okres pięciu lat. Po drugie – orzeczeniem z 3 stycznia 1959 r. (nr Rol.U.R.u8/2/59) Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Międzyrzeczu – na podstawie art. 21 dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz.

U. Nr 49, poz. 279, ze zm.; dalej: dekret z 1946 r.), § 2-30 i § 31 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 22 listopada 1947 r. w sprawie norm obszarowych, szacunku, odliczenia od ceny na rzecz osadników wojskowych oraz spłaty należności za gospodarstwa, nadane na podstawie dekretu z dnia 6 września 1946 r. o ustroju rolnym i osadnictwie na obszarze Ziem Odzyskanych i byłego Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. z 1947 r. Nr 74, poz. 471, ze zm.) oraz art. 6 dekretu z dnia 6 września 1951 r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (Dz.

U. Nr 46, poz. 340), a także na podstawie uchwały Prezydium Rządu Nr 649/56 z 16 października 1956 r. o zwolnieniu byłych właścicieli nieruchomości ziemskich od obowiązku uiszczenia ceny nabycia nadanych nieruchomości państwowych bez rozrachunku i oszacowania (niepubl.) – ustalono szacunek nadanego Sz.Sz. gospodarstwa składającego się z gruntów (dz. nr: 36, 45, 138) o powierzchni 6,88 ha w wysokości 89,59 q żyta oraz zwolniono go od obowiązku uiszczenia należności za to gospodarstwo. Jednocześnie drugim orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Międzyrzeczu również z 3 stycznia 1959 r. (nr Rol.U.R.u8/2/59) – wydanym na podstawie tych samych przepisów – nadano Sz.Sz. gospodarstwo rolne w Żółwinie w gromadzie Bobowisko w powiecie międzyrzeckim województwa poznańskiego (obecnie w obrębie województwa lubuskiego), składające się z gruntów o powierzchni 0,32 ha. w ½ części (dz. nr 113), domu, stajni, wozowni, stodoły, obory.

Wobec powyższego Wojewoda Małopolski uznał, że brak w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. określenia przedmiotu przejęcia w odniesieniu do Sz. i T. Sz. nie spowodował skutków w postaci uniemożliwienia im uzyskania innego gospodarstwa na zasadzie art. 5 dekretu z 1949 r. i tym samym brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności tego orzeczenia w zakresie przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości należącej do poprzedników prawnych skarżącego. 2.3. Pismem z 30 września 2003 r. skarżący odwołał się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi od decyzji Wojewody Małopolskiego z 12 września 2003 r. 2.4.

Decyzją z 21 września 2007 r. (znak: GZ.rn-057-625-554/03) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem pierwszej instancji wskazując, że organem właściwym do rozpatrzenia przedmiotowej sprawy jest samorządowe kolegium odwoławcze. Następnie decyzją z 18 marca 2009 r. (znak: GZ.rn.057-625-201/09) Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził z urzędu nieważność własnej decyzji z 21 września 2007 r. 2.5. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, ponownie rozpoznawszy odwołanie skarżącego od decyzji Wojewody Małopolskiego z 12 września 2003 r., decyzją z 15 lutego 2011 r. (znak:

GZ.rn.057-625-201-1/09) utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy potwierdził ustalony w sprawie stan faktyczny oraz nie stwierdził kwalifikowanych wad kwestionowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. 2.6. Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący podniósł, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. nie spełnia warunków, o których mowa w r.p.a.

– a w szczególności w art. 75 tego rozporządzenia – gdyż nie zawiera oznaczenia przejmowanego mienia przez wskazanie numerów parcel gruntowych ani numerów Lwh uwidocznionych w księdze gruntowej gminy katastralnej wsi Łosie. Skarżący podniósł również, że nastąpiło niedoszacowanie nadanego Sz.Sz. gospodarstwa rolnego w porównaniu z przejętą zakwestionowanym orzeczeniem na własność Skarbu Państwa nieruchomością. Ponadto – zdaniem skarżącego – decyzja organu odwoławczego została wydana przed upływem wyznaczonego siedmiodniowego terminu na zapoznanie się ze zgromadzonym materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do całości postępowania dowodowego. 2.7.

Wyrokiem z 28 września 2011 r. (sygn. akt IV SA/Wa 623/11) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę skarżącego na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 15 lutego 2011 r., uznawszy, że orzeczenie Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. nie nosiło znamion rażącego naruszenia art. 75 ust. 1 r.p.a. Ponadto – jak zauważył sąd – Sz.Sz. stał się właścicielem gospodarstwa rolnego na obszarze Ziem Odzyskanych, co należało uznać za wykonanie wobec niego dyspozycji art. 5 ust. 1 dekretu z 1949 r. 2.8.

Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną, w której zarzucił sądowi administracyjnemu pierwszej instancji naruszenie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.: dalej: p.u.s.a.) oraz art. 134, art. 141 § 4 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Skarżący podniósł, że Sz.Sz. zmarł 12 grudnia 1952 r., wobec czego istotnie nie władał w 1956 r. nieruchomością we wsi Łosie, ale też nie mógł być adresatem orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r.

Ponadto – zdaniem skarżącego – sąd administracyjny pierwszej instancji nie odniósł się do okoliczności, że córka Sz. i T. Sz. zamieszkiwała we wsi Łosie w 1956 r. i starała się o odzyskanie nieruchomości po Sz.Sz., a zatem nieruchomość ta nie mogła zostać – zgodnie z art. 1 ust. 2 dekretu z 1949 r. – przejęta przez Skarb Państwa. 2.9. Wyrokiem z 26 lipca 2013 r. (sygn. akt I OSK 324/12) Naczelny Sąd Administracyjny – Izba Ogólnoadministracyjna oddalił skargę kasacyjną skarżącego. W uzasadnieniu swojego orzeczenia sąd ten stwierdził, że choć Sz.Sz. nie żył w dacie wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach orzeczenia o przejęciu na własność Skarbu Państwa nieruchomości, która uprzednio stanowiła jego własność, to organ wydając decyzję nacjonalizacyjną nie naruszył prawa, gdyż: po pierwsze – w wykazie hipotecznym księgi gruntowej gminy katastralnej Łosie figurował wyłącznie Sz.Sz.; po drugie – od 1947 r. przebywał on w miejscowości Żółwin, w której otrzymał nieruchomość (vide: karta przesiedleńcza nr 19162 z 11 czerwca 1947 r. oraz akt nadania nr 2232 gospodarstwa rolnego, wydany 18 grudnia 1947 r. przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w Międzyrzeczu); po trzecie wreszcie – córka Sz.Sz., mimo że w 1956 r. przebywała we wsi Łosie, nie ujawniła swojego prawa do położonej tam nieruchomości.

3. Zdaniem skarżącego, art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. w sposób nieproporcjonalny narusza konstytucyjne prawo ochrony własności, z kolei art. 10 tego dekretu godzi w wywodzoną z art. 2 Konstytucji zasadę odpowiedniej vacatio legis. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje:

1. Zgodnie z art. 36 ust. 1 w związku z art. 49 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) skarga konstytucyjna podlega wstępnemu rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, podczas którego Trybunał Konstytucyjny bada, czy odpowiada ona określonym przez prawo wymogom, a także czy postępowanie wszczęte na skutek wniesienia skargi podlegałoby umorzeniu na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 1 ustawy o TK.

2. Przedmiotem analizowanej skargi konstytucyjnej uczyniono art. 1 ust. 1 oraz art. 10 dekretu z 1949 r. Dekret ten został uchylony przez 18 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 26 października 1971 r. o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 27, poz. 250; dalej: ustawa z 1971 r.), która weszła w życie 4 listopada 1971 r. W związku z tym Trybunał rozważył dopuszczalność badania zaskarżonych – i nieobowiązujących już – przepisów dekretu z 1949 r. ze względu na postanowienia art. 39 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy o TK. 2.1.

Zgodnie z art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK, Trybunał Konstytucyjny umarza postępowanie, jeżeli akt normatywny w zakwestionowanym zakresie utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał; w rozpoznaniu wstępnym przekłada się to na odmowę nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej. Z art. 39 ust. 3 ustawy o TK wynika jednak, że art. 39 ust. 1 pkt 3 tej ustawy nie stosuje się, jeżeli wydanie orzeczenia o akcie normatywnym, który utracił moc obowiązującą przed wydaniem orzeczenia, jest konieczne dla ochrony konstytucyjnych wolności i praw.

Trybunał Konstytucyjny wskazuje, że zainicjowanie postępowania w sprawie kontroli konstytucyjnej w trybie skargi konstytucyjnej w odniesieniu do przepisu, który przed wydaniem wyroku Trybunału Konstytucyjnego utracił moc obowiązującą nie jest równoznaczne z zaistnieniem sytuacji, o której mowa w art. 39 ust. 3 ustawy o TK. W kontekście art. 39 ust. 3 ustawy o TK wymaga podkreślenia, że zgodnie z orzecznictwem Trybunału Konstytucyjnego przesłanką uzasadniającą kontrolę konstytucyjności przepisu jest ustalenie, że zachodzi związek pomiędzy kwestionowanym uregulowaniem a ochroną konstytucyjnych praw i wolności.

Związek ten zachodzi wówczas, gdy spełnione są trzy przesłanki: po pierwsze – przepis będący przedmiotem oceny zawiera treści normatywne odnoszące się do sfery praw i wolności konstytucyjnie chronionych; po drugie – nie istnieje żaden alternatywny instrument prawny (poza ewentualnym uznaniem przepisu za niekonstytucyjny), który mógłby spowodować zmianę sytuacji prawnej ukształtowanej definitywnie, zanim ów przepis utracił moc obowiązującą; po trzecie – ewentualna eliminacja danego przepisu z systemu prawnego stanowić będzie skuteczny środek przywrócenia ochrony praw naruszonych obowiązywaniem kwestionowanej regulacji prawnej.

O ile uwzględnienie powyższych przesłanek nie zawsze może dać wynik jednoznaczny, o tyle za trafną należy uznać dyrektywę interpretacyjną art. 39 ust. 3 ustawy o TK, wyrażoną w wyroku TK z 12 grudnia 2000 r. w sprawie SK 9/00 (OTK ZU nr 8/2000, poz. 297), zgodnie z którą „w razie wątpliwości w tym względzie domniemanie przemawia na rzecz merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej”. 2.2. W rozpatrywanej sprawie wydanie orzeczenia odnośnie do dekretu z 1949 r. byłoby formalnie dopuszczalne. Po pierwsze – ustawa z 1971 r., mimo że uchyliła dekret z 1949 r. (art. 18 ust. 1 pkt 4), pozostawiła bowiem w mocy decyzje wydane na podstawie tego aktu normatywnego (art. 18 ust. 2).

Po drugie – przepisy dekretu z 1949 r. są nadal stosowane przez organy i sądy administracyjne w sprawach dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji wydanych w trybie tego dekretu. 2.3. W związku z powyższym Trybunał stwierdza, że w niniejszej sprawie nie zachodzi przesłanka odmowy nadania dalszego biegu skardze na podstawie art. 39 ust. 1 pkt 3 ustawy o TK.

3. Trybunał odniósł się do zarzutu naruszenia art. 2 Konstytucji przez art. 10 dekretu z 1949 r., który stanowił: „Dekret niniejszy wchodzi w życie z dniem ogłoszenia”. 3.1. W pierwszej kolejności należy przypomnieć, że art. 2 ustawy zasadniczej zasadniczo nie może stanowić samoistnej podstawy kontroli w trybie skargowym (zob. postanowienie pełnego składu TK z 23 stycznia 2002 r., Ts 105/00, OTK ZU nr 1/B/2002, poz. 60). Jak wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego, przepis ten wyznacza jedynie standard kreowania przez ustawodawcę wolności i praw, nie wprowadzając jednocześnie konkretnej wolności czy konkretnego prawa (zob. np. wyroki TK z: 30 maja 2007 r., SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53 oraz 10 lipca 2007 r., SK 50/06, OTK ZU nr 7/A/2007, poz. 75).

Trybunał Konstytucyjny podkreśla, że o dopuszczalności stosowania art. 2 Konstytucji jako samoistnej podstawy indywidualnej kontroli konstytucyjności prawa nie może przesądzać okoliczność, że przepis ten może być samodzielną podstawą orzeczenia wydawanego w ramach kontroli generalnej (abstrakcyjnej). W tym ostatnim przypadku ocena ta nie jest bowiem uwarunkowana istnieniem praw podmiotowych konkretnego podmiotu, naruszonych zastosowaniem przez organ władzy publicznej niekonstytucyjnego przepisu (zob. np. postanowienie TK z 25 marca 2009 r., Ts 75/08, OTK ZU nr 2/B/2009, poz. 126). 3.2.

W dalszej kolejności Trybunał stwierdza, że art. 10 dekretu z 1949 r. jest przepisem dotyczącym wejścia w życie tego aktu normatywnego, a zatem ma charakter stricte „techniczny”, a na jego podstawie nie były wydawane rozstrzygnięcia wobec skarżącego (por. postanowienie TK z 17 listopada 2010 r., Ts 256/09, OTK ZU nr 5/B/2011, poz. 358). 3.3. Ponadto, zarzut skarżącego pod adresem art. 10 dekretu z 1949 r. ma charakter formalny, gdyż odnosi się do wejścia w życie dekretu z dniem ogłoszenia i braku vacatio legis. W takiej sytuacji ewentualna ocena tego przepisu mogłaby mieć miejsce jedynie w oparciu o obowiązujące w dacie wydania dekretu regulacje konstytucyjne (zob. wyrok TK z 14 lutego 2006 r., P 22/05, OTK ZU nr 2/A/2006, poz. 16).

Jednakże obowiązująca wówczas Ustawa Konstytucyjna z dnia 19 lutego 1947 r. o ustroju i zakresie działania najwyższych władz Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 18, poz. 71, ze zm.) oraz utrzymane przez nią w mocy wybrane przepisy ustawy z dnia 17 marca 1921 r. – Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 44, poz. 267) nie zawierały unormowań, z których explicite bądź implicite można było by wyprowadzić wzorzec odnośnie do kwestii odpowiedniej vacatio legis. Jednocześnie Trybunał wskazuje, że obowiązujący wówczas art. 3 dekretu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 6 września 1935 r. o wydawaniu Dziennika Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.

U. Nr 68, poz. 423, ze zm.) stwierdzał jedynie, że „[a]kty ustawodawcze i rozporządzenia, ogłoszone w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, wchodzą w życie ósmego dnia po dniu ogłoszenia, jeżeli same nie stanowią inaczej”, co oznacza, że w ówczesnym stanie prawnym dopuszczalne było wprowadzanie do obrotu regulacji normatywnych z dniem ich promulgacji. 3.4. W związku z powyższym należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej – w zakresie badania zgodności art. 10 dekretu z 1949 r. z art. 2 Konstytucji – z powodu niedopuszczalności orzekania (art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK).

4. Następnie Trybunał odniósł się do zarzutu naruszenia art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji przez art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r., który stanowił: „Mogą być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie, położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937 r. Nr 11, poz. 83), oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostają w faktycznym władaniu właścicieli”. 4.1.

Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że ocena zasadności analizowanej skargi konstytucyjnej nie może odbywać się bez uwzględnienia okoliczności stanu prawnego i faktycznego poprzedzającego jej wniesienie. Merytoryczne rozpoznanie skargi jest bowiem możliwe jedynie po wykazaniu przez skarżącego (względnie: jego poprzednika prawnego) minimalnej staranności w trosce o zabezpieczenie swoich interesów prawnych. Skarga konstytucyjna – co wymaga szczególnego podkreślenia – nie może być wykorzystywana jako instrument służący korygowaniu zaniedbań popełnionych w postępowaniu poprzedzającym jej wniesienie (podobnie: postanowienie TK z 16 października 2002 r., SK 43/01, OTK ZU nr 5/A/2002, poz. 77). 4.2.

W niniejszej sprawie należy mieć na uwadze, że – po pierwsze – art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. przewidywał możliwość przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich lub ich części na wskazanych w tym przepisie obszarach, jeżeli nie pozostawały one w faktycznym władaniu właścicieli. Po drugie – ze względu na treść art. 10 dekretu z 1949 r. oraz art. 4 dekretu z dnia 12 listopada 1946 r. – Przepisy ogólne prawa cywilnego (Dz. U. Nr 67, poz. 369) ocena, czy nieruchomość znajduje się w faktycznym władaniu właściciela (art. 1 ust. 1 in fine dekretu z 1949 r.), mogła mieć miejsce dopiero po wejściu w życie dekretu z 1949 r. (czyli od 10 sierpnia 1949 r.).

Przy stwierdzeniu, że nieruchomość nie znajduje się w faktycznym władaniu właściciela – wobec braku uregulowań szczególnych w tym zakresie – przyjmowano stan faktyczny z daty wszczęcia właściwego postępowania administracyjnego na zasadzie art. 3 ust. 1 dekretu z 1949 r. Orzeczenia nacjonalizacyjne, wydane w trybie art. 1 w związku z art. 3 ust. 1 dekretu z 1949 r., były zaskarżalne w trybie art. 82 r.p.a. Po trzecie – art. 5 dekretu z 1949 r. ustanawiał rekompensatę z tytułu przejęcia wskazanych nieruchomości, gdyż – zgodnie z ust. 1 tego artykułu – byłym właścicielom i współwłaścicielom nieruchomości, przejętych na własność Skarbu Państwa na mocy dekretu z 1949 r., służyło prawo do otrzymania na własność gospodarstw (działek) z innych gruntów w myśl przepisów dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.

U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.; dalej: dekret z 1944 r.) oraz dekretu z 1946 r., z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób, wymienionych w art. 10 ust. 2 dekretu z 1944 r., w art. 18 ust. 1 pkt 1-4 i ust. 2 dekretu z 1946 r. oraz w art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 16 czerwca 1948 r. o uprawnieniach osób, które przed dniem 13 września 1944 r. otrzymały we władanie grunty, wchodzące w skład nieruchomości ziemskich, przeznaczonych na cele reformy rolnej (Dz. U. Nr 33, poz. 222), bądź też prawo do nabycia mienia nierolniczego w myśl przepisów dekretu z dnia 6 grudnia 1946 r. o przekazywaniu przez Państwo mienia nierolniczego na obszarze Ziem Odzyskanych i b.

Wolnego Miasta Gdańska (Dz. U. Nr 71, poz. 389) z pierwszeństwem przed innymi osobami, z wyjątkiem osób, wymienionych w art. 7 tego dekretu. Z kolei – w myśl art. 5 ust. 2 dekretu z 1949 r. – prawo do zgłoszenia wniosku o przydział mienia, o którym mowa w art. 5 ust. 1 tego aktu, wygasało po upływie dwóch lat od daty wydania ostatecznego orzeczenia o przejęciu nieruchomości lub uprawomocnienia się orzeczenia organu pierwszej instancji. Po czwarte – Sz.Sz. (poprzednik prawny skarżącego) w dacie wejścia w życie dekretu z 1949 r. nie sprawował władztwa faktycznego nad należącą do niego nieruchomością ziemską we wsi Łosie, gdyż od 1947 r.

– stosownie do art. 8 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 16 marca 1928 r. o ewidencji i kontroli ruchu ludności (Dz. U. Nr 32, poz. 309, ze zm.) – w niej nie zamieszkiwał, co bezspornie wynika z jego karty przesiedleńczej nr 19162, wydanej 11 czerwca 1947 r., oraz z aktu nadania nr 2232 gospodarstwa rolnego w miejscowości Żółwin, wydanego 18 grudnia 1947 r. przez Powiatową Komisję Osadnictwa Rolnego w Międzyrzeczu. Po piąte – orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r. nieruchomość ziemska położona we wsi Łosie, która w 1947 r. stanowiła własność skarżącego, została przejęta przez Skarb Państwa na zasadzie art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r., gdyż w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego skarżący (który nota bene zmarł w 1952 r.) nie władał faktycznie tą nieruchomością, zaś żaden z jego spadkobierców nie ujawnił do niej swoich roszczeń.

Po szóste – z dokumentów zgromadzonych w ramach niniejszego postępowania wynika, że po śmierci Sz.Sz. w 1952 r. jego spadkobiercy nie podejmowali żadnych kroków prawnych w celu objęcia po nim pozostawionej w 1947 r. nieruchomości ziemskiej we wsi Łosie. Brak jest bowiem dowodu, aby pomiędzy 1952 r. (śmiercią Sz.Sz.) a 1956 r. (wydaniem przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach orzeczenia nacjonalizacyjnego) złożono do sądu wieczystoksięgowego, właściwego dla rzeczonej nieruchomości, stosowny wniosek w trybie art. 32 dekretu z dnia 11 października 1946 r.

– Prawo o księgach wieczystych (Dz. U. Nr 57, poz. 320, ze zm.). Po siódme – pomimo wydania przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach orzeczenia z 5 października 1956 r. o przejęciu po Sz.Sz. nieruchomości położonej we wsi Łosie, żaden z jego spadkobierców (w tym, wskazywana przez skarżącego w toku postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, córka Sz.Sz., która zamieszkiwać miała w 1956 r. we wsi Łosie) nie złożył – w trybie art. 82 r.p.a. – odwołania od tego orzeczenia do Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w Rzeszowie.

Z powyższego bezsprzecznie wynika, że dekret z 1949 r. przewidywał nacjonalizację nieruchomości ziemskich, które nie znajdowały się w faktycznym władaniu właścicieli, za punkt odniesienia przyjmując stan faktyczny w dacie wszczęcia postępowania administracyjnego w sprawie przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Niemniej jednak właściciele (bądź ich następcy prawni) mieli możliwość ochrony swoich praw majątkowych, gdyż wskazany dekret nie wyłączał zaskarżenia decyzji nacjonalizacyjnej w trybie art. 82 r.p.a.

Jednocześnie osoba objęta działaniem art. 1 dekretu z 1949 r. uprawniona była do otrzymania rekompensaty na zasadzie art. 5 tego dekretu. Z kolei przejęcie położonej we wsi Łosie nieruchomości ziemskiej Sz.Sz. (poprzednika prawnego skarżącego) wiązało się z jej opuszczeniem przez właściciela w 1947 r. oraz niepodejmowaniem żadnych kroków prawnych po jego śmierci w 1952 r. przez jego następców prawnych w celu uregulowania statusu prawnego tejże. W tych okolicznościach Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że to nie zakwestionowany przepis ipso iure atque in abstracto umożliwił oddalenie wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w Gorlicach z 5 października 1956 r., ale wyłącznie zachowanie następców prawnych Sz.Sz., którzy nie skorzystali z przysługujących im w ówczesnym stanie prawnym środków – w celu uniemożliwienia przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości po Sz.Sz. na zasadzie art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. 4.3.

W związku z powyższym należało odmówić nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej – w zakresie badania zgodności art. 1 ust. 1 dekretu z 1949 r. z art. 21 i art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji – z powodu niedopuszczalności orzekania (art. 39 ust. 1 pkt 1 in fine oraz art. 36 ust. 3 w związku z art. 49 ustawy o TK). W tym stanie rzeczy Trybunał postanowił jak na wstępie.