Contractor wins appeal; court rejects owner's payment suspension based on subcontractor arrears under construction contract law.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court dismissed the appeal regarding the main claim of 249,293.63 PLN and allowed it in the remaining scope, ordering the defendant to pay the plaintiff 5,400 PLN in costs. The dispute centered on whether the owner could withhold payment due to unpaid subcontractors, despite the contractor having fulfilled all obligations and issued a final invoice. The court ruled that the contract clauses did not provide sufficient grounds for payment suspension and that the contractor's declaration of no subcontractor arrears was valid, thus upholding the first-instance judgment on the principal debt while rejecting the appeal on statutory interest.
Legislator headnote
AI generated§ 6 ust. 7 k.c.; § 353 § 1 k.c.; W przypadku umowy o roboty budowlane, brak wyraźnych przesłanek w umowie uniemożliwia wstrzymanie płatności wykonawcy na podstawie zaległości wobec podwykonawców, co jest sprzeczne z właściwością umowy i art. 353 § 1 k.c.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt I ACa 583/14
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 18 listopada 2015 r. Sąd Apelacyjny w Białymstoku I Wydział Cywilny w składzie: Przewodniczący : SSA Krzysztof Chojnowski Sędziowie : SSA Jadwiga Chojnowska (spr.) SSO del. Dariusz Małkiński Protokolant : Sylwia Radek - Łuksza po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2015 r. w Białymstoku na rozprawie sprawy z powództwa (...) S.A. w B. przeciwko (...) S.A. w R. o zapłatę na skutek apelacji pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 23 maja 2014 r. sygn. akt VII GC 379/13 I. umarza postępowanie apelacyjne w odniesieniu do kwoty głównej – 249.293,63 (dwieście czterdzieści dziewięć tysięcy dwieście dziewięćdziesiąt trzy 63/100) zł i oddala apelację w pozostałym zakresie; II. zasądza od pozwanej na rzecz powódki 5.400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu kosztów procesu w instancji odwoławczej. (...)
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy zasądził od (...) S.A. w R. na rzecz (...) S.A. w B. kwotę 249.293,63 zł wraz z odsetkami w wysokości ustawowej od dnia 12 grudnia 2012 r. W pozostałym zakresie (w odniesieniu do należności ubocznej) oddalił powództwo oraz zasądził od pozwanej na rzecz powódki kwotę 19.682,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu. Sąd ustalił, że strony łączyła umowa o roboty budowlane z dnia 2 sierpnia 2010 r. Powódka zgłosiła inwestorowi, zgodnie z umową, fakt zawarcia umowy z podwykonawcą PHU (...) sp. z o.o. w W.. (...) S.A. zrealizowała terminowo i w sposób należyty wszystkie prace inwestycyjne zlokalizowane w R. i wystawiła fakturę końcową.
Pozwana nie zaprzeczała zasadności wystawienia faktury VAT przez generalnego wykonawcę ani wysokości wynagrodzenia w niej ustalonego. Spór między stronami koncentrował się wokół dopuszczalności wstrzymania zapłaty części należnej powódce sumy pieniężnej – kwoty 249.293,63 zł, co wynikało z umowy i faktu uzyskania przez pozwaną od PHU (...) sp. z o.o. w W. informacji o nierozliczeniu się z nią przez (...) S.A. w B.. Ustosunkowując się do podnoszonych w tej kwestii twierdzeń stron, Sąd wskazał, że § 6 ust. 7 łączącej strony umowy nie dawał wystarczających przesłanek do przyjęcia tezy, że daje on podstawę do wstrzymania płatności wynagrodzenia, w wypadku oddania obiektu, na czas w zasadzie nieograniczony.
Takie rozumienie postanowień umownych przewidzianych tymże § byłoby sprzeczne z właściwością umowy o roboty budowlane, przewidującą uprawnienie wykonawcy do otrzymania wynagrodzenia. Tym samym pozostawałoby ono w kolizji z treścią art. 353 1 k.c. Sąd zaakcentował, że umowa zawarta miedzy stronami stanowiła, że w wypadku otrzymania przez zamawiającego informacji o zaległościach w wypłacie wynagrodzenia podwykonawcom jest on uprawniony do wstrzymania wypłaty pieniędzy w wysokości równej tejże należności, a zarazem zobowiązany było do powiadomienia o tym wykonawcę faksem lub listem poleconym, który to z kolei miał obowiązek niezwłocznie przedstawić swoje stanowisko co do przyczyn powstania zaległości i terminie uregulowania powstałego zadłużenia.
W sytuacji gdy należność podwykonawcy z tego tytułu nie zostanie uiszczona przez (...) S.A. w B., a prace wykonane przez niego zostały odebrane wraz z innymi pracami zrealizowanymi przez wykonawcę, zdaniem Sądu, pozwana mogła dokonać zapłaty zaległego wynagrodzenia niezwłocznie po otrzymaniu oświadczenia o zaległości. Postanowienia umowne nie rozstrzygały kategorycznie i wiążąco przypadku, gdy inwestor nie uzna za właściwe opłacenia wynagrodzenia dla podwykonawcy i dojdzie do sporu sądowego. Przewidywały jedynie fakultatywną kompetencję dla zamawiającego uiszczenia wynagrodzenia podwykonawcy nie regulując przesłanek i okoliczności w jakich może do tego dojść.
W ocenie Sądu gdyby przyjąć za słuszną interpretację pozwanej wszelkie nieporozumienia między wykonawcą a podwykonawcami, mimo terminowego oddania inwestycji i braku zastrzeżeń co do jakości jej wykonania ze strony inwestora, pozbawiałyby w praktyce generalnego wykonawcę, w nieokreślonej perspektywie czasowej, możliwości skutecznego domagania się należnej części wynagrodzenia. Odnosząc się do kwestii żądania zasądzenia odsetek ustawowych Sąd stwierdził, że nie sposób podzielić zapatrywania powódki, że pozwana już w dniu 10 sierpnia 2011 r. pozostawała w stanie opóźnienia, o którym mowa w art. 481 § 1 k.c. Brak jest bowiem w zgromadzonym materiale dowodu świadczącego o dacie zajęcia stanowiska przez (...) S.A. w B. w kwestii zaległości należności podwykonawcy PHU (...) spółki z o. o. w W..
Od tego dopiero momentu, zdaniem Sądu, możliwe było przyjęcie, że powódka spełniła ciążący na niej obowiązek wynikający z umowy. Wówczas to, nawet w razie dalszego kwestionowania zasadności roszczenia podwykonawcy, miała prawo domagać się należności ubocznych w wysokości ustawowej od spornej (zatrzymanej) części wynagrodzenia. W okolicznościach faktycznych sprawy taką chwilą był dzień 12 grudnia 2012 r., kiedy to powódka w obecności inwestora oświadczyła, że roszczenia podwykonawcy wobec niej nie istnieją w związku z potrąceniem przysługujących jej wierzytelności.
W tejże dacie odpadła też przyczyna dalszego wstrzymywania płatności kwoty 249.293,63 złotych, co skutkowało oddaleniem powództwa w zakresie pozostałych odsetek. W podsumowaniu Sąd stwierdził, że ustalone przez strony, w ramach zasady swobody umów, przesunięcie terminu wymagalności roszczenia (...) S.A. B. o zaległe podwykonawcom wynagrodzenie oznaczało jego odroczenie do dnia otrzymania stanowiska wykonawcy w przedmiocie tych należności, a zgodne z kontraktem wykonanie obiektu hali produkcyjnej z budynkiem biurowym w R. i jego odbiór rodził obowiązek wypłaty pozostałej części wynagrodzenia w kwocie 249.293,63 zł na mocy art. 647 k.c., najpóźniej w dniu 12 grudnia 2012 r.
Podstawą prawną roszczenia powódki był stosunek prawny wynikający z umowy łączącej inwestora i generalnego wykonawcę, który ma status samodzielnego i niezależnego wobec regulacji ustawowej zawartej w art. 647 1 § 5 k.c. Powyższy wyrok w całości został zaskarżony przez stronę pozwaną. Skarżąca zarzuciła:
1. naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez wyprowadzenie na podstawie materiału dowodowego, tj. m.in. z jej zeznań wniosków z niego niewynikających a nadto sprzecznych z zasadami logicznego rozumowania i doświadczeniem życiowym, poprzez uznanie, że redagowała umowę o roboty budowlane z dnia 2 sierpnia 2010 r. bez udziału powódki, a tym samym, narzuciła powódce jej brzmienie; wyprowadzenie na podstawie materiału dowodowego wniosków zmierzających do rozstrzygnięcia sprawy zawisłej przed Sądem Okręgowym w Białymstoku VII Wydział Gospodarczy o sygn. akt VII GC 288/12 i przekroczenie w powyższym zakresie granic swobodnej oceny dowodów;
2. naruszenie art. 177 § 1 pkt. 1 k.p.c. poprzez niezawieszenie postępowania wobec uznania, iż brak jest podstaw do oddalenia powództwa jako przedwczesnego mimo, iż dla jego rozstrzygnięcia znaczenie ma wynik toczącego się postępowania przed Sądem Okręgowym w Białymstoku w sprawie o sygn. akt VII GC 288/12;
3. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 65 k.c. i § 6 ust. 7 umowy o roboty budowlane z dnia 2 sierpnia 2010 r. łączącej strony w sposób nieuwzgledniający celu i zgodnego, wyrażonego w niej, zamiaru stron tej umowy poprzez przyjęcie, że pomimo zawisłego przed Sądem Okręgowym w Białymstoku sporu pomiędzy (...) spółki z o. o. w W. a powódką i pozwaną, nie jest upoważniona do wstrzymania zapłaty na rzecz powódki spornej kwoty w związku z brakiem wskazanej w umowie przesłanki wymagalności zapłaty, wyrażonej jako brak oświadczenia podwykonawców odnośnie jakichkolwiek nieuregulowanych płatności wynikających z umów z podwykonawcami;
4. naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 353 1 k.c. i uznanie, iż sformułowanie § 6 ust. 7 umowy o roboty budowlane z dnia 2 sierpnia 2010 r. w sposób umożliwiający jej wstrzymanie zapłaty wynagrodzenia na rzecz powódki, do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia roszczeń podwykonawców, mogłoby sprzeciwiać się właściwości stosunku wynikającego z umowy o roboty budowlane, ustawie lub zasadom współżycia społecznego. Wskazując na powyższe wnosiła o zmianę zaskarżonego wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości jako przedwczesnego z uwagi na brak wymagalności dochodzonego przez powódkę roszczenia oraz zasądzenie kosztów postępowania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Strona powodowa w odpowiedzi na apelację wnosiła o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia 11 grudnia 2014 r. Sąd Apelacyjny zawiesił postępowanie w sprawie do czasu prawomocnego rozstrzygnięcia postępowania w sprawie VII GC 288/12 Sądu Okręgowego w Białymstoku. Pismem z dnia 16 września 2015 r. powódka wniosła o podjęcie zawieszonego postępowania wskazując, że (...) spółka z o. o. w W. cofnęła pozew o zapłatę skierowany przeciwko stronom niniejszego postępowania. Po podjęciu postępowania w sprawie - na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r. pozwana uznała powództwo co do kwoty głównej tj. 249.293,63 zł i w tym zakresie cofnęła apelację.
W pozostałym zakresie podtrzymała ją, kwestionując zasadność wyroku w zakresie roszczenia odsetkowego.
Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Wniosek strony pozwanej, złożony na rozprawie w dniu 4 listopada 2015 r., wywarł skutek w postaci umorzenia postępowania odwoławczego w odniesieniu do kwoty głównej - 249.293,63 zł (art. 391 § 2 k.p.c.). W pozostałym zakresie apelacja była nieuzasadniona. W pierwszym rzędzie wskazać należy, że wobec cofnięcia przez (...) spółkę z o. o. w W. pozwu o zapłatę kwoty 249.293,63 zł, skierowanego przeciwko stronom niniejszego postepowania (wyrok Sądu Okręgowego w Białymstoku z dnia 3 listopada 2014 r. wraz z uzasadnieniem w sprawie VII GC 288/12 znajduje się na k. 250-265 akt), pozew ten nie wywołał żadnych skutków prawnych (art. 203 § 2 k.p.c.).
W takiej sytuacji argumenty przywoływane w apelacji (a wcześniej przed Sądem Okręgowym), dotyczące istnienia zaległości wobec podwykonawcy, a przez to braku wymagalności zapłaty kwoty wskazanej w pozwie, straciły aktualność. W toku postępowania powódka powoływała się na składane oświadczenia, z których wynikało, że nie jest dłużnikiem spółki (...). W składanych pozwanej oświadczeniach wyjaśniała przyczyny zajmowanego stanowiska. Podkreślić należy, że w § 8 ust. 11 umowy o roboty budowlane z dnia 2 sierpnia 2010 r. strony postanowiły, że podstawą do zapłaty za wykonane prace jest spełnienie wszystkich warunków wymaganych od wykonawcy wymienionych w umowie.
Natomiast w § 6 ust. 9 zawarte jest uregulowanie, zgodnie z którym „wraz z dokumentacją powykonawczą i innymi wymaganymi dla uzyskania pozwolenia na użytkowanie Przedsięwzięcia Inwestycyjnego, wykonawca przedstawia oświadczenie, w którym zapewnia, iż nie występują żadne zaległości w wypłacie wynagrodzenia na rzecz podwykonawców. W przeciwnym wypadku wymienia zaległości i określa przyczyny ich powstania. W takim przypadku rozliczenie ostateczne ulega przesunięciu do czasu uregulowania wszelkich zaległości w stosunku do podwykonawców z tytułu wypłaty wynagrodzenia.” Jak już wskazywano, powódka informowała pozwaną o nieistnieniu wobec niej roszczeń jakiegokolwiek podwykonawcy, w tym (...) sp. z o.o.
Sąd I instancji właściwie zinterpretował treść umowy nr (...) z dnia 2 sierpnia 2010 r. w kontekście wymagalności roszczenia wykonawcy o zapłatę przez zamawiającego wynagrodzenia za wykonane i odebrane roboty budowlane. Ocena Sądu Okręgowego dotycząca tej kwestii, szeroko zaprezentowana w pisemnych motywach orzeczenia, została w pełni podzielona przez Sąd Apelacyjny. Nie została ona skutecznie podważona w wywiedzionej apelacji. Okoliczności faktyczne sprawy (korespondencja pomiędzy stronami w okresie od lipca 2011 r. do daty wniesienia sprawy VII GC 288/12 Sądu Okręgowego w Białymstoku) uprawniały do przyjęcia, iż stan opóźnienia w zapłacie wykonawcy reszty wynagrodzenia datuje się od daty przyjętej przez Sąd I instancji – art. 481 k.c.(powódka nie skarżyła wyroku w części oddalającej powództwo).
Stanowisko Sądu Okręgowego w tym zakresie również zostało podzielone przez Sąd Apelacyjny. Na marginesie wskazać nadto należy na wykładnię art. 647 1 § 5 k.c. zaprezentowaną w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 10 lipca 2015 r. w sprawie III CZP 45/15. W myśl tej uchwały „W razie odstąpienia przez wykonawcę od umowy o roboty budowlane, zawartej z podwykonawcą, inwestor nie ponosi odpowiedzialności na podstawie art. 647 1 § 5 k.c.”. Jak już sygnalizowano powódka w korespondencji z pozwaną od samego początku powoływała się na fakt odstąpienia od umowy zawartej z (...) sp. z o.o.
Nie znajdując podstaw do uwzględnienia apelacji w odniesieniu do zasądzonych ustawowych odsetek od roszczenia głównego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 385 k.p.c., w tej części apelację oddalił. O kosztach postępowania odwoławczego postanowił na podstawie art. 98 § 1 k.p.c., uznając że pozwana przegrała sprawę w całości. W związku z tym powinna zwrócić powódce koszty zastępstwa procesowego ustalone w oparciu o treść § 6 ust. 7 w zw. z § 13 ust. 1 pkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu. (...)