Legislator Case Law & Legislation
U 20/88 AI generated

Constitutional court dismisses review of financial regulations due to subsequent legislative repeal and transitional rules.

Case Number U 20/88
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Dismissed

Legislator summary

AI generated

The Constitutional Court of Poland dismissed the portion of the case concerning specific financial regulations for socialized economy units. The court noted that the challenged provisions had lost their legal force before the decision was rendered due to the enactment of a new Banking Law. Consequently, the court ruled that the review was unnecessary as the subject matter was no longer in effect.

Legislator headnote

AI generated

Art. 4 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym; If the provisions under review lose their legal force before the court's decision, the proceedings must be dismissed in that part.

Keywords

AI generated
constitutional review loss of legal force transitional provisions banking law socialized economy procedural dismissal legislative repeal

Cited Legislation

AI generated
Art. 4 ust. 2 of the Act on the Constitutional Tribunal
2 i art. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r.
Art. 121 ust. 1 of the Act on Banking Law of 31 January 1989
i zarządzenia Prezesa NBP z dnia 16 września 1985 r., które to akty prawne nadal obowiązują ze względu na treść art. 121 ust.
Art. 122 of the Act on Banking Law of 31 January 1989
21), która weszła w życie z dniem ogłoszenia (art. 122) tj.
Art. 22, 23, 24 of the Act on Banking Law of 26 February 1982
725 kodeksu cywilnego oraz z przepisem art. 22 prawa bankowego, który stanowi podstawę dla jednostek gospodarki uspołecznionej do swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi na rachunku bankowym (poza ograniczeniem wynikającym z art.
Art. 2 and 4 of the Act on State Enterprises of 25 September 1981
zawierają w swej treści unormowania wykraczające poza zakres upoważnienia udzielonego w art. 23 prawa bankowego, zwłaszcza gdy chodzi o przepisy: § 1 ust.
Art. 2 ust. 2 of the Act on Cooperative Law of 16 September 1982
zawierają w swej treści unormowania wykraczające poza zakres upoważnienia udzielonego w art. 23 prawa bankowego, zwłaszcza gdy chodzi o przepisy: § 1 ust.
Art. 19 of the Decree of the President of the Republic of Poland of 27 October 1932 on Associations
181), d) art. 19 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r.
art. 42 ust. 2 Konstytucji
z art. 42 ust. 2 Konstytucji PRL.

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

18 Postanowienie z dnia 2 marca 1989 r. (U. 20/88) Trybunał Konstytucyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia TK Natalia Gajl Sędziowie TK: A. Józefowicz M. Łabor-Soroka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 2 marca 1989 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy wszczętej z inicjatywy własnej Trybunału Konstytucyjnego z udziałem uczestników postępowania: Rady Ministrów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego i Prokuratora Generalnego PRL o zbadanie: czy przepisy § 2 ust. 4 zdanie końcowe oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 43, poz. 204; zm. 1988 r. Nr 11, poz. 86; z 1988 r. Nr 35, poz. 273) oraz przepisy zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (M. P. Nr 30, poz. 207; zm. z 1986 r. Nr 3, poz.

23) pozostają w zgodności z przepisami:

a) art. 22, art. 23 i art. 24 ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. prawo bankowe (Dz. U. Nr 7, poz. 56; zm. z 1983 r. Nr 71, poz. 318) b) art. 2 i art. 4 ustawy z dnia 25 września 1981 r. o przedsiębiorstwach państwowych (Dz. U. z 1987 r. Nr 35, poz. 201) c) art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz. U. Nr 30, poz. 210; z 1983 r. Nr 39, poz. 176; z 1986 r. Nr 39, poz. 192 i z 1987 r. Nr 33, poz. 181), d) art. 19 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. prawo o stowarzyszeniach (Dz.

U. Nr 94, poz. 808, z 1946 r. Nr 4 poz. 30; z 1949 r. Nr 41, poz. 293 i Nr 45, poz. 335; z 1950 r. Nr 44, poz. 40; Nr 53, poz. 489; z 1964 r. Nr 41, poz. 276; z 1974 r. Nr 22, poz. 131; z 1975 r. Nr 17, poz. 94; z 1983 r. Nr 39, poz. 176; z 1985 r. nr 30, poz. 167) postanowił: umorzyć postępowanie w tej tylko części, która dotyczy zbadania zgodności przepisów § 2 ust. 4 zdanie końcowe rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zasad rozliczeń jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 43, poz. 204) oraz § 8 zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (M.

P. Nr 30, poz. 207 zm. 1986 r. Nr 3) z powołanymi przepisami prawa bankowego, ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i prawa spółdzielczego, a także rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. z poźn. zmianami.

UZASADNIENIE

Prezes Trybunału Konstytucyjnego wystąpił z wnioskiem o wszczęcie postępowania z inicjatywy własnej Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów § 1 § 2 ust. 4 zdanie końcowe oraz § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 43, poz. 204, zm. z 1988 r. Nr 11, poz. 86; z 1988 r. Nr 35, poz. 273) oraz zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (M. P. Nr 30, poz. 207, zm. 1986 r. Nr 3, poz.

23) z wymienionymi w sentencji postanowienia przepisami ustaw i przepisem art. 19 rozporządzenia prawa o stowarzyszeniach. W uzasadnieniu wniosku Prezes Trybunału Konstytucyjnego stwierdził przede wszystkim, że przepisy powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. zawierają w swej treści unormowania wykraczające poza zakres upoważnienia udzielonego w art. 23 prawa bankowego, zwłaszcza gdy chodzi o przepisy: § 1 ust. 3, § 2 ust. 4 zdanie końcowe i § 4. W ocenie wnioskodawcy Prezesa TK, subdelegacja zawarta w § 4 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. ma charakter samoistny i nie znajduje podstawy w żadnym z przepisów powołanej ustawy prawo bankowe.

Takie unormowanie budzi wątpliwości tak co do legalności § 4 powołanego rozporządzenia, jak i wydanego na podstawie tego przepisu zarządzenia Prezesa Narodowego banku Polskiego z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (M. P. Nr 30, poz. 207; zm. z 1986 r. Nr 3. poz. 23). Prezes Trybunału Konstytucyjnego wnosząc o zbadanie zgodności przepisów: § 2 ust. 4 in fine powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. oraz powołanego zarządzenia Prezesa NBP z powołanymi przepisami ustaw stanowiącymi podstawę kontroli wskazał na szczególne uchybienie unormowania zawartego w przepisie § 2 ust. 4 in fine powołanego rozporządzenia i w § 8 wymienionego zarządzenia z dnia 16 września 1985 r.

Według wnioskodawcy wymienione przepisy określające istotę rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej w formie" polecenia pobrania" nie tylko wykraczają poza upoważnienia ustawowe, lecz również kolidują z autonomią stron umowy rachunku bankowego wynikającą z treści art. 725 kodeksu cywilnego oraz z przepisem art. 22 prawa bankowego, który stanowi podstawę dla jednostek gospodarki uspołecznionej do swobodnego dysponowania środkami pieniężnymi na rachunku bankowym (poza ograniczeniem wynikającym z art. 24 prawa bankowego).

Przepisy te zarazem naruszają zasadę samodzielności przedsiębiorstw państwowych wyrażoną w art. 2 i art. 4 ust. 2 powołanej ustawy o przedsiębiorstwach państwowych oraz autonomię spółdzielczych jednostek organizacyjnych wynikającą z art. 2 § 1 i § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze i stowarzyszeń w zakresie ich działalności gospodarczej. Wstępne rozpoznanie wniosku ograniczające się do porównania przepisów: § 4 i § 2 ust. 4 in fine powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawia zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej, także w tej wersji treści tego ostatniego przepisu, która wynika z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 8 października 1988 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz.

U. Nr 35, poz. 273) oraz przepisów zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 16 września 1985 r. w sprawie szczegółowych zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (M. P. Nr 30, poz. 207, zm. z 1986 r. Nr 3, poz.

23) z powołanymi w sentencji przepisami prawa bankowego, ustawy o przedsiębiorstwach państwowych i prawa spółdzielczego, a także z art. 19 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 października 1932 r. z późn. zmianami - nasunęło Trybunałowi Konstytucyjnemu poważne wątpliwości co do merytorycznej i formalno - prawnej ich zgodności. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 14 grudnia 1988 r. doszedł do przekonania, że istnieje uzasadniona potrzeba merytorycznego zbadania kwestionowanej regulacji prawnej i wszczął postępowanie w zakresie jaki wynika z sentencji postanowienia.

Wstępna ocena przedstawionych zagadnień pozwoliła stwierdzić, że stosowanie formy "polecenia pobrania" w rozliczaniach jednostek gospodarki uspołecznionej, a także między tymi jednostkami, a jednostkami gospodarki nie uspołecznionej i osobami fizycznymi w szerszym zakresie niż to przewiduje art. 24 powołanej ustawy prawo bankowe lub gdy nie godzi się strona umowy rachunku bankowego jest sprzeczne z wolą ustawodawcy i poprzez naruszenie umowy rachunku bankowego, narusza prawa podmiotowe strony tej umowy. Ponadto wstępna ocena pozwoliła również na stwierdzenie, że Rada Ministrów nie wykonała obligatoryjnego upoważnienia ustawowego, wynikającego z art. 23 powołanej ustawy prawo bankowe w zakresie określenia zasad rozliczeń pieniężnych wymienionych jednostek gospodarki uspołecznionej, lecz przekazała w części te uprawnienia na rzecz Prezesa NBP (§ 4), mimo braku podstaw ustawowych do uregulowania tej problematyki na podstawie dwustopniowej delegacji legislacyjnej.

We wstępnej ocenie Trybunału Konstytucyjnego porównanie przepisów wymienionych w sentencji postanowienia, nasunęło poważne wątpliwości nawet gdy się przyjmie, z uwagi na treść art. 725, 732 i 733 kodeksu cywilnego, że swobodna wola stron regulowana w umowie rachunku bankowego ich praw i obowiązków jest nadal ograniczona. Źródłem bowiem tych ograniczeń mogą być przepisy szczegółowe stanowione w ustawie. Prezes Narodowego Banku Polskiego w piśmie z dnia 28 stycznia 1989 r. wniósł o umorzenie postępowania w części dotyczącej zbadania zgodności z przepisami wymienionymi we wniosku Prezesa TK, przepisów:

§ 2 ust. 4 zdanie końcowe rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. oraz § 8 zarządzenia Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 16 września 1985 r. wobec zmian, które doprowadziły do zgodności ich treści z postulatami wysuniętymi we wniosku Prezesa TK. Trybunał Konstytucyjny ustalił i zważył, co następuje. W toku postępowania Rada Ministrów rozporządzeniem z dnia 8 października 1988 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz. U. Nr 35, poz. 273), które weszło w życie z dniem 1 stycznia 1989 r. (§ 3) wprowadziła w rozporządzeniu z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (Dz.

U. Nr 43, poz. 204 i z 1988 r. Nr 11, poz. 86), odnoszące się do przedmiotu sprawy, zmiany polegające na skreśleniu w § 2 ust. 4 w zdaniu końcowym wyrazów "formie polecenia pobrania w zakresie ustalonym przez Prezesa Narodowego Banku oraz". Jednakże w § 2 rozporządzenia z dnia 8 października 1988 r. ustalono, że "w okresie do dnia 31 grudnia 1991 r. mogą być rozliczane w formie polecenia pobrania, bez konieczności uzgodnienia tej formy rozliczeń w umowie, należności dotyczące przewoźnego, opłat dodatkowych i kar za przetrzymywanie wagonów, przypadające na rzecz przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe.

Z kolei zgodnie z zarządzeniem Prezesa Narodowego Banku Polskiego z dnia 22 października 1988 r. zmieniającym zarządzenie w sprawie szczegółowym zasad rozliczeń pieniężnych jednostek gospodarki uspołecznionej (M. P. Nr 31, poz. 282), które weszło w życie również z dniem 1 stycznia 1989 r. (§ 2), kwestionowany przepis § 8 otrzymał nowe brzmienie, zgodnie z którym tylko tytuły wykonawcze lub prawomocne tytuły egzekucyjne oraz dokumenty mające moc tytułów mogą być składane do realizacji w banku prowadzącym rachunek dłużnika".

W toku postępowania nastąpiła także zmiana niektórych przepisów stanowiących podstawę kontroli a mianowicie ustawą z dnia 31 stycznia 1989 r. prawo bankowe (Dz. U. Nr 4, poz. 21), która weszła w życie z dniem ogłoszenia (art. 122) tj. 10 lutego 1989 r. uchylono ustawę z dnia 26 lutego 1982 r. - prawo bankowe (Dz. U. Nr 7, poz. 56, z 1983 r. Nr 71, poz. 318 i z 1987 r. Nr 33, poz. 181), z wyjątkiem art. 96 ust. 1 pkt 1, dotyczącego Banku Gospodarstwa Krajowego. Przepis art. 121 ust. 1 wymienionej ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. stanowi jednakże, że: "Z zastrzeżeniem ust. 2, do czasu wydania aktów wykonawczych przewidzianych w niniejszej ustawie, nie dłużej jednak niż przez okres sześciu miesięcy, obowiązują dotychczasowe akty wykonawcze".

Z dalszej treści tego przepisu wynika, iż zastrzeżenie to nie dotyczy przedmiotowych rozporządzeń z dnia 19 sierpnia 1985 r. i 8 października 1988 r. oraz zarządzenia Prezesa NBP z dnia 16 września 1985 r. W tym stanie rzeczy Trybunał Konstytucyjny uznał za stosowne w związku z utratą mocy obowiązującej przepisów: § 2 ust. 4 zdanie końcowe powołanego rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1985 r. oraz § 8 zarządzenia Prezesa NBP z dnia 16 września 1985 r. przed wydaniem orzeczenia, umorzyć postępowanie na podstawie art. 4 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym tylko jednak w części dotyczącej tych przepisów.

Postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 14 grudnia 1988 r. o wszczęciu postępowania obejmuje również rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 8 października 1988 r. w zakresie sposobu rozliczeń w formie "polecenia pobrania" (§ 2 wymienionego rozporządzenia), jak też § 4 powołanego rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1985 r. i zarządzenia Prezesa NBP z dnia 16 września 1985 r., które to akty prawne nadal obowiązują ze względu na treść art. 121 ust. 1 powołanej ustawy z dnia 31 stycznia 1989 r. prawo bankowe. Istnieje przeto potrzeba porównania tych przepisów z wymienionymi w sentencji postępowania o wszczęciu postępowania z inicjatywy własnej Trybunału Konstytucyjnego przepisami ustaw, z wyjątkiem uchylonej ustawy z dnia 26 lutego 1982 r. prawo bankowe, w tym konieczność porównania § 4 rozporządzenia z dnia 19 sierpnia 1985 r. z art. 42 ust. 2 Konstytucji PRL.