Constitutional Court allows appeal against refusal to proceed with complaint when procedural law bars further appeal.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court granted the appeal against its previous refusal to proceed with a constitutional complaint filed by J.D.H. and J.H. The applicants argued that the lack of a final court decision did not preclude the complaint's admissibility under Article 79 of the Constitution. The Court ruled that since the criminal procedure code explicitly barred an appeal against the lower court's decision, the finality requirement was met without a subsequent court ruling. Consequently, the Court decided that the applicants were not obligated to exhaust the procedural remedy before filing the constitutional complaint.
Legislator headnote
AI generatedArt. 79 ust. 1 Konstytucji; Art. 46 ust. 1 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym: The requirement of a final court decision for admissibility is satisfied when the procedural law explicitly excludes the possibility of further appeal against the relevant ruling.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
829/II/B/2014 POSTANOWIENIE z dnia 27 września 2013 r. Sygn. akt Ts 299/11 Trybunał Konstytucyjny w składzie: Maria Gintowt-Jankowicz – przewodnicząca Andrzej Wróbel – sprawozdawca Andrzej Rzepliński, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2012 r. o odmowie nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej J.D.H. oraz J.H., p o s t a n a w i a: uwzględnić zażalenie.
UZASADNIENIE
W skardze konstytucyjnej z 18 października 2011 r. J.D.H. oraz J.H. (dalej: skarżący) wnieśli o zbadanie zgodności art. 56 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555, ze zm.; dalej: k.p.k.) w zakresie, w jakim wyłącza dopuszczalność zaskarżenia zażaleniem postanowienia wydanego na podstawie art. 56 § 2 k.p.k. i odnoszącego się do oskarżyciela posiłkowego, o którym mowa w art. 54 k.p.k., z art. 78 w zw. z art. 176 ust. 1, art. 45 ust. 1, art. 31 ust. 3 i art. 2 Konstytucji. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2012 r.
Trybunał Konstytucyjny odmówił nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu, ponieważ zakwestionowany art. 56 § 3 k.p.k. nie był podstawą orzeczenia w sprawie skarżącego. Postanowienie Trybunału zostało zaskarżone zażaleniem z 23 kwietnia 2012 r. W ocenie skarżących ani z art. 79 ust. 1 Konstytucji, ani z art. 47 ust. 1 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 102, poz. 643, ze zm.; dalej: ustawa o TK) „nie wynika, aby warunkiem wniesienia skargi konstytucyjnej, kwestionującej ustawę, na podstawie której orzeczono ostatecznie o prawach skarżących określonych w Konstytucji, było uprzednie złożenie przez nich środka odwoławczego niedopuszczalnego z mocy ustawy i uzyskanie ostatecznego rozstrzygnięcia co do tego środka”.
Zdaniem skarżących zakwestionowane postanowienie o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu jest „błędne także z tej przyczyny, że art. 78 Konstytucji RP dopuszcza wyjątki od zasady dwuinstancyjności, i takim właśnie wyjątkiem jest art. 56 § 3 k.p.k.”. Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje: W myśl art. 79 ust. 1 Konstytucji, przedmiotem skargi konstytucyjnej jest ustawa lub inny akt normatywny, na podstawie którego sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o wolnościach lub prawach albo obowiązkach skarżącego określonych w Konstytucji.
Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie Trybunału poglądem, pomiędzy zaskarżonym przepisem a orzeczeniem wydanym w sprawie oraz konstytucyjnym prawem lub wolnością muszą zachodzić następujące zależności. Po pierwsze, zaskarżony przepis stanowił podstawę prawną ostatecznego orzeczenia, z wydaniem którego skarżący wiąże naruszenie przysługujących mu konstytucyjnych praw i wolności. Po drugie, przyczyna zarzucanego naruszenia konstytucyjnych praw lub wolności tkwi w treści zaskarżonego przepisu. Po trzecie, warunkiem koniecznym merytorycznego rozpoznania skargi jest uzyskanie przez skarżącego orzeczenia, którego podstawę stanowił zaskarżony przepis.
Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie powyższe stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wymaga pewnych modyfikacji, gdy – jak w rozpatrywanym przypadku – zaskarżony przepis expressis verbis wyklucza wniesienie środka odwoławczego, czyniąc ten środek odwoławczy oczywiście niedopuszczalnym. W rozpoznawanej sprawie Sąd Okręgowy w Poznaniu – Wydział III Karny postanowieniem z dnia 25 lipca 2011 r. (sygn. akt III Kop. 145/11), wydanym na podstawie art. 56 § 2 k.p.k., odmówił dopuszczenia skarżących do udziału w sprawie w charakterze oskarżycieli posiłkowych.
Skarżący nie wnieśli zażalenia na to postanowienie, a zatem nie uzyskali orzeczenia wydanego na podstawie zakwestionowanego art. 56 § 3 k.p.k. Powyższe ustalenia nie budzą żadnych wątpliwości. Niemniej, Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że art. 79 ust. 1 Konstytucji nie wymaga, aby skarżący uzyskał „ostateczne orzeczenie” wydane przez sąd lub organ administracji publicznej, lecz by sąd lub organ administracji publicznej „orzekł ostatecznie” o prawach lub wolnościach skarżącego określonych w Konstytucji. Ustalenie, czy sąd lub organ administracji publicznej orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach (obowiązkach) lub wolnościach skarżącego, następuje na podstawie odnośnych ustawowych przepisów proceduralnych.
Postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 lipca 2011 r. jest orzeczeniem, którym sąd ten orzekł ostatecznie o konstytucyjnych prawach lub wolnościach skarżących, o czym świadczą następujące okoliczności. Po pierwsze, zgodnie z art. 56 § 3 k.p.k. na postanowienie sądu wydane na podstawie § 2 tego przepisu zażalenie nie przysługuje. Po wtóre zaś, Sąd Okręgowy w Poznaniu orzekł, że skarżący nie mogą brać udziału w postępowaniu, a zatem rozstrzygnął o konstytucyjnym prawie skarżących do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji), którego integralnym elementem jest prawo do sprawiedliwego procesu, wymagającego między innymi zapewnienia stronie adekwatnych środków zaskarżenia.
Zdaniem Trybunału przepis art. 79 ust. 1 Konstytucji przedmiotem skargi konstytucyjnej czyni „ustawę” lub „inny akt normatywny”, nie zaś przepis ustawy lub przepis innego aktu normatywnego. Więcej, z orzecznictwa Trybunału wynika, że przedmiotem kontroli są normy zrekonstruowane na podstawie przepisu lub przepisów. W przypadku zatem, gdy zaskarżony przepis wyraźnie zamyka skarżącym drogę do zaskarżenia postanowienia, którym sąd orzekł o konstytucyjnym prawie do sądu, należy przyjąć, że podstawą rekonstrukcji normy są podlegającej kontroli Trybunału przepisy art. 56 § 2 i 3 k.p.k.
W tej sytuacji należy przyjąć, że Sąd Okręgowy w Poznaniu orzekł ostatecznie o prawie skarżących do sądu na podstawie tych przepisów. W zaskarżonym postanowieniu z dnia 12 kwietnia 2012 r. Trybunał przyjął, że „jeżeli obowiązujące procedury stwarzają zainteresowanemu prawo skierowania sprawy do sądu i istnieje szansa uzyskania w sprawie prawomocnego wyroku, to należy uznać, że art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 46 ust. 1 ustawy o TK stwarzają obowiązek uprzedniego wyczerpania tej drogi postępowania”. W ocenie Trybunału w składzie rozpoznającym niniejsze zażalenie, samo brzmienie zaskarżonego przepisu w sposób oczywisty uniemożliwia skarżącym skierowanie sprawy do sądu, a przez to pozbawia ich szansy uzyskania rozstrzygnięcia sądu.
Trzeba zatem przyjąć, że skarżący nie byli obowiązani do uprzedniego wyczerpania drogi prawnej przez złożenie zażalenia na postanowienie Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 25 lipca 2011 r. jako warunku merytorycznego rozpoznania skargi konstytucyjnej. Powyższa wykładnia art. 79 ust. 1 Konstytucji oraz art. 46 ust. 1 ustawy o TK ma zastosowanie wyłącznie w okolicznościach takich, jak w niniejszej sprawie, a mianowicie wtedy, gdy przepis prawa procesowego wyraźnie wyklucza dopuszczalność wniesienia środka zaskarżenia na postanowienie sądu.
Biorąc powyższe pod rozwagę, Trybunał Konstytucyjny postanowił jak w sentencji.