Appeal allowed; lower court failed to verify if heirs rejected inheritance within the statutory period before confirming acquisition.
Legislator summary
AI generatedThe Court of Appeal overturned the Regional Court's decision to confirm inheritance acquisition due to a procedural flaw. The lower court failed to determine whether the heirs had rejected the inheritance within the six-month statutory period, treating the acquisition as final without verifying this critical fact. Consequently, the appeal was allowed, and the case was remanded for the lower court to ascertain the timing of the rejection declarations before ruling again.
Legislator headnote
AI generatedArt. 925 k.c.; Art. 1020 k.c.; Art. 670 k.p.c.; Art. 386 § 4 k.p.c.; Art. 13 § 2 k.p.c.: The acquisition of inheritance is provisional until heirs declare acceptance or rejection within the statutory period; a court ruling confirming acquisition is invalid if it fails to verify whether such declarations were made within the required timeframe.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt III Ca 1579/14, III Ca 1580/14 POSTANOWIENIE Dnia 20 sierpnia 2015 r. Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący - Sędzia SO Teresa Kołeczko - Wacławik Sędziowie: SO Andrzej Dyrda (spr.) SO Anna Hajda Protokolant stażysta Joanna Gołosz po rozpoznaniu w dniu 20 sierpnia 2015 r. na rozprawie sprawy z wniosku (...) Spółki Akcyjnej we W. z udziałem T. K., A. C., A. P. i J. P. (1) o stwierdzenie nabycia spadku na skutek apelacji uczestników postępowania A. P. i J. P. (1) od postanowienia Sądu Rejonowego w Wodzisławiu Śląskim z dnia 23 maja 2014 r., sygn. akt I Ns 911/13 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i sprawę przekazać do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w Wodzisławiu Śląskim, pozostawiając temu sądowi rozstrzygnięcie o kosztach postępowania odwoławczego. SSO Anna Hajda SSO Teresa Kołeczko – Wacławik SSO Andrzej Dyrda
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy w Wodzisławiu Śląskim postanowieniem z dnia 23 maja 2014r. stwierdził, że spadek po J. P. (2) zmarłym w dniu 30 sierpnia 2011r., ostatnio stale zamieszkałym w R. na mocy ustawy nabyli: jego siostra A. C., córka A. i E., jego brat J. P. (1), syn A. i E. oraz jego bratanek A. P., syn A. i E., każdy z nich po 1/3 części spadku. Orzeczenie to poprzedził ustaleniem, że J. P. (2) zmarł 30.08.2011r. w R. jako kawaler. Nie pozostawił potomstwa. W chwili jego śmierci nie żyli jego rodzice. Miał rodzeństwo, tj. J. P. (1) i A.
C.. Miał też brata R. P., który zmarł przed nim i miał syna A. P.. Uwzględniając powyższe, Sąd Rejonowy uznał, że zmarły nie pozostawił testamentu. Dziedziczenie po nim następuje według porządku ustawowego. Wskazując na porządek dziedziczenia ustawowego wynikający z art. 931-935 k.c., Sąd Rejonowy stwierdził, że do spadku zostali powołani siostra A. C., brat J. P. (1) oraz syn zmarłego brata R. A. P., którzy zgodnie z art. 932 k.c., dziedziczą oni w częściach równych. Apelację od tego orzeczenia wnieśli uczestnicy postępowania J.
P. (2) i A. P.. Zarzucili błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę postanowienia i mający wpływ na jego treść przez pominięcie złożonego w trakcie posiedzenia przez strony oświadczenia o odrzuceniu spadku w całości i wydanie orzeczenia bez uwzględnienia tego oświadczenia oraz naruszenie przepisów postępowania przez sporządzenie protokołu, który nie odzwierciedla przebiegu rozprawy. Na tych podstawach wnieśli o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania, ewentualnie dopuszczenie dowodu oświadczenia o odrzuceniu spadku który został oddalony przez Sąd I instancji, z odpisu wniosku o sprostowanie protokołu rozprawy, dopuszczenie dowodu z przesłuchania stron oraz wydanie postanowienia merytorycznego w sprawie przez zmianę zaskarżonego postanowienia.
W odpowiedzi na apelację wnioskodawca wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od uczestników postępowania J. P. (2) i A. P. solidarnie na rzecz wnioskodawcy kosztów postępowania apelacyjnego.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Apelacja musiała odnieść skutek. Stosownie do regulacji prawnej z art. 670 k.p.c. Sąd spadku bada z urzędu, kto jest spadkobiercą. Spadkobierca, zgodnie z art. 925 k.c., nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku i mimo, iż nabycie to następuje z mocy prawa, to jednak ze względu na całokształt regulacji prawnych na podstawie których spadkobierca może zostać wyłączony od dziedziczenia, nabycie to ma charakter prowizoryczny. Uwzględniając zarzuty podniesione w apelacji, należy zwrócić uwagę na konieczność ustalenia skuteczności oświadczenia uczestników postępowania o odrzuceniu spadku, również ze względu na skutek prawny taki oświadczenia wskazany w art. 1020 k.c., a mianowicie, że spadkobierca który spadek odrzucił, zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku.
Jak wynika aktu notarialnego sporządzonego w dniu 9 czerwca 2014 r. przed notariuszem Z. C. (Repertorium A Nr 2107/2014) uczestnicy postępowania złożyli w tym dniu oświadczenie o odrzuceniu spadku po zmarłym J. P. (2). Powyższa okoliczność, mimo, iż została złożona po wydaniu zaskarżonego postanowienia, musiała zostać uwzględniona w toku postępowania apelacyjnego. Zwrócić należy uwagę, że Sąd Rejonowy nie ustalił okoliczności, kiedy uczestnicy postępowania dowiedzieli się o śmierci spadkodawcy, poprzestając jedynie na ustaleniu, czy zostało już przez nich złożone oświadczenie o odrzuceniu spadku, które to ustalenia były następnie przedmiotem postępowania w przedmiocie sprostowania protokołu.
Wobec tego, nie zostało również stwierdzone, czy sześciomiesięczny termin do złożenia przez nich oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku już upłynął. W tym miejscu należy zwrócić uwagę na tezę wyrażoną przez Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 kwietnia 2011r. (I CSK 439/10). W orzeczeniu tym Sąd ten wskazał, że dla sądu [spadku] zmierzającego do wydania postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku kwestia, czy zostały złożone oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku ma znaczenie tylko o tyle, o ile warunkuje ustalenie, czy doszło do definitywnego nabycia spadku.
Do czasu złożenia tych oświadczeń lub upływu terminu do ich złożenia, nabycie spadku – chociaż ex lege – nie jest ostateczne. Niewyjaśnienie wskazanych powyżej okoliczności, czyniło zasadnym uznanie, że Sąd Rejonowy nie rozpoznał istoty sprawy, co z kolei uzasadniało, a zarazem czyniło koniecznym uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. Z podanych powyżej względów zaskarżone postanowienie jest wadliwe i dlatego apelację uczestników postępowania, jako uzasadnioną, uwzględniono orzekając jak w sentencji na podstawie art. 386 § 4 k.p.c. w związku z art. 13 § 2 k.p.c.\ Sąd Rejonowy przy ponownym rozpoznaniu sprawy winien ustalić, czy złożenie przez uczestników postępowania oświadczenia o odrzuceniu spadku było złożone w przepisanym terminie i po zbadaniu tej okoliczności, wyda ponownie postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku.
SSO Anna Hajda SSO Teresa Kołeczko – Wacławik SSO Andrzej Dyrda