Legislator Case Law & Legislation
I ACa 267/15 AI generated

Appellate court partially allowed unjust enrichment claim against parents, ordering payment in installments due to their financial hardship.

Case Number I ACa 267/15
Court / Authority
Jurisdiction Poland (PL)
Decision Date
Outcome Partially Allowed

Legislator summary

AI generated

The appellate court partially allowed the plaintiffs' claim for unjust enrichment, ordering the defendants to pay 207,664 zł in two installments while dismissing the remainder. The plaintiffs argued they funded a renovation and mortgage payment in exchange for a property transfer that never occurred, while the defendants claimed the arrangement violated social norms due to their financial situation. The court recognized the validity of the claim but applied Article 320 of the Civil Procedure Code to split the payment into installments and shifted first-instance court costs to the state due to the defendants' financial difficulties.

Legislator headnote

AI generated

Art. 320 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.; Art. 385, 386 § 1 k.p.c.: Where a claim for unjust enrichment is partially upheld, the court may order payment in installments if the obligor is in financial hardship, and may shift court costs to the state if the obligor's personal situation justifies it.

Keywords

AI generated
unjust enrichment financial hardship installment payment court costs social norms property transfer appellate review

Cited Legislation

AI generated
Art. 320 k.p.c.
(...) , Sąd Apelacyjny , na podstawie art. 320 kpc w zw z art.
Art. 391 § 1 k.p.c.
320 kpc w zw z art. 391 §1 kpc zdecydował o rozłożeniu przyznanego powodom świadczenia na raty , w sposób wskazany w punkcie 1 II wyroku.
Art. 385 k.p.c.
Art. 386 § 1 k.p.c.
Z podanych wyżej przyczyn , w uznaniu apelacji za jedynie w części uzasadnioną, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku , na podstawie art. 386 §1 i 385 kpc .

Cited Case Law

AI generated

Need to analyze how this precedent applies to your matter?

Cross-reference this judgment against statutes, commentaries, and subsequent citing case law inside Legislator AI.

Open in Legislator →

Full text

Sygn. akt I ACa 267/15

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 grudnia 2015 r. Sąd Apelacyjny w Krakowie – Wydział I Cywilny w składzie: Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel Sędziowie: SSA Grzegorz Krężołek (spr.) SSA Wojciech Kościołek Protokolant: st.sekr.sądowy Urszula Kłosińska po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2015 r. w Krakowie na rozprawie sprawy z powództwa D. G. (1) i A. G. (1) przeciwko Z. G. (1) i B. G. o zapłatę na skutek apelacji pozwanych od wyroku Sądu Okręgowego w Kielcach z dnia 22 grudnia 2014 r. sygn. akt I C 135/13 1. zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że nadaje mu treść:

„I. zasądza od pozwanych B. G. i Z. G. (1) na rzecz powodów D. G. (1) i A. G. (1) kwotę 207 664 zł (dwieście siedem tysięcy sześćset sześćdziesiąt cztery złote) z ustawowymi odsetkami od dnia 7 lipca 2012r. do dnia 18 grudnia 2015r.; II. zasądzoną w punkcie I kwotę rozkłada na dwie raty: - pierwsza w wysokości 100 000 zł, płatna do dnia 30 czerwca 2016r., - druga w wysokości 107 664 zł, płatna do dnia 31 grudnia 2016r., z ustawowymi odsetkami w razie opóźnienia w płatności którejkolwiek z rat; III. w pozostałej części powództwo oddala;

IV. kosztami sądowymi obciąża Skarb Państwa.” 2. w pozostałej części apelację oddala;

3. odstępuje od obciążania pozwanych kosztami postępowania apelacyjnego na rzecz powodów oraz kosztami sądowym na rzecz Skarbu Państwa. SSA Grzegorz Krężołek SSA Paweł Rygiel SSA Wojciech Kościołek Sygn. akt : I ACa 267/15

UZASADNIENIE

Powodowie D. i A. G. (1), w pozwie skierowanym przeciwko B. G. i Z. G. (1), wnosili o zasądzenie od nich solidarnie, kwoty 409.502,37 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty 360.000 zł od dnia 7 lipca 2012 r. oraz od kwoty 49.502,37 zł od dnia doręczenia pozwu do dnia zapłaty. Wnosili także o obciążenie ich kosztami postępowania. W uzasadnieniu wskazali, że w 2010 r. strony zawarły porozumienie, w ramach którego powodowie zobowiązali się na własny koszt dokonać nadbudowy budynku należącego do pozwanych , oraz spłacać połowę długu hipotecznego zaciągniętego przez nich , w zamian za co rodzice i teściowie mieli przenieść nieodpłatnie na rzecz pozwanych własność całej nieruchomości.

W ramach porozumienia D. i A. G. (2) mieli nadto ustanowić na rzecz pozwanych służebność mieszkania znajdującego się na parterze budynku. Realizując to porozumienie ponieśli koszty nadbudowy w wysokości 409.502,37 zł. Pozwani ostatecznie nie wyrazili zgody na przeniesienie własności nieruchomości na rzecz syna i synowej. Wobec tego powodowie domagają się zwrotu poczynionych na nieruchomość nakładów, jako podstawę normatywną żądania wskazując przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu. B. G. i Z. G. (1) wnosili o oddalenie powództwa.

Przyznali, że za ich zgodą syn D. G. (1) przystąpił do prac w ich domu polegających na adaptacji strychu w celu wydzielenia odrębnego lokalu mieszkalnego. Zaprzeczyli natomiast, aby kiedykolwiek zobowiązali się do przeniesienia choćby części nieruchomości na rzecz ich synowej, powódki A. G. (1). Zawarli z synem umowę, zgodnie z którą po powstaniu nowego samodzielnego lokalu, który zostanie wyodrębniony, pozwani darują D. G. (1) ten lokal wraz z udziałem ½ w nieruchomości wspólnej, a syn przejmie połowę długu rodziców wobec banku wynikającego z kredytu hipotecznego.

Wskazywali , że nigdy nie zapewniali powoda, że będzie właścicielem całej nieruchomości, gdyż jej polowa miała być w przyszłości przeznaczona dla drugiego z synów, Ł.. Pozwani zakwestionowali ponadto wartość nakładów , których dokonywali powodowie dodając , iż od początku działali oni w złej wierze. Zatem mogą odłączyć i zabrać te przedmioty , które połączyli z nieruchomością, przywracając stan poprzedni. Twierdzili także , iż nadal są skłonni do wydzielenia dwóch samodzielnych lokali i prawo własności jednego z nich - na piętrze- przenieść na powodów w formie darowizny.

Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2014r , Sąd Okręgowy w Kielcach : - zasądził od pozwanych na rzecz powodów solidarnie kwotę 237 334, 55 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 7 lipca 2012r[ pkt I ], - w pozostałym zakresie powództwo oddalił [ pkt II ], - nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Kielcach od pozwanych B. G. i Z. G. (1) kwotę 17 941 zł oraz ściągnąć z zasądzonego na rzecz powodów roszczenia, sumę 727 złotych , tytułem brakującej części opłaty sądowej , której powodowie nie byli zobowiązani ponieść oraz z racji wydatków pokrytych tymczasowo przez Skarb Państwa. [ pkt III sentencji wyroku ] Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :

Powód D. G. (1) jest synem pozwanych. W 2005 roku nabyli oni własność nieruchomości o pow. 890 m kw., położonej w K. przy ul. (...), zabudowanej parterowym budynkiem mieszkalnym z przełomu lat 60 – 70 tych. W 2007 r. zaciągnęli kredyt hipoteczny obciążający tę nieruchomość w wysokości 275 000 zł. W 2010 r. strony zawarły porozumienie, w ramach którego powodowie zobowiązali się nadbudować mieszkanie na piętrze budynku i wykończyć je, przekazać pozwanym kwotę 20.000 zł na spłatę kredytu , a po zakończeniu wszystkich prac, przejąć w połowie obowiązek spłaty zobowiązania kredytowego.

Pozwani natomiast zobowiązali się przenieść na powodów własność całej nieruchomości. Strony ustaliły, że po przeniesieniu własności rodzice i teściowie będą dożywotnio korzystać z mieszkania znajdującego się na parterze budynku oraz spłacać pozostałą część zobowiązania wobec banku. Powodowie nie przekazali pozwanym kwoty 20.000 zł. Po zawarciu porozumienia A. I D. G. (2) sprzedali mieszkanie o pow. 65,8 m 2 w bloku i uzyskane stąd środki, w wysokości 170.000 zł, zainwestowali w uzgodnioną rozbudowę substancji mieszkaniowej budynku pozwanych.

Roboty budowlane rozpoczęły się w kwietniu 2011r. Powodowie wykonali roboty rozbiórkowe i ziemne, fundamenty, konstrukcje betonowe schodów, postawili ściany, wykonali nowy dach, komin, strop, ocieplenie i izolację ścian, stropu i dachu, tynki, podłogi, konstrukcje drewniane. Postawili nową klatkę schodową oraz wykonali roboty wykończeniowe wewnętrzne: malowanie, ścianki działowe, schody drewniane, stolarkę okienną i drzwiową, roboty hydrauliczne, instalacje elektryczne i kaloryfery, kominek. Na piętrze budynku powstało w ten sposób nowe mieszkanie o pow. 140 m 2, składające się w 3 pokoi, pokoju dziennego i kuchni oraz 2 łazienek.

Pozostało ono jednak nie wykończone i nie ma charakteru samodzielnego lokalu o tym przeznaczeniu. Powodowie zakupili płytki, panele, wannę i zlewozmywaki, były one złożone w remontowanym domu. Przy wykonywaniu niektórych prac pomagali ojciec i brat A. G. (1). W trakcie robót pozwani mieszkali na parterze budynku, razem z rodzicami i teściami. Z. G. (1) był stale obecny na budowie, nadzorował ich wykonywanie, niejednokrotnie pomagał przy zakupie brakujących drobnych elementów i kilkakrotnie wywoził z budowy zbędne materiały. Syn jednak rozliczał się z ojcem i zwracał mu poniesione z tego tytułu koszty.

Wszystkie koszty związane z rozbudową domu ponosili bowiem powodowie. Z dalszych ustaleń Sądu I instancji wynika, że powodowie zawarli umowę ze (...) , w której zamówili meble kuchenne. W dniu zawarcia umowy wpłacili zadatek w kwocie 12.600 zł, a w dniu 10 listopada 2011 r, dopłacili kwotę 11.850 zł. Meble zostały złożone w domu rodziców powódki, nie stanowiąc elementu wyposażenia przyszłego mieszkania. W listopadzie 2011 r. powodom zabrakło pieniędzy na dalsze prace i zwrócili się do pozwanych o wykonanie umowy i przeniesienie na nich własności nieruchomości, co pozwoliłoby im na zaciągnięcie kredytu hipotecznego, z którego środki przeznaczyliby na ostatnie roboty związane z wykończeniem mieszkania.

W miesiąc później B. i Z. G. (2) oświadczyli, że nie zamierzają w dalszym ciągu realizować porozumienia oraz że nieruchomość zostanie zapisana w połowie na rzecz powoda, a w połowie na jego młodszego brata, Ł. G.. Powód nie wyraził zgody na tę zmianę i oświadczył, iż w tej sytuacji razem z żoną wycofują się z niego. Zabrali z budowy nie zamontowane jeszcze płytki, panele, wannę i dwa zlewozmywaki. Jak ustala ponadto Sąd, pozwani nie kwestionowali faktu wykonania przez syna i synową nakładów i zobowiązali się zwrócić im ich wartość, ale dopiero po sprzedaży domu.

Jeszcze w grudniu 2011r , strony wspólnie ustaliły, że rozpoczęte już prace wykończeniowe zostaną dokończone, co pozwoli uzyskać większą cenę ze sprzedaży domu. Ustały one ostatecznie w styczniu 2012 r. Do sprzedaży nieruchomości nie doszło, z uwagi na brak osoby, która zgodziłaby się zapłacić cenę żądaną przez pozwanych. Wezwanie do zwrotu wartości dokonanych nakładów , w kwocie łącznej 360 000 złotych w terminie 14 dni , datowane na 22 czerwca 2012r , mimo deklaracji złożonej na piśmie przez Z. G. (1), okazało się nieskuteczne.

Obecnie nieruchomość pozwanych zabudowana jest budynkiem mieszkalnym podpiwniczonym częściowo, dwupoziomowym. Parter budynku jest wykorzystywany zgodnie z przeznaczeniem. Pomieszczenia dobudowane na piętrze przez powodów są w stanie częściowo wykończonym, w tzw. stanie deweloperskim – wykonana jest elewacja, kompletna konstrukcja z dachem oraz tynki, podłoża pod posadzki, stolarka zewnętrzna i instalacje bez białego montażu. Wartość poniesionych przez powodów nakładów, wg ich cen i stanu na styczeń 2012 r, wynosi 237.334,55 zł.

Rozważania prawne Sąd Okręgowy rozpoczął od stwierdzenia , że co do zasady, roszczenie powodów o zwrot równowartości dokonanych na nieruchomość nakładów jest usprawiedliwione. Wskazał , iż podstawą normatywną dla niego nie są , jak wskazywali powodowie, przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu , a normy art. 224- 226 kc , skoro w ramach porozumienia jakie zostało zawarte przez strony, na podstawie którego nakłady były dokonywane , nie ustaliły one warunków na jakich zostaną one rozliczone , w sytuacji jego ustania. Zdaniem Sądu, A. i D.

G. (1) należy traktować , w ramach tego rozliczenia, jako posiadaczy w dobrej wierze , skoro dokonując nakładów zwiększających, co nie było pomiędzy stronami sporne , wartość nieruchomości , byli w sposób usprawiedliwiony , przekonani , że po ich dokonaniu staną się właścicielami całej realności. W tym kontekście jako nietrafne ocenił stanowisko pozwanych , którzy twierdzili , że syn i synowa mogą odłączyć i zabrać ruchomości , które z nią połączyli , przywracając stan poprzedni. Uznał , iż sposób ten nie tylko nie zapewni restytucji poczynionych nakładów ale ponadto właścicieli nieruchomości narazi na konieczność pokrycia dodatkowych kosztów związanych z przywróceniem budynku do stanu sprzed dokonywania nakładów.

Oceniając , na podstawie faktów ustalonych w sprawie , że wszystkie nakłady były realizowane tylko ze środków powodów , a prace były wykonywane tzw. systemem gospodarczym przyjął za złożoną w sprawie opinią biegłego z zakresu budownictwa K. P. , że wartość tych nakładów , wedle ich stanu na styczeń 2012r , kiedy ostatecznie ustały, zamykają się wartością 237 334, 55 złotego. Taką też kwotę uznał za zasadnie przez powodów dochodzoną wraz z odsetkami liczonymi od dnia 7 lipca 2012r , kiedy upłynął, zakreślony przez powodów termin dobrowolnego spełnienia świadczenia , wskazany w wezwaniu z daty 22 czerwca 2012r.

W tym kontekście stwierdził , iż w jego ocenie kwoty tej nie może zwiększyć wydatek jaki A. i D. G. (2) ponieśli na zakup mebli kuchennych , mających stanowić przyszłe wyposażenie mieszkania, skoro nie zwiększył on wartości nieruchomości rodziców i teściów. Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach sądowych [ orzeczenie o kosztach procesu nie zostało w rozstrzygnięciu z 22 grudnia 2014r zawarte , a wniosek o uzupełnienie go w tym zakresie nie został uwzględniony ] , była norma art. 100 kpc oraz art. 113 ust . 1 i 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych .

Sąd Okręgowy dokonał ich rozliczenia , uwzględniając skalę , w jakiej powodowie wykazali zasadność zgłoszonego roszczenia [ 58 % ] i w jakiej pozwani skutecznie się przed nim obronili [ 42 % ] Apelację od tego wyroku złożyli tylko pozwani, obejmując jej zakresem te części orzeczenia Sądu I instancji , którymi powództwo zostało uwzględnione oraz rozstrzygnięto o kosztach sądowych , obciążając nimi skarżących. B. i Z. G. (2) , we wnioskach środka odwoławczego, domagali się jego zmiany , oddalenia żądania syna i synowej w całości oraz przyznania na ich rzecz od przeciwników procesowych kosztów postępowania za obydwie instancje.

Apelacja została oparta na następujących zarzutach : a/ naruszenia prawa procesowego , w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy , a to : art. 227 kpc w zw z art. 233 §1 i 231 kpc oraz 6 kc , w następstwie wadliwie przeprowadzonej oceny dowodów , w wyniku której doszło do nieuzasadnionego ustalenia , iż porozumienie rodziców z synem i synową obejmowało przeniesienie na dokonujących rozbudowy piętra , prawa własności całej nieruchomości przy ul. (...), w K. , podczas gdy , prawidłowa ocena tych dowodów , a w szczególności obdarzenie wiarygodnością relacji Z.

G. (1) i świadka Ł. G. , drugiego z synów pozwanych powinno prowadzić do ustalenia innej treści tego porozumienia zgodnie z którym rodzice i teściowie zobowiązywali się do przeniesienia na syna Z. [ i tylko na niego ] , po zakończeniu prac , udziału w prawie własności tej realności , wynoszącego 1/2 . Przy tym nigdy nie doszło do zmiany jego postanowień , a tylko zmiana stanowiska powodów , którzy zażądali przeniesienia na nich pełnego prawa własności , doprowadziła do jego zerwania, b/ naruszenia prawa materialnego : - art. 226 kc, jako konsekwencji niezasadnego zastosowania tego przepisu dla oceny roszczenia powodów , w sytuacji gdy wzajemne prawa i obowiązki stron regulowała umowa.

Zatem, należało do niej stosować normy prawa zobowiązań a nie wskazany wyżej przepis prawno rzeczowy, - art. 65 §1 i 2 kc w zw z art. 389 §2 , art. 89 i 487 §1 i 353 §1 kc jako następstwa ich niezastosowania mimo , że prawa i obowiązki stron zostały określone w umowie wzajemnej , w ramach której obowiązek pozwanych , dotyczący przeniesienia na syna udziału w prawie własności nieruchomości , miał powstać dopiero wówczas , gdy prace budowlane, zmierzające do rozbudowy poddasza, zostaną zakończone. Ponieważ nie zostały ukończone , a syn i synowa nie wyznaczyli rodzicom i teściom terminu na wykonanie przez nich tego obowiązku umownego , nie pozostawali ani nie pozostają w zwłoce z jego realizacją , wobec czego powodom nie służy, dochodzone pozwem roszczenie pieniężne , - art. 455 w zw z art. 457 i 486 §2 kc oraz 491 §1 kc albowiem wobec nie odstąpienia przez powodów od umowy z pozwanymi , nie tylko ich roszczenie nie przekształciło się w roszczenie pieniężne ale jest ono również przedwczesne, skoro tym samym nie dano im możliwości wykonania własnego zobowiązania wynikającego z porozumienia z synem i synową.

W toku postępowania przed Sądem II instancji , Sąd Apelacyjny zwrócił uwagę stron na możliwość oceny roszczenia powodów na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu [ art. 405 i n. kc ] i w konsekwencji tego uznał ,iż koniecznym jest uzupełnienie postępowania dowodowego poprzez dopuszczenie z urzędu dowodu z opinii biegłego z zakresu szacowania wartości nieruchomości , którego zadaniem było określenie zakresu wzbogacenia pozwanych , będącego pochodną wzrostu wartości nieruchomości , której są właścicielami , na skutek poczynionych przez powodów nakładów.

Dowód ten został przeprowadzony i z niekwestionowanej ostatecznie przez strony opinii biegłego - rzeczoznawca majątkowego A. D. (1) wynika , że w następstwie ich zrealizowania, wartość nieruchomości B. i Z. G. (1) wzrosła o 207 664 złotych. / dowód : opinia biegłego A. D. (1) k. 380-394 akt ] Powodowie, w ramach swojego stanowiska procesowego , dodatkowo wskazywali także, iż nadal istnieje możliwość przeniesienia na powodów samodzielnego lokalu , który powstał na skutek dokonanych przez nich nakładów , wraz z udziałem w prawie własności nieruchomości .

Ponadto synowi i synowej przysługuje dalej idące roszczenie niż to , którego dochodzą , którego podstawą normatywną jest przepis art. 231§1 kc. Twierdzili także , że żądanie syna i synowej jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Rozpoznając apelację, Sąd Apelacyjny rozważył: Środek odwoławczy powodów jest w części uzasadniony , prowadząc do zreformowania orzeczenia Sądu Okręgowego, w sposób wskazany w punkcie 1 wyroku Sądu II instancji , chociaż w głównej mierze zmiana ta nie ma swojej podstawy w zarzutach , które zostały w nim powołane.

W pierwszej kolejności powiedzieć należy , że nie mają racji skarżący , powołując zarzuty procesowe za pomocą których kwestionują sposób dokonania przez Sąd I instancji oceny zgromadzonych w sprawie dowodów oraz poczynienia w oparciu o nią ustaleń faktycznych. Zgodnie z utrwalonym, podzielanym przez Sąd Apelacyjny , w składzie rozstrzygającym sprawę , stanowiskiem Sądu Najwyższego , wypracowanym na tle wykładni art. 233 §1 kpc , strona odwołująca się do tego zarzutu ma obowiązek wykazać , posługując się argumentami jurydycznymi , na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polega nieprawidłowość postępowania Sądu , w zakresie przeprowadzonej oceny i , co za tym idzie, ustaleń .

W szczególności ma wykazać dlaczego oceny tej nie da się pogodzić z zasadami doświadczenia życiowego i regułami logicznego rozumowania. Nie jest przy tym wystarczające aby strona, polemizując w ramach zarzutu z tymi oceną i ustaleniami , ograniczyła swoje stanowisko do przeciwstawienia im własnej oceny i ustaleń , w jej ocenie prawidłowych , odpowiadających rzeczywistemu stanowi rzeczy . / por. bliżej w tej kwestii także , powołane jedynie dla przykładu, judykaty Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2001r , sygn.. IV CKN 970/00 i z dnia 6 lipca 2005, sygn.III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex nr 52753 i 180925/ Analiza argumentacji jaką skarżący powołali dla uzasadnienia omawianego zarzutu daje podstawę do przyjęcia , że w miejsce rzeczowej , opartej na przedstawianych założeniach polemiki , apelujący poprzestali na podaniu własnej wersji zdarzeń doniosłych dla rozstrzygnięcia , opartej na odmiennej od dokonanej przez Sąd Okręgowy ocenie zgromadzonych w sprawie dowodów , ze szczególnym uwzględnieniem relacji obydwojga powodów oraz ich syna Ł.

G. na temat tego jaka była rzeczywista treść porozumienia pomiędzy rodzicami i teściami a powodami , w oparciu o które przystąpili oni nadbudowy pietra domu przy ul. (...) w K. , jak również jaka była przyczyna odstąpienia od jego dalszej realizacji. Taka motywacja , z przyczyn wyżej wskazanych, nie jest wystarczającą dla uznania , iż zarzut ten jest usprawiedliwiony. Taka jego ocena ma m. in i tę konsekwencję , iż ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd I instancji , jako dokonane prawidłowo , Sąd Apelacyjny przyjmuje za własne.

Ulegają one uzupełnieniu jedynie o to, co wynika z treści , niekwestionowanej ostatecznie przez strony, treści opinii biegłego A. D. (1) , o dowód z której Sąd Apelacyjny uzupełnił postępowanie dowodowe. Wynika z niej , że wartość rynkowa nieruchomości powodów zamyka się w kwocie 765298 złotych , a dokonane przez powodów nakłady na budynek mieszkalny , stanowiący jej część składową , zwiększyły jej wartość w wymiarze 207 664 złotych. / dowód opinia biegłego k. 380- 394 akt / Powodowie zasadnie podnoszą zarzut naruszenia art. 226 §1 kc albowiem rzeczywiście ocena roszczenia powodów została nietrafnie przeprowadzona przez Sąd I instancji w oparciu o przepisy dotyczące rozliczeń pomiędzy właścicielem, a posiadaczem rzeczy.

W motywach rozstrzygnięcia poddanego kontroli instancyjnej brak jest argumentacji , która uzasadniałaby sięgniecie do tych przepisów jako podstawy normatywnej oceny zgłoszonego roszczenia. Tak je kwalifikując, Sąd I instancji nie dostrzegł , że na podstawie dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych nie można uznać , że powodowie mieli , w odniesieniu do nieruchomości pozwanych , przymiot posiadaczy. Odwołując się do tych faktów usprawiedliwionym jest przyjęcie , iż na podstawie porozumienia pomiędzy nimi a synem i synową, powodowie nie władali nią, a jedynie za zgoda i przy aprobacie właścicieli dokonywali rozbudowy pietra przystosowując je do późniejszego jego wykorzystania w celach mieszkaniowych.

Zakończenie tych prac miało w przyszłości dopiero owocować zawarciem umowy przenoszącej na nich własność nieruchomości. Trzeba także zauważyć , że to porozumienie pomiędzy stronami nigdy nie przybrało charakteru formalnej umowy z której obydwie strony mogłyby wywodzić wzajemne roszczenia; z jednej strony przeniesienia na powodów prawa własności tej realności, a za drugiej do przejęcia przez A. i D. G. (1) części zobowiązań kredytowych zaciągniętych przez rodziców i teściów. Taka ocena , której Sąd Apelacyjny dał już wyraz na rozprawie w dniu 12 maja 2015r , zwracając stronom uwagę na możliwość dokonania oceny roszczenia powodów na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu powoduje , że wszystkie pozostałe , powołane w apelacji zarzuty prawno materialne , odwołujące się do obligacyjnego charakteru wzajemnych relacji stron , nawiązanych przez zawarte przez nich rodzinne porozumienie , należy uznać za nietrafne.

Jak wskazano wyżej z faktów ustalonych w sprawie wynika , że powodowie , wyłącznie własnym kosztem i staraniem podjęli się rozbudowy i przebudowy drugiej kondygnacji domu pozwanych, w wykonaniu uzgodnienia z rodzicami i teściami , w ramach którego w przyszłości miało dojść do przeniesienia na nich prawa własności tej nieruchomości . Celem pozyskania środków na wykonanie prac adaptacyjnych sprzedali mieszkanie w bloku i przenieśli się domu rodzinnego D. G. (1). Porozumienie to zostało zerwane w czasie , kiedy znaczna część prac adaptacyjnych została zakończona .

Fakt dokonania w tej formie nakładów na nieruchomość nie była w sporze przez pozwanych kwestionowana. Tym samym należy uznać , że w rozstrzyganej sprawie zachodzi sytuacja , w której zamierzony cel świadczenia spełnianego przez inwestujących w nieruchomość rodziców i teściów nie został osiągnięty , a B. i Z. G. (2) są bezpodstawnie wzbogaceni kosztem syna i synowej, skoro , co także nie było przedmiotem kontrowersji procesowej pomiędzy nimi , nieruchomość , której są właścicielami , w ten sposób zwiększyła swoją wartość.

Skala tego wzrostu jest granicą , w ramach której roszczenie inwestujących należy ocenić jako usprawiedliwione. Jak wskazano wyżej wyznacza ją kwota 207664 złote , określona w opracowaniu eksperckim biegłego A. D.. W ramach oceny apelacji powodów należy odnieść się jeszcze do tych zarzutów jakie na rozprawie apelacyjnej , poprzedzającej wydanie wyroku , wobec takiej kwalifikacji roszczenia powodów, podnieśli pozwani. Nie maja oni racji argumentując , że przeciwko częściowemu uwzględnieniu roszczenia A. i D. G. (1) przemawia brzmienie art. 405 kc w ramach , którego powinni oni domaga się nie zwrotu wartości o jaką realność skarżących na skutek poczynienia nakładów wzrosła ale wydania korzyści w naturze, czego nie obejmowali swoim żądaniem.

Wskazywali skarżący przy tym , że są skłonni zrealizować ów zwrot w drodze przeniesienia na syna i synową wyodrębnionego , samodzielnego lokalu , wraz z udziałem w gruncie , szczególnie w sytuacji , w której dotąd wykonane prace budowlane, w ramach rozbudowy pietra, doprowadziły do powstania samodzielnego lokalu mieszkalnego. Podnosząc ten zarzut pomijają , że ustalenia poczynione w sprawie nie potwierdzają aby pomieszczenia na piętrze budynku spełniały wymagania samodzielnego lokalu mieszkalnego . W szczególności nie zostało przedłożone zaświadczenie właściwego organu administracyjnego , na podstawie którego tego rodzaju samodzielność zostałaby urzędowo potwierdzona.

Nota bene ów brak został przyznany na rozprawie apelacyjnej w dniu 18 grudnia 2015r, a skarżący potwierdzili także , że lokal nie został wyodrębniony pod względem prawnym. Nie może zatem stać się , na datę rozstrzygania przez Sąd II instancji przedmiotem obrotu. / zapis dźwiękowy rozprawy , minuty 6-10 /. W konsekwencji nie jest możliwy zwrot w naturze przedmiotu wzbogacenia. Chybiony jest również ten argument apelacyjnych , w ramach którego podnieśli ,że tak kwalifikowane pod względem prawnym roszczenie A. I D. G. (1) powinno zostać oddalone w całości dlatego , że służy im wobec rodziców i teściów roszczenie dal idące , oparte na art. 231 §1 kc.

Nie uwzględnia on bowiem przesłanek normatywnych roszczenia o wykup gruntu , odczytanych przez pryzmat ustaleń poczynionych w sprawie, a w szczególności tego, co wynika z treści opinii biegłego A. D. (1). Z tego opracowania wynika albowiem wprost , że nie jest spełniona przesłanka znacznej różnicy wartości pomiędzy wykonanymi przez powodów pracami budowlanymi , które doprowadziły do powstania / niewykończonego / lokalu mieszkalnego, w porównaniu z wartością zajętej w związku z tym nieruchomości. Wystarczającym będzie przypomnienie , iż wartość nieruchomości powodów została określona przez eksperta na 765 289 zł , a skala wzrostu tejże na skutek wykonanych prac została określona na 207 644 złote.

Ponadto pozwani zapominają o tym , że roszczenie to przysługuje wyłącznie powodom , którzy w tych okolicznościach zasadnie nie zdecydowali się na jego sformułowanie. Nie mają też racji pozwaniu gdy twierdzą , że powództwo nie może zostać uznane za zasadne w jakiejkolwiek części dlatego , iż skorzystanie z niego przez syna i synową jest działaniem sprzecznym z zasadami współżycia społecznego. Jak wynika ze stanowiska pozwanych , mającego wspierać ten zarzut , jego realizacji upatrują oni w fakcie , że prace remontowo adaptacyjne były prowadzone nie tylko staraniem i finansowane przez powodów ale także przez Z.

G. (1). W tych okolicznościach domaganie się przez nich kwoty ponad 200 000 złotych nie da się pogodzić z tymi zasadami. Tak motywowany zarzut jest chybiony, gdy po pierwsze wziąć pod uwagę , że z nie kwestionowanych w tym zakresie , w ramach apelacji ustaleń faktycznych wynika , że powodowie sami , na zasadzie wyłączności finansowali adaptację i przebudowę poddasza , a w sytuacji gdy część środków na bieżące , związane z tym potrzeby asygnował ojciec , syn niezwłocznie mu je zwracał. Po wtóre argumenty te nie mogą stanowić właściwego uzasadnienia tego zarzutu albowiem ewentualny udział pozwanego w finansowaniu tej inwestycji nie jest usprawiedliwieniem dla zarzutu naruszenia przez syna i synowa zasad współżycia społecznego ale ewentualnie powinno być podstawą zarzutu prowadzącego do ograniczenia zakresu wzbogacenia , którego równowartość podlega zwrotowi.

Takiego zarzutu pozwani w toku procesu , a także przed Sądem II instancji , nie zdecydowali się formułować. Wobec tego uznając , że żaden z zarzutów apelacyjnych ani też tych , które pozwami podnieśli wobec wskazanej przez Sąd II instancji kwalifikacji roszczenia powodów na podstawie przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, nie jest zasadny ocenił , że co do zasady, roszczenie to, w części która obejmuje kwotę wzbogacenia wraz z odsetkami od dnia 7 lipca 2012r , jest usprawiedliwione. Biorąc jednak pod uwagę , że pozwani są w trudnej sytuacji majątkowej a także to , że pierwotną intencją zawarcia porozumienia , które ostatecznie nie zostało zrealizowane, była z ich strony chęć ułatwienia synowi i synowej zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych na lepszym niż dotąd poziomie i warunkach finansowych jak również, iż deklarują konsekwentnie chęć wyodrębnienia lokalu na poddaszu , po to by nim zadysponować w tym , być może w gronie pozostałej części rodziny i w ten sposób uniknąć przymusowej realizacji wierzytelności syna i synowej z jedynego istotnego składnika majątkowego , jakim jest nieruchomość przy ul. (...) , Sąd Apelacyjny , na podstawie art. 320 kpc w zw z art. 391 §1 kpc zdecydował o rozłożeniu przyznanego powodom świadczenia na raty , w sposób wskazany w punkcie 1 II wyroku.

Ta trudna sytuacja osobista B. i Z. G. (1) jak również szczególne podłoże roszczenia dochodzonego pozwem , w ramach obrony przed którym pozwani mogli być subiektywnie przekonani o zasadności swoich racji , zdecydowały , że kosztami sądowymi, przed Sądem I instancji, został obciążony Skarb Państwa. Te same przyczyny były podstawą dla nieobciążania pozwanych kosztami postępowania apelacyjnego oraz tymi , które w ramach postępowania odwoławczego były należne Skarbowi Państwa. Z podanych wyżej przyczyn , w uznaniu apelacji za jedynie w części uzasadnioną, Sąd Apelacyjny orzekł jak w sentencji wyroku , na podstawie art. 386 §1 i 385 kpc .

SSA Grzegorz Krężołek SSA Paweł Rygiel SSA Wojciech Kościołek