Court allows revocation of settlement due to mutual error regarding payment amount in marital property division.
Legislator summary
AI generatedThe appellate court overturned the lower court's dismissal of the proceedings regarding the division of marital property. The appellant argued that a settlement agreement was signed under a mistake of fact, as the payment obligation was set at the full value of assets rather than half. The court found that both parties likely agreed to this unequal split, meaning the error was mutual and justified revoking the agreement.
Legislator headnote
AI generatedArt. 918 § 1 k.c.; Art. 84 § 1, 2 k.c.; Art. 88 § 1 k.c.: A settlement may be revoked if concluded under a mutual mistake of fact regarding the essential terms, provided the error was not obvious to the other party.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Sygn. akt II Cz 374/15 POSTANOWIENIE Dnia 10 czerwca 2015 r. Sąd Okręgowy w Bydgoszczy II Wydział Cywilny - Odwoławczy w następującym składzie: Przewodniczący - SSO Janusz Kasnowski (spr.) Sędziowie - SO Barbara Jankowska – Kocon SO Piotr Starosta po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2015 roku w Bydgoszczy na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M. W. przy uczestnictwie L. W. o podział majątku wspólnego na skutek zażalenia L. W. na postanowienie Sądu Rejonowego w Świeciu z dnia 11 marca 2015r. w sprawie o sygn. akt I Ns 696 / 12 postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. II Cz 374 / 15
UZASADNIENIE
W toku postępowania o podział majątku wspólnego wnioskodawczyni M. W. i uczestnik L. W. zawarli w dniu 4 lipca 2014r. ugodę, w ramach której dokonali podziału ruchomości (te opisali) o łącznej wartości 28 000 zł w ten sposób, że ich własność przejął uczestnik z obowiązkiem spłaty wnioskodawczyni w wysokości 28 000 zł (treść ugody – k.428 i 429). W piśmie z dnia 24 lipca 2014r. skierowanym do wnioskodawczyni uczestnikL. W. złożył oświadczenie o uchyleniu się od skutków prawnych ugody, którą zawarł pod wpływem błędu, co do określenia wysokości spłaty należnej wnioskodawczyni.
Wysokość spłaty obciążającej uczestnika została określona niezgodnie z wolą stron, bowiem winna wynieść połowę wartości ruchomości przejętych przez uczestnika, a nie równać się pełnej ich wartości. Zaaprobowanie stanu wynikającego z zapisanej treści ugory oznaczałoby, że uczestnik obok należnej wnioskodawczyni spłaty jej udziału, dodatkowo spłaciłby także swój udział w majątku wspólnym objętym ugodą. Według uczestnika takie rozwiązanie nie było objęte wolą jego i wnioskodawczyni w chwili zawarcia ugody, a błąd w określeniu wysokości jego spłaty powstał w chwili spisywania ugody w protokole rozprawy.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 11 marca 2015r. Sąd Rejonowy w Świeciu umorzył postępowanie w sprawie, w części dotyczącej podziału ruchomości opisanych w ugodzie zawartej przez wnioskodawczynie i uczestnika w dniu 4 lipca 2014r. Sąd Rejonowy wskazał, odwołując się do treści art.918 § 1 kc, że uchylenie się od skutków prawnych ugody zawartej pod wpływem błędu jest dopuszczalne tylko wtedy, gdy błąd dotyczy stanu faktycznego, który według treści ugody obie strony uważały za niewątpliwy, a spór albo niepewność nie byłyby powstały, gdyby w chwili zawarcia ugody strony wiedziały o prawdziwym stanie rzeczy.
W tej sprawie – jak stwierdził Sąd Rejonowy – błąd podnoszony przez uczestnika nie został uznany przez wnioskodawczynię za niewątpliwy, a w konsekwencji brak było podstaw do przyjęcia, że uczestnik uchylił się od skutków prawnych ugody zawartej w dniu 4 lipca 2014r. W tych okolicznościach Sąd Rejonowy umorzył postępowanie w zakresie objętym ugodą (na podstawie art.355 kpc w związku z art.203 § 4 kpc). W zażaleniu na postanowienie uczestnik L. W.domagał się jego uchylenia. Skarżący zarzucił Sądowi Rejonowemu: - naruszenie przez Sąd Rejonowy przepisów prawa materialnego, a dokładniej art.918 § 1 kc poprzez jego wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, że błąd co do wysokości należnej wnioskodawczyni spłaty z tytułu podziału majątku ruchomego nie jest niewątpliwy, w sytuacji gdy treść ugody dotknięta jest błędem rachunkowym powstałym w momencie spisywania ugody w protokole rozprawy; - naruszenia art.223 § 2 kpc w związku z art.203 § 4 kpc poprzez uznanie ugody za dopuszczalna w sytuacji, gdy jej treść jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
W uzasadnieni zażalenia skarżący przywołał argumenty, jak w uprzednio już przywołanym piśmie procesowym z dnia 24 lipca 2014r. (zażalenie uczestnika – k.644 do 646).
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Zażalenie uczestnika jest uzasadnione. Wnioskodawczyni i uczestnik zawarli w dniu 4 lipca 2014r. ugodę, w której określili ruchomości objęte majątkiem wspólnym i ich łączną wartość na kwotę 28 000 zł. Zdecydowali też, że własność tych ruchomości przypadnie uczestnikowi, który dokona spłaty na rzecz wnioskodawczyni, przy czym jej wysokość określono w takiej samej kwocie, jak wartość całkowitą ruchomości, a nie w kwocie odpowiadającej wysokości wartości jej udziału w majątku wspólnym tj. 14 000 zł (ugoda – k.428 i 429).
Lektura akt sprawy pokazuje, że zainteresowani toczą postępowanie od kilku lat, nie pozostają w zgodzie, a z okoliczności odnotowanych w protokole rozprawy i poprzedzających zawarcie ugody, nie wynika, by uczestnik deklarował chęć dokonania spłaty na rzecz wnioskodawczyni z tytułu przejętej własności ruchomości w wysokości przekraczającej jego udział, a tym bardziej do pełnej wartości ruchomości objętych ugodą. Już w świetle tego jawi się jako uzasadnione twierdzenie uczestnika, że zawarcie ugody nastąpi na równych warunkach, a nie z oczywistym naruszeniem jego interesu poprzez określenie obciążającej go spłaty na rzecz wnioskodawczyni w podwójnej wysokości tj. do pełnej wartości ruchomości objętych ugodą, a stanowiących majątek wspólny.
W sprawie zachodzą zatem podstawy do przyjęcia, że gdyby uczestnik wiedział, iż będzie musiał spłacić wnioskodawczynię kwotą 28 000 zł, a nie kwotą 14 000 zł, to nie zawarłby ugody na takich warunkach. Zdaniem Sądu Okręgowego także wnioskodawczyni zdawała sobie z tego sprawę, choć z oświadczeń złożonych na rozprawie w dniu 11marca 2015r., poprzedzającej wydanie zaskarżonego postanowienia, starała się twierdzić inaczej. Przyznała jedynie, że sama była zaskoczona hojnością uczestnika (k.603), ale nie zwróciła uwagi przy redagowaniu ugody i nie próbowała wyjaśnić, czym miałaby być spowodowana taka nagła zmiana stanowiska uczestnika - jego hojności.
Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje też zarzut drugi zażalenia, że Sąd Rejonowy nie był zwolniony od oceny, czy ugoda tej treści, w szczególności w zakresie ustalenia spłaty należnej wnioskodawczyni w wysokości pełnej wartości ruchomości objętych wspólnością majątkową małżeńską, nie stanowi naruszenia zasad współżycia społecznego tzn. czy nie jest niesprawiedliwa (zgodnie z art.203 § 4 kpc w związku z art.223 § 2 kpc i art.13 § 2 kpc). Prawdą jest, że Sąd nie powinien ingerować zbyt daleko i pochopnie w wolę stron czy uczestników postępowania zawierających ugodę, które mogą ułożyć jej treść w sposób swobodny, nawet tak, że prima facie wydawać się może niekorzystna dla jednego z nich.
Jednak w okolicznościach faktycznych tej konkretnej sprawy istnieją uzasadnione podstawy do przyjęcia, że spłata na rzecz wnioskodawczyni określona w ugodzie na 28 000 zł, a więc równa pełnej wartości ruchomości przyznanych uczestnikowi, przy udziale wnioskodawczyni równym 14 000 zł, byłaby niesprawiedliwa. W tym stanie rzeczy uznać należało, że uczestnik L. W. swoim oświadczeniem zawartym w piśmie z dnia 24 lipca 2014r. uchylił się od skutków zawarcia ugody sądowej w dniu 4 lipca 2014r., jako zawartej pod wpływem błędu (na podstawie art.918 § 1 kc oraz art.84 §1 i 2 kc i art.88 § 1 kc).
Dlatego też Sąd Okręgowy uwzględnił zażalenie uczestnika i dokonał zmiany zaskarżonego postanowienia o umorzeniu postępowania w części dotyczącej ruchomości objętych ugodą poprzez jego uchylenie (na podstawie art. 386 § 1 kpc w związku z art.397 § 2 i art.13 § 2 kpc). W istocie oznacza to, że ruchomości ujęte w ugodzie nadal są objęte przedmiotem niniejszego postępowania, co oczywiście nie wyklucza możliwości zawarcia nowej ugody co do sposobu ich podziału i ewentualnych spłat.