Appeal dismissed; court upheld lower court's finding that plaintiff's work was not in special conditions for early retirement.
Legislator summary
AI generatedThe Court of Appeal dismissed the appellant's appeal against the Social Insurance Institution's refusal of early retirement rights. The appellant claimed his work as an electrician in the leather industry constituted special conditions, but the lower court found his employment did not match the specific definition of energy production work required by law. The appellate court affirmed the lower court's factual findings and legal interpretation, rejecting the appellant's arguments as a mere re-evaluation of evidence without procedural error.
Legislator headnote
AI generated§ 2 of the Decree of the Council of Ministers of February 7, 1983; The court must strictly apply the statutory definition of work in special conditions, and a worker's subjective belief of high hazard is insufficient if the actual work does not match the legal criteria for energy production or transmission.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt III AUa 905/15
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 stycznia 2016 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący - Sędzia SA Barbara Hejwowska Sędziowie: SA Elżbieta Czaja SA Małgorzata Rokicka - Radoniewicz (spr.) Protokolant: protokolant sądowy Joanna Malena po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2016 r. w Lublinie sprawy M. Ż. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o prawo do emerytury na skutek apelacji wnioskodawcy M. Ż. od wyroku Sądu Okręgowego w Radomiu z dnia 20 lipca 2015 r. sygn. akt VI U 86/15 oddala apelację. Małgorzata Rokicka - Radoniewicz Barbara Hejwowska Elżbieta Czaja III AUa 905/15
UZASADNIENIE
Organ rentowy - Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. decyzją z dnia 8 grudnia 2014 roku odmówił M. Ż. przyznania prawa do wcześniejszej emerytury, ponieważ wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku posiada udokumentowany ogólny staż pracy w wymiarze co najmniej 25 lat, jednak nie udowodnił wymaganego 15-letniego stażu pracy w warunkach szczególnych. Od tej decyzji odwołanie do Sądu Okręgowego w Radomiu wniósł M. Ż. domagając się jej zmiany i przyznania prawa do emerytury. Podnosił, że w okresie pracy w R. pracował w warunkach szczególnych jako elektromonter.
Sąd Okręgowy w Radomiu wyrokiem z dnia 20 lipca 2015 roku oddalił odwołanie. Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca M. Ż., urodzony dnia (...), złożył w dniu 12 listopada 2014 roku wniosek o przyznanie prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych. Nie należy do żadnego z Otwartych Funduszy Emerytalnych. W toku postępowania wyjaśniającego organ rentowy ustalił, że wnioskodawca na dzień 1 stycznia 1999 roku udowodnił ogólny okres ubezpieczenia w wymiarze 25 lat, 5 miesięcy i 8 dni, czego wnioskodawca nie kwestionuje.
Organ rentowy uznał, że wnioskodawca nie udowodnił wymaganego 15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych. Organ rentowy do pracy w warunkach szczególnych nie zaliczył wnioskodawcy jego okresów zatrudnienia w (...) Zakładach (...) w R. od dnia 13 października 1972 roku do dnia 24 października 1973 roku, od dnia 13 listopada 1975 roku do dnia 2 lutego 1992 roku, od dnia 8 lutego 1992 roku do dnia 11 marca 1993 roku, od dnia 11 kwietnia 1993 roku do dnia 12 grudnia 1993 roku, od dnia 18 grudnia 1993 roku do dnia 9 stycznia 1994 roku, od dnia 31 stycznia 1994 roku do dnia 25 września 1994 roku, od dnia 16 listopada 1994 roku do dnia 25 września 1995 roku, od dnia 7 października 1995 roku do dnia 26 listopada 1995 roku, od dnia 3 grudnia 1995 roku do dnia 12 stycznia 1997 roku i od dnia 19 stycznia 1997 roku do dnia 17 czerwca 1997 roku na stanowisku elektromontera obwodów wtórnych, zabezpieczeń i automatyki kwalifikowanych przez pracodawcę do wymienionych w wykazie A, dziale II – prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń energetycznych i cieplnych, tj. prace wykonywane w energetyce, podczas gdy prace w przemyśle skórzanym zaliczane są do działu VII tego wykazu, tj. do prac w przemyśle lekkim.
Nie można uznać, że pracownik zatrudniony w zakładzie przemysłu skórzanego wykonywał prace właściwe dla branży energetycznej. Praca wykonywana przez wnioskodawcę nie była pracą przy wytwarzaniu ani przy przesyłaniu energii elektrycznej ani cieplnej, tj. pracą z wykazu A, dział II, stanowiącego załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Wnioskodawca wywodził, iż pracę w warunkach szczególnych wykonywał w okresach od dnia 13 października 1972 roku do dnia 24 października 1973 roku, od dnia 13 listopada 1975 roku do dnia 2 lutego 1992 roku, od dnia 8 lutego 1992 roku do dnia 11 marca 1993 roku, od dnia 11 kwietnia 1993 roku do dnia 12 grudnia 1993 roku, od dnia 18 grudnia 1993 roku do dnia 9 stycznia 1994 roku, od dnia 31 stycznia 1994 roku do dnia 25 września 1994 roku, od dnia 16 listopada 1994 roku do dnia 25 września 1995 roku, od dnia 7 października 1995 roku do dnia 26 listopada 1995 roku, od dnia 3 grudnia 1995 roku do dnia 12 stycznia 1997 roku i od dnia 19 stycznia 1997 roku do dnia 17 czerwca 1997 roku w (...) Zakładach (...) w R. na stanowisku elektromontera obwodów wtórnych, zabezpieczeń i automatyki.
Na podstawie analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, w postaci akt osobowych wnioskodawcy, dokumentacji znajdującej się w aktach organu rentowego, zeznań świadków, jak również zeznań samego zainteresowanego, Sąd Okręgowy ustalił, że M. Ż. w (...) Zakładach (...) w R. zatrudniony był w pełnym wymiarze czasu pracy w okresie od dnia 13 października 1972 roku do dnia 14 marca 1998 roku, co potwierdza znajdujące się w dokumentacji osobowej zwykłe świadectwo pracy z dnia 9 marca 1998 roku. Z akt osobowych skarżącego wynika, że stosunek zatrudnienia nawiązany został na podstawie umowy o pracę.
Wnioskodawca zatrudniony został na stanowisku elektromontera. Stanowisko w tym brzmieniu wpisane zostało w w/w umowie o pracę oraz angażach stanowiskowych. Od dnia 1 lipca 1985 roku M. Ż. powierzono pełnienie obowiązków elektromontera – montera maszyn i urządzeń, na którym to stanowisku pracę wykonywał do końca okresu zatrudnienia. Świadczą o tym znajdujące się w dokumentacji osobowej wnioski o zmianę warunków pracy i płacy oraz kolejne angaże stanowiskowe. Stanowisko elektromontera – montera maszyn i urządzeń zawarte zostało w treści zwykłego świadectwa pracy.
Na podstawie zeznań świadków i wnioskodawcy Sąd Okręgowy ustalił, że wnioskodawca obowiązki służbowe wykonywał w dziale instalacji elektrycznych, oznaczonym numerem 712. Dział ten podlegał pod dział głównego energetyka. Zajmował się instalacjami siłowymi, oświetleniem oraz wykonywaniem nowych instalacji elektrycznych (tj. kładzeniem kabli) na terenie zakładu pracy i podłączaniem ich do rozdzielni niskiego napięcia. Pod dział głównego energetyka podlegały również oddziały pomiarów, remontów silników oraz oddział utrzymania ruchu.
Oddział utrzymania ruchu oznaczony był numerem 711 i dzielił się na pododdziały: właściwego utrzymania ruchu na wydziałach produkcyjnych i montażowych, konserwacji dźwigów towarowych i przezwajalni silników. W pierwszym okresie zatrudnienia w oddziale 712 instalacji elektrycznych, do dnia 12 października 1988 roku, wnioskodawca wykonywał modernizacje starych bądź instalacje nowych sieci elektrycznych. Instalacje elektryczne wykonywane były na wszystkich odcinkach kombinatu m.in. na produkcji, w garbarniach, jak też w budynkach biurowych.
Wnioskodawca wyjaśnił, że prace instalacyjne nie kolidowały z produkcją. Produkcja była wtedy wyłączona na czas potrzebny do podłączenia maszyny do produkcji. Od dnia 13 października 1988 roku wnioskodawca został zatrudniony w oddziale 711 na stanowisku elektromontera -montera maszyn. W tym okresie wnioskodawca zajmował się przezwajaniem silników maszyn wykorzystywanych do produkcji obuwia. W okresie pracy wnioskodawcy przy przezwajaniu silników, przezwajanie silników wykonywane było poza halą produkcyjną, w wydzielonym do tego celu warsztacie po starej kotłowni.
Praca wykonywana była stale w pełnym wymiarze czasu pracy w systemie jednozmianowym. Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności zwrócił uwagę na fakt, że prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych kwalifikowane przez pracodawcę w w/w świadectwie wykonywania pracy w warunkach szczególnych do działu II rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku dotyczą gałęzi przemysłu, jaką jest energetyka, zajmująca się wytwarzaniem (przetwarzaniem) energii elektrycznej oraz cieplnej i dostarczeniem jej odbiorcom (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16 czerwca 2009 roku, I UK 24/09, LEX nr 518067).
Biorąc, zatem pod uwagę treść w/w zapisu działu II rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r., Sąd Okręgowy wskazał, że pracami w energetyce są prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych. Tymczasem przedmiotem działalności przedsiębiorstwa, w których zatrudniony był wnioskodawca była produkcja wyrobów skórzanych. W związku z powyższym, nie można przyjąć, że specyfika (...) Zakładów (...) w R. dotyczyła energetyki, a one same zajmowały się produkcją oraz przesyłaniem energii elektrycznej.
Z całą zatem pewnością, nie było to przedsiębiorstwo energetyczne, zatem brak podstaw, by stanowisko wnioskodawcy (pomimo, iż nosi nazwę elektromontera) zostało uznane za pracę w warunkach szczególnych określoną w dziale II załącznika do w/w rozporządzenia. Nadto, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie ma podstaw do przyjęcia także, że uciążliwość i szkodliwość pracy, jaką wykonywał wnioskodawca pracując na stanowisku elektromontera w w/w zakładach, była taka sama czy porównywalna z pracą elektromontera w energetyce, choć niewątpliwie w ocenie Sądu była uciążliwa i wykonywała była w trudnych warunkach.
Co istotne też, by dowodzić, że praca wykonywana była w warunkach szczególnych, wymagane jest, by konkretne stanowisko, było przypisane poszczególnym działom wykazu A stanowiącym załącznik do Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku. Tylko wówczas stanowiska tam wskazane mogą być traktowane jako praca w warunkach szczególnych i tylko te okresy zatrudnienia uprawniają do niższego wieku emerytalnego. Przedsiębiorstwa, w których zatrudniony był wnioskodawca podlegały Ministrowi Przemysłu Chemicznego i Lekkiego.
W związku z powyższym w zakresie wykonywanych przez wnioskodawcę prac zastosowanie znajduje dział IV wspomnianego wyżej wykazu, w którym szczegółowo wymieniono prace związane z przemysłem chemicznym, stanowiące podstawę do uznania, iż praca wykonywana była w warunkach szczególnych, a w konsekwencji skutkujące, przyznaniem prawa do emerytury. W dziale tym ustawodawca jednak nie wymienił zawodu elektromontera lub elektromontera maszyn i urządzeń. Stanowisko to nie znalazło się również w dziale XIV określającym prace różne, nie wymienione w poszczególnych działach przemysłu.
Powyższy sposób kwalifikacji prawnej w/w prac nie jest dziełem przypadku. Specyfika poszczególnych gałęzi przemysłu determinuje, bowiem charakter świadczonych w nich prac i warunki, w jakich są one wykonywane, ich uciążliwość i szkodliwość dla zdrowia. Sąd, zatem nie może swobodnie czy wręcz dowolnie, z naruszeniem postanowień rozporządzenia, wiązać konkretnych stanowisk pracy z branżami, do których nie zostały one przypisane w tym akcie prawnym. By uznać pracę za pracę wykonywaną w szczególnych warunkach, dane stanowisko musi być wymienione w danym dziale przemysłu, którego dotyczy rozporządzenie (por. wyrok Sądu najwyższego z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638 ).
Sąd Okręgowy analizował także, czy charakter pracy skarżącego, jako wykonywaną w warunkach szczególnych rozpatrywać należy pod kątem prac określonych w w/w wykazie A, dziale XIV poz. 25 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r., tj. bieżąca konserwacja agregatów i urządzeń oraz prace budowlano – montażowe i budowlano – remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie. Bezspornym jest, że Zakłady (...) w R. były zakładami, w których pracownicy wykonywali pracę w warunkach szczególnych.
Wynika to bezpośrednio ze specyfiki działalności zakładu pracy. Jednakże materiał dowodowy w sprawie nie pozwala stwierdzić, że praca którą wykonywał wnioskodawca była wykonywana w warunkach szczególnych tj. stale i w pełnym wymiarze czasy pracy na oddziałach będących w ruchu. W toku postępowania dowodowego Sąd Okręgowy ustalił bowiem, że wnioskodawca w pierwszym okresie zatrudnienia, jako elektromonter w oddziale 712 instalacji elektrycznych, wprawdzie prace wykonywał na terenie działów produkcyjnych bądź garbarni, czyli miejsc, gdzie praca kwalifikowana jest jako praca w warunkach szczególnych, to jednak w jego przypadku praca ta wykonywana była głównie poza normalnymi godzinami pracy zakładu tj. w czasie gdy produkcja była wyłączona.
Natomiast w drugim okresie zatrudnienia w oddziale 711 pracował w oddzielnym warsztacie przy przezwajaniu silników maszyn do produkcji obuwia. Co istotne, wyjmowaniem silnika z maszyny znajdującej się na hali produkcyjnej, dostarczeniem do warsztatu oraz odebraniem i ponownym zamontowaniem przezwojonego silnika w maszynie zajmowali się pracownicy właściwego utrzymania ruchu. Są to okoliczności, które wprost przyznane zostały przez samego skarżącego. Zatem żadnego z okresów pracy wnioskodawcy nie można określić jako bieżącej konserwacji agregatów i urządzeń oraz prace budowlano-montażowe i budowlano-remontowe na oddziałach będących w ruchu, w których jako podstawowe wykonywane są prace zaliczane przez ustawodawcę do prac w warunkach szczególnych, wskazanych w wykazie A rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 07.02.1983 r.
W świetle powyższego, pomimo, iż Sąd dał wiarę wnioskodawcy oraz świadkom, co do okoliczności potwierdzających wykonywanie przez skarżącego w/w czynności, jest to niewystarczające do uznania, by wnioskodawca w w/w Zakładach wykonywał prace w szczególnych warunkach w zakresie uprawniającym do nabycia uprawnień do emerytury w szczególnych warunkach tj. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy. Warunków tych nie spełnia również wystawione przez pracodawcę świadectwo wykonywania pracy w warunkach szczególnych w treści, którego wskazano, iż M.
Ż. w omawianym okresie stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywał prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplnej oraz przy montażu i remoncie oraz eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych na stanowisku elektromontera obwodów wtórnych, zabezpieczeń i automatyki. Jak ustalił bowiem Sąd Okręgowy, na podstawie zeznań świadków i samego zainteresowanego, charakter jego pracy w zakładzie w żaden sposób nie odpowiada temu, co wskazane zostało w przedmiotowym świadectwie pracy. Z tego też względu, Sąd nie znalazł podstaw do uznania prawidłowości wystawionego przez zakład świadectwa pracy.
Od tego wyroku apelację wniósł M. Ż. zaskarżając wyrok w całości. Z treści apelacji należy wywnioskować, ze wnioskodawca zarzuca naruszenie prawa materialnego poprzez zawężającą wykładnię przepisów rozporządzenia Rady Ministrów przyjęcie, że wykonywanie pracy elektromontera w zakładach nienależących do branży energetycznej mimo tożsamości obowiązków nie stanowi pracy w warunkach szczególnych. Wnosił o zmianę wyroku i przyznanie prawa do emerytury.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja nie jest zasadna i nie zasługuje na uwzględnienie. Wnioskodawca powołuje się na określone w dziale II tj. „w energetyce” wykazu A załącznika do rozporządzenia prace przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii elektrycznej i cieplej oraz przy montażu, remoncie i eksploatacji urządzeń elektroenergetycznych i cieplnych, jednakże wykonywane przez niego prace w (...) Zakładach (...) w R. nie były okresami pracy w energetyce. W rozporządzeniu dokonano wyraźnego podziału zatrudnienia w poszczególnych działach przemysłu, które się od siebie znacznie różnią, a stopień zagrożenia wykonywanych prac w poszczególnych działach jest zupełnie inny.
Niedopuszczalna jest więc jakakolwiek dowolność w określaniu tych stanowisk oraz rozszerzająca interpretacja i przenoszenie z jednego działu do drugiego w zależności od bardziej korzystnego dla pracownika traktowania wykonywanego przez niego zatrudnienia. Wnioskodawca w spornym okresie nie był zatrudniony w energetyce, nie uczestniczył przy wytwarzaniu energii na skalę przemysłową i montażu urządzeń przesyłowych. Praca na stanowisku elektryka i elektromontera nie została wymieniona w załączniku do cyt. rozporządzenia jako praca w szczególnych warunkach.
Do obowiązków elektryka i elektromechanika należy montaż instalacji elektrycznych, naprawa urządzeń elektrycznych oraz usuwanie awarii sieci elektrycznej w budynkach, ale nie ma to związku z pracą w energetyce, czyli wytwarzaniem i przesyłaniem energii elektrycznej i cieplnej. Sąd Okręgowy prawidłowo ocenił zeznania wnioskodawcy i świadków, którzy rzetelnie opisali rodzaj wykonywanych przez wnioskodawcę czynności i z ich zeznań jednoznacznie wynika, że wnioskodawca był elektromonterem przy zakładaniu sieci i urządzeń elektrycznych na terenie Zakładów i wykonywał inne czynności związane z obsługą sieci elektrycznej i usuwaniem awarii.
W tej sytuacji bezzasadne są zarzuty apelującego niewłaściwej oceny materiału dowodowego przez Sąd Okręgowy i braku wszechstronnej jego analizy Przepis § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 ze zm.) jednoznacznie stanowi, że okresami pracy uzasadniającymi prawo do świadczeń na zasadach określonych w tym rozporządzeniu są okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy.
Akta osobowe i wyjaśnienia wnioskodawcy jednoznacznie wskazują, że wnioskodawca, był wówczas zatrudniony jako elektromonter w zakładach przemysłu skórzanego i jego praca nie była pracą w energetyce przy wytwarzaniu i przesyłaniu energii. Podkreślić należy, że o uprawnieniach pracownika do emerytury na warunkach przewidzianych w rozporządzeniu decyduje łączne spełnienie określonych w nim przesłanek, a przekonanie pracownika o wysokiej szkodliwości warunków pracy jest wystarczające do uznania takiej pracy za pracę w szczególnych warunkach.
Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i ocenił materiał dowodowy zgodnie z zasadami proceduralnymi, nie przekraczając granic zakreślonych w art.233 § 1 KPC. Wywody apelacji sprowadzając się do podważenia wykładni przepisów rozporządzenia dokonanej przez Sąd Okręgowy i stanowią polemikę z prawidłowymi ustaleniami tego Sądu. Sąd Okręgowy wyczerpująco w uzasadnieniu wypowiedział się, co do powodów, dla których odmówił wiarygodności dowodom przedstawionym przez wnioskodawcę w postaci świadectw wykonywania pracy w warunkach szczególnych i Sąd Apelacyjny nie znajduje podstaw do uznania, że przy tej ocenie została przekroczona granica swobodnej oceny dowodów i naruszony został przepis art.233 § 2 KPC.
Sąd Apelacyjny w całej rozciągłości podziela zarówno ustalenia faktyczne, jak i wnioskowania prawnicze zawarte w motywach zaskarżonego wyroku. W tej sytuacji nie zachodzi potrzeba ich powtarzania (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 kwietnia 1997 roku II UKN 61/97 – OSNAPiUS 1998/3/104, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 listopada 1998 roku I PKN 339/98 – OSNAPiUS 1998/24/776). Podnieść należy dodatkowo, że skarżący argumentami przytoczonymi w apelacji w żaden sposób nie podważył zasadności stanowiska Sądu pierwszej instancji.
Apelacja zawiera bowiem jedynie własną ocenę faktów odmienną od przyjętej przez Sąd Okręgowy i interpretację definicji pracy w warunkach szczególnych. W tej sytuacji Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok w pełni odpowiada przepisom prawa, dlatego apelacja nie może być uwzględniona. Mając powyższe na względzie Sąd Apelacyjny na podstawie art.385 KPC orzekł, jak w sentencji.