Constitutional Court dismisses cases after Council of Ministers revokes disputed regulations before ruling.
Legislator summary
AI generatedThe Constitutional Court dismissed the proceedings after the Council of Ministers voluntarily revoked the challenged regulations before the final judgment. The Federation of Seafarers' Unions argued that the Council's decrees exceeded its authority by regulating matters reserved for statutes without proper legal basis. The Court noted the Prokurator General's objection regarding the lack of constitutional guarantees for workers but found the dispute resolved by the subsequent revocation of the acts. Consequently, the Court ordered the proceedings to be discontinued under the statute governing the loss of normative acts' validity prior to a ruling.
Legislator headnote
AI generatedArt. 4 ust. 2 ustawy o Trybunale Konstytucyjnym; Art. 41 ust. 8 Konstytucji PRL: The Constitutional Court must dismiss proceedings if the challenged normative act loses its binding force before the decision is rendered, rendering the constitutional review moot.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
19 Postanowienie z dnia 20 września 1989 r. (U. 1 /89) Trybunał Konstytucyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia TK Kazimierz Buchała Sędziowie TK: Andrzej Kabat (sprawozdawca) Stanisław Pawela po rozpoznaniu w dniu 20 września 1989 r.
a) wniosku Federacji Związku Zawodowych Marynarzy i Rybaków Dalekomorskich z dnia 18 listopada 1988 r. o zbadanie zgodności przepisów uchwały Nr 123 Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. w sprawie zasad podejmowania pracy przez obywateli polskich za granicą u pracodawców zagranicznych (M. P. Nr 23, poz. 157; zmiana: M. P. z 1985 r. Nr 35, poz. 233) z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r. kodeks pracy oraz ustawą z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216 z późn. zm.) b) sprawy wszczętej z inicjatywy własnej Trybunału Konstytucyjnego o zbadanie zgodności przepisów uchwały nr 134 Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zawierania umów obywateli polskich czasowo przebywających za granicą z jednostkami kierującymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych (M.
P. Nr 23, poz. 173; zmiana: M. P. z 1987 r. Nr 38, poz. 332) z art. 41 pkt 8 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, to jest spraw podlegających łącznemu rozpoznaniu z postanowieniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 16 marca 1989 r. postanowił: umorzyć postępowanie w wymienionych sprawach.
UZASADNIENIE
Federacja Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków Dalekomorskich, na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym (Dz. U. Nr 22, poz. 98; zmiana Dz. U. z 1987 r. Nr 21, poz. 123; z 1989 r. Nr 34, poz. 178); wniosła o zbadanie zgodności przepisów uchwały Nr 123 Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. w sprawie zasad podejmowania pracy przez obywateli polskich za granicą u pracodawców zagranicznych (M. P. Nr 23, poz. 157; zmiana: M. P. z 1985 r. Nr 35, poz. 233) z ustawą z dnia 26 czerwca 1974 r.
Kodeks pracy oraz z ustawą z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych (Dz. U. Nr 32, poz. 216 z późn. zm.). W uzasadnieniu wniosku podniesiono między innymi, że Rada Ministrów w drodze uchwały unormowała szereg kwestii dotyczących praw i obowiązków obywateli, a więc zagadnień stanowiących materię ustawową. Podjęto ją bez niezbędnej w takim wypadku podstawy prawnej zawartej w akcie ustawodawczym. Wnioskodawca wskazał, że mimo braku takiej podstawy uchwała formułuje szereg upoważnień, obejmując nimi także kwestie podlegające uregulowaniu w ustawie lub w wydanym na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawy - rozporządzeniu.
Przepisy powołanej uchwały Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. dotyczą podejmowania pracy przez obywateli polskich za granicą u pracodawców zagranicznych, a więc szczególnego rodzaju stosunku pracy. W ocenie wnioskodawcy, niektóre z wymienionych przepisów zawierają regulacje odbiegające - ze szkodą dla pracowników - od ogólnie przyjętych zasad. Przed podjęciem uchwały Rada Ministrów nie zapewniła Federacji Związków Zawodowych Marynarzy i Rybaków Dalekomorskich udziału w pracach nad projektem tego aktu normatywnego oraz nie umożliwiła jej złożenia opinii o tym akcie.
Powyższe unormowania uchwały oraz sposób jej wydania - jak stwierdza wnioskodawca - naruszają przepisy kodeksu pracy i ustawy z dnia 8 października 1982 r. o związkach zawodowych. Wstępne rozpoznania powyższego wniosku nasunęło wątpliwości co do konstytucyjności powołanej uchwały Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. W związku z tym Trybunał Konstytucyjny postanowieniem z dnia 2 marca 1989 r. nadał bieg wymienionemu wnioskowi. Postanowieniem z dnia 2 marca 1989 r., wydanym na podstawie art. 19 ust. 3 powołanej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o Trybunale Konstytucyjnym oraz art. 24 ust. 1 uchwały Sejmu PRL z dnia 31 lipca 1985 r. w sprawie szczegółowego trybu postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz.
U. Nr 39, poz. 184), Trybunał Konstytucyjny wszczął postępowanie z inicjatywy własnej w celu zbadania zgodności kolejnej i związanej z uchwałą nr 123 uchwały nr 134 Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zawierania umów przez obywateli polskich czasowo przebywających za granicą z jednostkami kierującymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych (M. P. Nr 23, poz. 173; zmiana: M. P. z 1987 r. Nr 38, poz. 332) z art. 41 pkt 8 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że uchwała nr 134 Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1885 r. w sprawie zawierania umów przez obywateli polskich czasowo przebywających za granicą z jednostkami kierującymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych reguluje prawa i obowiązki wymienionych osób.
Określa bowiem między innymi takie kwestie jak: przedmiotowy zakres obowiązywania określonych w niej zasad, formalne przesłanki do zawierania umowy z jednostkami kierującymi do pracy za granicą, zasady zawierania oraz określania treści umów ustalających konkretne prawa i obowiązki, czas obowiązywania umów, tryb ich rozwiązywania, uprawnienia socjalne. W postanowieniu podniesiono następnie, że zgodnie z ustalonym stanowiskiem doktryny, wszelkie prawa i obowiązki obywateli powinny być regulowane ustawą, a wyjątkowo na jej podstawie i z jej upoważnienia aktem niższego rzędu.
Stanowisko to podzielił także Trybunał Konstytucyjny, który wielokrotnie stwierdzał, że co do prawnego unormowania praw i obowiązków obywateli oraz innych podmiotów prawa Konstytucja PRL nie przewiduje żadnych innych możliwości jak droga ustawy (dekretu z mocą ustawy) i tylko subsydiarnie, to jest na podstawie upoważnienia ustawy i w celu jej wykonania - drogę rozporządzenia (por. np. orzeczenie TK z dnia 5 listopada 1986 r. U. 5/86). Zgodnie z podanym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa uregulowanie materii, która jest przedmiotem uchwały nr 134 Rady Ministrów powinno nastąpić w drodze ustawy (dekretu), ewentualnie - aktu niższego rzędu, jednakże wydanego na podstawie wyraźnego upoważnienia sformułowanego w ustawie.
Uprawnienia Rady Ministrów do uregulowania zagadnień zastrzeżonych ustawodawcy określa art. 41 pkt. 8 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Powołany przepis ogranicza tę kompetencję Rady Ministrów wyłącznie do kwestii ściśle określonych w ustawie. Stanowi bowiem, że Rada Ministrów wydaje rozporządzenia na podstawie ustawy i w celu jej wykonania. Powołana uchwała Rady Ministrów nr 134 z dnia 19 sierpnia 1985 r. nie znajduje oparcia w przepisach ustawy normujących materię będącą przedmiotem szczegółowych postanowień aktu wykonawczego.
Uchwała ta została wydana na podstawie ogólnej klauzuli kompetencyjnej Rady Ministrów; stanowi więc tzw. uchwałę samoistną. W tych warunkach unormowanie zawarte w uchwale a dotyczące praw i obowiązków obywateli, a więc materii ustawowej, podlegające, uregulowaniu aktem podustawowym wyłącznie w sytuacji określonej w art. 41 pkt 5 Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, musi nasuwać zastrzeżenia co do jej zgodności z powołanym przepisem Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny uznał, że materie uregulowane w wymienionych uchwałach Rady Ministrów ściśle wiążą się i w związku z tym postanowieniem z dnia 16 marca 1989 r. połączył te sprawy, podkreślając, iż pozwoli to na bardziej wszechstronną ocenę ich konstytucyjności.
Prokurator Generalny PRL w piśmie z dnia 3 maja 1989 r. wyraził pogląd, że wymienione uchwały Rady Ministrów są niezgodne z art. 41 pkt 8 Konstytucji. Uchwały regulują bowiem szereg kwestii dotyczących praw i obowiązków obywateli polskich podejmujących pracę za granicą, a nadto upoważniają inne organy do wydania w tym zakresie odpowiednich przepisów wykonawczych, mimo że z natury swej jest to materia ustawowa. Prokurator Generalny PRL stwierdził ponadto, że w obu uchwałach została wprowadzona instytucja pośrednictwa pracy, wykonywana przez tzw. jednostki kierujące.
Mimo, że z istoty pośrednictwa pracy wynika obowiązek jednostki zajmującej się takim pośrednictwem należytego zabezpieczenia praw obywateli w stosunkach z pracodawcami zagranicznymi, to jednak kwestionowane uchwały Rady Ministrów żadnych gwarancji należytej ochrony praw obywateli polskich wobec pracodawców zagranicznych nie zapewniły. W toku postępowania w sprawie do Trybunału Konstytucyjnego wpłynęło pismo podsekretarza stanu w Urzędzie Rady Ministrów, zawiadamiające, że "Rada Ministrów w dniu 11 maja 1989 r. uchwaliła utratę mocy kwestionowanych uchwal".
W Monitorze Polskim z dnia 16 maja 1989 r. Nr 15, poz. 111 opublikowana została uchwała Rady Ministrów z dnia 11 maja 1989 r. w sprawie uchylenia niektórych uchwał Rady Ministrów, która w § 1 stanowi, że tracą moc uchwały: nr 123 Rady Ministrów z dnia 3 września 1984 r. w sprawie zasad podejmowania umów przez obywateli polskich za granicą u pracodawców zagranicznych (M. P. Nr 23, poz. 157 i z 1985 r. Nr 35, poz. 232) oraz nr 134 Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 1985 r. w sprawie zawierania umów przez obywateli polskich czasowo przebywających za granicą z jednostkami kierującymi do pracy za granicą u pracodawców zagranicznych (M.
P. Nr 23, poz. 173, z 1987 r. Nr 38, poz. 332). Tym samym usunięta została niezgodność prawna. Powołana uchwała Rady Ministrów z dnia 11 maja 1989 r., weszła w życie z dniem jej ogłoszenia (§ 2), a więc 16 maja 1989 r. Wobec tego, że zgodnie z art. 4 ust. 2 powołanej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym utrata mocy obowiązującej aktu normatywnego przed wydaniem orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny powoduje umorzenie postępowania, postanowiono jak w sentencji.