Appeal dismissed for intentional insurance fraud; court upheld conviction based on expert evidence and circumstantial proof of deception.
Legislator summary
AI generatedThe Court of Appeal dismissed the defendant's appeal, upholding the first-instance conviction for intentional fraud against insurance companies. The court found that expert medical opinions and circumstantial evidence, such as the rapid signing of ten insurance policies, conclusively proved the defendant deliberately caused injuries to fabricate claims. Consequently, the judgment was maintained in full force with the defendant ordered to pay court costs.
Legislator headnote
AI generatedArt. 286 § 1 kk; Art. 294 § 1 kk; Art. 12 kk; Art. 636 § 1 kpk; Art. 627 kpk; When expert evidence and circumstantial facts demonstrate a deliberate act to deceive insurers, the conviction for fraud stands and the appeal is rejected.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Sygnatura akt II AKa 285/15
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 19 listopada 2015 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu II Wydział Karny w składzie: Przewodniczący: SSA Barbara Krameris Sędziowie: SSA Witold Franckiewicz SSO del. do SA Edyta Gajgał (spr) Protokolant: Anna Turek przy udziale prokuratora Prokuratury Apelacyjnej Marka Ratajczyka po rozpoznaniu w dniu 19 listopada 2015 r. sprawy D. R. oskarżonego z art.286 § 1 kk w związku z art. 13 § 1 kk w związku z art. 286 § 1 kk w związku z art. 294 § 1 kk w związku z art. 12 kk na skutek apelacji wniesionej przez oskarżonego od wyroku Sądu Okręgowego we Wrocławiu z dnia 30 czerwca 2015 r. sygn. akt III K 213/14 I. utrzymuje w mocy zaskarżony wyrok wobec oskarżonego D. R., II. zasądza od oskarżonego na rzecz Skarbu Państwa koszty sądowe za postępowanie odwoławcze, w tym 1200 zł tytułem opłaty za drugą instancję.
UZASADNIENIE
D. R. został oskarżony o to, że: w okresie od dnia 26 sierpnia 2011 roku do 26 stycznia 2012 roku we W., W., P. i Ł., działając w krótkich odstępach czasu w wykonaniu z góry powziętego zamiaru, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej i w celu uzyskania odszkodowań z tytułu zawartych uprzednio przez siebie umów ubezpieczenia obejmujących ryzyko następstw nieszczęśliwych wypadków, w tym pobyt w szpitalu, spowodował zdarzenie będące podstawą do wypłaty takich odszkodowań w ten sposób, że dokonał celowego poparzenia części ciała bliżej nieustaloną gorącą cieczą lub inną substancją chemiczną, co skutkowało leczeniem w warunkach szpitalnych, a następnie zgłosił w towarzystwach ubezpieczeń szkody powstałe w wyniku powyższego zdarzenia, wprowadzając ubezpieczycieli w błąd co do rzeczywistego przebiegu i okoliczności zdarzenia, zwłaszcza co do jego charakteru oraz rodzaju i temperatury substancji powodującej oparzenia, czym doprowadził niżej wskazane podmiot do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, a mianowicie: - (...) S.A.
V. (...) z siedzibą w W. w kwocie 10.250 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - (...) S.A. z siedzibą w P. w kwocie 8.000 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. w łącznej kwocie 15.770 zł z tytułu wypłaconych odszkodowań, - Towarzystwo (...) S.A. z siedziba w W. w łącznej kwocie 11.315 zł z tytułu wypłaconych odszkodowań, - (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. w kwocie 6.450 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - (...) S.A. z siedzibą w W. w kwocie 37.870 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. w kwocie 8.750 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, a nadto czym usiłował doprowadzić niżej wskazane towarzystwa ubezpieczeń do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości, a mianowicie: - (...) S.A. z siedzibą w W. w łącznej kwocie 176.500 zł (z tytułu odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu oraz tytułem zasiłku dziennego w kwocie 200 zł na 1 dzień i diety szpitalnej w kwocie 300 zł za 1 dzień), lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę wypłaty odszkodowania, - (...) S.A. z siedzibą w W. w kwotach 100.000 zł i 91.000 zł, tj. do wysokości sum ubezpieczeń, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę wypłaty odszkodowania, - (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w kwocie 100.000 zł, tj. do wysokości sumy ubezpieczenia, a także w kwotach po 3.000 zł tytułem zasiłku za dzień pobytu w szpitalu w kwotach po 2.400 zł tytułem zasiłku za dzień niezdolności do pracy, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę wypłaty odszkodowania, tj. o czyn z art. 286 § 1 k.k. w zb. z art. 13 § 1 k.k. w zw. z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 298 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 12 k.k. Sąd Okręgowy we Wrocławiu wyrokiem z dnia 30 czerwca 2015 r. w sprawie III K 213/14:
I. oskarżonego D. R. uznał winnym tego, że w okresie od dnia 26 sierpnia 2011 roku do 26 stycznia 2012 roku we W., W., P. i Ł., działając w warunkach czynu ciągłego, w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, w celu uzyskania odszkodowań z tytułu zawartych uprzednio przez siebie umów ubezpieczenia obejmujących ryzyko następstw nieszczęśliwych wypadków, w tym pobyt w szpitalu, spowodował zdarzenie będące podstawą do wypłaty takich odszkodowań w ten sposób, że dokonał poparzenia części swojego ciała nieustaloną gorącą cieczą lub inną substancją chemiczną, co skutkowało leczeniem w warunkach szpitalnych, a następnie zgłosił w towarzystwach ubezpieczeń szkody powstałe w wyniku powyższego zdarzenia, wprowadzając ubezpieczycieli w błąd co do rzeczywistego przebiegu i okoliczności zdarzenia, zwłaszcza co do jego charakteru, okoliczności oraz rodzaju i temperatury substancji powodującej oparzenia, czym doprowadził niżej wskazane podmiot do niekorzystnego rozporządzenia mieniem, a mianowicie: - (...) S.A.
V. (...) z siedzibą w W. w kwocie 10.250 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - (...) S.A. z siedzibą w P. w kwocie 8.000 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. w łącznej kwocie 15.770 zł z tytułu wypłaconych odszkodowań, - Towarzystwo (...) S.A. z siedziba w W. w łącznej kwocie 11.315 zł z tytułu wypłaconych odszkodowań, - (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. w kwocie 6.450 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - (...) S.A. z siedzibą w W. w kwocie 37.870 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, - Towarzystwo (...) S.A. z siedzibą w W. w kwocie 8.750 zł z tytułu wypłaconego odszkodowania, a nadto czym usiłował doprowadzić niżej wskazane towarzystwa ubezpieczeń do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości, a mianowicie: - (...) S.A. z siedzibą w W. w łącznej kwocie 176.500 zł (z tytułu odszkodowania za uszczerbek na zdrowiu oraz tytułem zasiłku dziennego w kwocie 200 zł na 1 dzień i diety szpitalnej w kwocie 300 zł za 1 dzień), lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę wypłaty odszkodowania, - (...) S.A. z siedzibą w W. w kwotach 100.000 zł i 91.000 zł, tj. do wysokości sum ubezpieczeń, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę wypłaty odszkodowania, - (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w W. w kwocie 100.000 zł, tj. do wysokości sumy ubezpieczenia, a także w kwotach po 3.000 zł tytułem zasiłku za dzień pobytu w szpitalu w kwotach po 2.400 zł tytułem zasiłku za dzień niezdolności do pracy, lecz zamierzonego celu nie osiągnął z uwagi na odmowę wypłaty odszkodowania, tj. czynu z art. 286 § 1 kk i art. 13 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk w zw. z art. 12 kk i za to na podstawie art. 14 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk w zw. z art. 286 § 1 kk w zw. z art. 12 kk oraz art. 33 § 2 i 3 kk wymierzył mu karę 2 (dwóch) lat pozbawienia wolności i 150 (sto pięćdziesiąt) stawek dziennych grzywny ustalając wysokość jednej stawki dziennej na kwotę 30 (trzydzieści) złotych;
II. na podstawie art. 69 § 1 i 2 kk i art. 70 § 1 pkt. 1 kk wykonanie orzeczonej kary pozbawienia wolności warunkowo zawiesił oskarżonemu na 5 (pięć) lat okresu próby; III. na podstawie art. 46 § 1 k.k. orzekł wobec oskarżonego środek karny obowiązek naprawienia szkody wyrządzonej przestępstwem przez zapłatę na rzecz: - (...) S.A. V. (...) z siedzibą w W. kwoty 10.250 zł; - (...) S.A. z siedzibą w P. kwoty 8.000 zł; - (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Ł. kwoty 15.770,00 zł; - Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 11.315 zł; - (...) S.A.
V. (...) z siedzibą w W. kwoty 6.450 zł; - (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 37.870 zł; - Towarzystwa (...) S.A. z siedzibą w W. kwoty 8.750 zł; IV. na podstawie art. 624 § 1 kpk zwolnił oskarżonego od kosztów postępowania obciążając nimi Skarb Państwa. Wyrok ten zaskarżył w całości obrońca oskarżonego zarzucając: - naruszenie przepisów postępowania, a to art. 170 § 1 k.p.k. poprzez nieuwzględnienie wniosku o przesłuchanie biegłego W. F. (1), który złożył opinię – opartą na takich samych podstawach faktycznych i badaniach jak biegli w niniejszym postępowaniu – w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Rejonowym dla Wrocławia – Fabrycznej (sygn.
I C 893/12), na te same okoliczności, w ramach wniosków doszedł do poglądu zupełnie odmiennego w zakresie możności powstania określonych obrażeń u oskarżonego w przedstawionych przez niego okolicznościach, co uniemożliwiło ustalenie wszystkich twierdzeń i podstaw wnioskowania tego biegłego, a przy tym naruszyło prawo oskarżonego do obrony; - naruszenie przepisów postępowania, a to art. 7 k.p.k. poprzez oparcie się na opinii złożonej w niniejszej sprawie, bez wyjaśnienia dlaczego inny biegły wykazał wnioski odmienne, gdyż nie spełnia wymogów wykazania podstawy wnioskowania samo stwierdzenie, że opinia jest jasna i rzetelna, w sytuacji występowania opinii opierającej się na identycznych podstawach, wydanej przez biegłego sądowego, w tym samym przedmiocie, chociażby w innym postępowaniu.
Stawiając ten zarzut obrońca wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Sąd Apelacyjny zważył, co następuje. Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie. Przed szczegółowym odniesieniem się do zarzutów podniesionych przez skarżącego przypomnieć trzeba okoliczności, w jakich doszło do podjęcia kwestionowanej decyzji procesowej o oddaleniu wniosku dowodowego o „przesłuchanie biegłego W. F. (1)”, jak to wprost ujęto w konkluzji apelacji. W toku postępowania przygotowawczego prowadzonego w tej sprawie powołany został biegły z zakresu medycyny M.
K., specjalista chirurgii plastycznej, biegły sądowy z listy Sądu Okręgowego w Lublinie. W sporządzonej opinii z dnia 10 maja 2013 r. sformułował on wniosek, że okoliczności przedstawiane przez D. R., w jakich miał doznać obrażeń ciała, wydają się mało prawdopodobne. Jak stwierdził, wiarygodność jego relacji odnośnie do źródła doznanych oparzeń podać należy w wątpliwość. W toku postępowania cywilnego w sprawie I C 893/12, prowadzonego z powództwa D. R. przeciwko ubezpieczycielowi z tytułu szkody, jakiej doznał 26 sierpnia 2011 r. w wyniku oparzeń, powołany w sprawie biegły lekarz W.
F. (1) z listy Sądu Okręgowego we Wrocławiu w opinii z dnia 10 stycznia 2014 r. wyraził zapatrywanie, że obrażenia ciała stwierdzone u D. R. mogły powstać w okolicznościach wykazywanych przez niego. Dowód z tej opinii zawnioskowany został przez prokuratora do przeprowadzenia w postępowaniu jurysdykcyjnym w trybie art. 393 § 1 kpk. Na rozprawie w dniu 26 września 2014 r. przewodniczący składu orzekającego, po ujawnieniu opinii biegłego M. K. oraz kopii akt postępowania cywilnego w sprawie I C 893/12, zwrócił stronom procesu uwagę na rozważaną z urzędu potrzebę dopuszczenia dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny lub instytucji specjalistycznej w celu wypowiedzenia się odnośnie do okoliczności, w jakich doszło do poparzenia oskarżonego.
Obrońca oskarżonego zajął wówczas stanowisko o braku podstaw do przeprowadzenia dowodu z kolejnej opinii biegłego na te same okoliczności. W uzasadnieniu odwołał się do opinii biegłego F., którą, jak stwierdził, w całości akceptuje, uznając za ważny dowód w postępowaniu karnym. Kwestia sprzeczności wniosków wysuniętych przez biegłego F. w relacji do tych płynących z opinii biegłego K. nie była przedmiotem wypowiedzi i refleksji obrońcy. Po dopuszczeniu przez Sąd Okręgowy z urzędu dowodu z opinii biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej Katedry Medycyny Sądowej (...) we W.
J. K. i W. G. i złożeniu przez nich opinii, której wnioski były odmienne od tych wysuniętych przez W. F. (2), pozostając w zgodzie z tymi sformułowanymi przez M. K., na wniosek obrońcy biegli K. i G. złożyli ustną, uzupełniającą opinię na rozprawie. Po tej czynności obrońca złożył kolejny wniosek o przesłuchanie biegłego W. F. (2), który, jak zapisano w protokole, „w sposób inny niż biegli składający opinię w tej sprawie odniósł się do kwestii braku obrażeń (pokrzywdzonego) w obrębie stawów kolanowych i okolic narządów płciowych”.
Zakwestionowaną w apelacji decyzją procesową, podjętą na podstawie art. 201 kpk, sąd pierwszej instancji oddalił wniosek dowodowy obrońcy podnosząc, że nie wykazał on w sposób należyty spełnienia przesłanek, o jakich mowa w powołanym przepisie, a mianowicie, że opinia biegłych K. i G. jest niepełna, niejasna, bądź wewnętrznie sprzeczna. Jak stwierdził w uzasadnieniu postanowienia dowodowego, sam fakt sporządzenia w postępowaniu cywilnym opinii o odmiennej wymowie, nie przekłada się automatycznie na powinność przeprowadzenia w postępowaniu karnym dowodu z opinii kolejnego biegłego i to konkretnie wskazanego, to jest autora tej opinii, która złożona została w procesie cywilnym.
Nie zgadzając się z tym stanowiskiem, skarżący nie powołuje w apelacji argumentów mogących je skutecznie podważyć. Odwołuje się do tych samych okoliczności, które uzasadniać miały złożony przez niego wniosek dowodowy. Rzecz jednak w tym, że „przesłuchanie biegłego W. F. (2)”, którego domagał się w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji mogłoby być uznane za uzasadnione tylko przy spełnieniu przesłanek z art. 201 kpk i skutecznym zakwestionowaniu opinii wydanej przez biegłych powołanych w toku postępowania sądowego.
Dopiero wtedy zaktualizować mogłaby się bowiem potrzeba dopuszczenia dowodu z opinii kolejnego biegłego. Podkreślić w tym miejscu trzeba, że dowód z opinii specjalistycznej biegłych z Zakładu Medycyny Sądowej (...) we W. został dopuszczony właśnie z uwagi na sprzeczność między opinią biegłego K. z tej sprawy i stanowiskiem biegłego F., powołanego w innym postępowaniu, po to, by sprzeczność tę usunąć i rozstrzygnąć czy obrażenia stwierdzone u oskarżonego mogły powstać w okolicznościach przez niego podawanych, jak utrzymywał opiniujący w sprawie cywilnej biegły F., czy wprost przeciwnie, a więc, że jest to mało prawdopodobne, jak wywiódł biegły K..
Sąd Okręgowy trafnie ocenił opinię sporządzoną przez biegłych K. i G. jako wartościową i przydatną. Ocena w tym zakresie w żadnym razie nie narusza art. 7 kpk. Słusznie podniósł sąd orzekajacy, że biegli opiniowali po przeprowadzeniu bezpośrednich badań sądowo-lekarskich oskarżonego, a nie tylko na podstawie dokumentacji medycznej. W trakcie badań przeprowadzili czynności mające postać eksperymentu, którego wyniki wykorzystali przy formułowaniu wniosków, biorąc pod uwagę, co ważne, występujące – oczywiste – odmienności, dokumentując wykonane czynności na materiale fotograficznym.
Opiniując dysponowali tak ekspertyzą W. F. (2), jak i M. K. i ekspertyzy te uwzględnili w ramach prowadzonych rozważań. Swoje stanowisko wyrażone w konkluzji opinii rzeczowo, przekonująco i wyczerpująco umotywowali. Szczegółowej analizie poddali rodzaj, wygląd, rozmieszczenie i usytuowanie śladów po oparzeniach na ciele oskarżonego oraz stopień ciężkości doznanych przez niego obrażeń konfrontując je z wykazywanym przez niego mechanizmem ich powstania, podkreślając charakterystyczny brak obrażeń w miejscach, w których typowo i normalnie powinny one wystąpić.
Wszystko to bez wątpienia wzmacnia walor dowodowy wydanej opinii i nie pozwala uznać jej za niepełną, czy niejasną, bądź wewnętrznie sprzeczną. Wysunięte przez biegłych wnioski, w których jednoznacznie zakwestionowali wersję wydarzeń prezentowaną przez oskarżonego i podważyli jego twierdzenia o przypadkowym oblaniu ciała bardzo gorącą, oleistą cieczą nie nasuwają zastrzeżeń. Nie podał ich skutecznie w wątpliwość skarżący, ograniczając się w apelacji do prostego zestawienia odmiennych wniosków sformułowanych przez W.
F. (2) oraz biegłych J. K. i W. G., co z przyczyn, o których była mowa wyżej, nie wystarcza, by złożoną przed sądem pierwszej instancji opinię zdyskwalifikować. Sąd Okręgowy w pełni zasadnie przyjął zatem dowód z tej opinii za podstawę czynionych ustaleń. Zwrócić należy uwagę, że choć bez wątpienia opinia biegłych stanowi w tej sprawie kluczowy dowód, to jednak nie jest dowodem jedynym, w oparciu o który czynione były ustalenia faktyczne. Zachowanie oskarżonego po zdarzeniu, które akcentowali biegli (zaniechanie wezwania karetki), fakt zawarcia umów ubezpieczenia w jednym czasie – w ciągu zaledwie dwóch dni – w dziesięciu towarzystwach ubezpieczeniowych na wysokie sumy, przy braku racjonalnych powodów do takiego zachowania, zważywszy na wykonywany przez oskarżonego zawód i jego dotychczasowy tryb życia, to te dodatkowe okoliczności, które także pozwalały przyjąć, że zdarzenie, do jakiego doszło po upływie miesiąca od zawarcia umów - 26 sierpnia 2011 r. - nie było nieszczęśliwym wypadkiem, a oskarżony tak je przedstawiając w zgłoszonych żądaniach wypłaty odszkodowań u poszczególnych ubezpieczycieli podawał nieprawdę, wprowadzając ich tym samym w błąd.
To zaś w pełni uzasadniało przyjęcie jego odpowiedzialności na płaszczyźnie przepisów art. 286 § 1 kk w zw. z art. 294 § 1 kk i art. 12 kk. Wymierzona oskarżonemu kara pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania oraz orzeczona kara grzywny nie rażą swą surowością. Stąd też, wobec braku podstaw do uwzględnienia apelacji obrońcy oskarżonego, zaskarżony wyrok podlegał utrzymaniu w mocy. O kosztach postępowania odwoławczego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 636 § 1 kpk w zw. z art. 627 kpk i art. 2 ust. 1 pkt 4 oraz art. 3 ust. 1 w zw. z art. 8 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o opłatach w sprawach karnych (tekst jednolity Dz.
U. z 1983 r. Nr 49 ze zmianami). SSA Witold Franckiewicz SSA Barbara Krameris SSO (del.do S.A.) Edyta Gajgał