Supreme Court quashes appeal court decision rejecting cassation appeal due to missed court fee deadline. Court finds procedural error in assessing client's diligence regarding prison detention and mail censorship. Case remanded for reconsideration of fee waiver request and deadline restoration.

Sygn. akt II CZ 104/14 POSTANOWIENIE Dnia 25 marca 2015 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący) SSN Barbara Myszka (sprawozdawca) SSN Bogumiła Ustjanicz w sprawie z powództwa C. P. przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. o zapłatę, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 25 marca 2015 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 4 września 2014 r., 1. uchyla zaskarżone postanowienie w części odrzucającej skargę kasacyjną;

2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie. 2

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2014 r. Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną powoda C. P. od wyroku z dnia 26 lutego 2014 r., którym została oddalona jego apelacja od wyroku Sądu Okręgowego w P. z dnia 26 września 2013 r., oddalającego powództwo o zadośćuczynienie skierowane przeciwko Skarbowi Państwa - Dyrektorowi Aresztu Śledczego w P. W uzasadnieniu Sąd Apelacyjny powołał się na art. 3986 § 2 k.p.c. i stwierdził, że powód, pomimo wezwania doręczonego jego pełnomocnikowi w dniu 16 czerwca 2014 r., nie uiścił w terminie opłaty sądowej od skargi kasacyjnej.

W dniu 28 lipca 2014 r. pełnomocnik powoda złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej, twierdząc, że uchybienie terminowi do uiszczenia opłaty nastąpiło bez winy zarówno powoda, jak i jego pełnomocnika. Po odbyciu kary i opuszczeniu zakładu karnego we wrześniu 2013 r., powód pozostawał w kontakcie z pełnomocnikiem i po wydaniu niekorzystnego dla niego wyroku poinformował go o zamiarze wniesienia skargi kasacyjnej. W maju 2014 r. pełnomocnik podjął starania o uzyskanie od powoda dokumentacji niezbędnej do wniesienia skargi i złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, nie mógł jednak nawiązać z nim kontaktu.

Powód został aresztowany i osadzony w Areszcie Śledczym w S., o czym pełnomocnik dowiedział się pod koniec maja 2014 r. Niezwłocznie, w dniu 28 maja 2014 r. listem poleconym - priorytetem poinformował powoda o konieczności nadesłania pełnomocnictwa i dokumentów niezbędnych do złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych. Korespondencja ta została skierowana do ocenzurowania i powód otrzymał ją dopiero pod koniec czerwca 2014 r. Również list powoda do pełnomocnika, złożony w dniu 1 lipca 2014 r. w administracji Aresztu Śledczego, został skierowany do ocenzurowania i dotarł do pełnomocnika dopiero w dniu 11 lipca 2014 r.

Nadesłane przez powoda dokumenty zostały wypełnione wadliwie i konieczne stało się usunięcie braków, co nastąpiło dopiero w dniu 21 lipca 2014 r., w którym powód został doprowadzony na rozprawę w sprawie XII C …/11, toczącej się przed Sądem Rejonowym w P. 3 W dniu 30 lipca 2014 r. wpłynęła skarga kasacyjna powoda od wyroku z dnia 26 lutego 2014 r. Postanowieniem z dnia 4 września 2014 r. Sąd Apelacyjny oddalił wniosek powoda o przywrócenie terminu i odrzucił jego skargę kasacyjną. Stwierdził, iż nie można przyjąć, by w tygodniowym terminie od wezwania doręczonego w dniu 16 czerwca 2014 r. powód nie mógł z przyczyn przez siebie niezawinionych uiścić opłaty od skargi kasacyjnej albo złożyć wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych.

Z samej treści wniosku o przywrócenie terminu wynika, że powód z góry zakładał wystąpienie z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych, nie było zatem obiektywnych przeszkód do złożenia w przepisanym terminie oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (jedn. tekst: Dz.U. z 2014 r., poz. 1025 ze zm. - dalej: „u.k.s.c.”). Powód nie miał natomiast obowiązku dołączania do wniosku innych dokumentów, których notabene nie dołączył też do oświadczenia sporządzonego w dniu 21 lipca 2014 r.

Z treści wniosku wynika, że przyczyną uchybienia terminowi był brak kontaktu powoda z pełnomocnikiem, co z kolei było wynikiem niestaranności powoda, który nie poinformował pełnomocnika o osadzeniu go w zakładzie karnym. Powód nie wykazał ani nie uprawdopodobnił, by uchybienie terminowi nastąpiło z powodu przetrzymywania korespondencji przez władze więzienne, nie ma bowiem podstaw do przyjęcia, że pismo pełnomocnika wysłane w dniu 28 maja 2014 r. zostało doręczone powodowi dopiero pod koniec czerwca 2014 r. Uznając, że wniosek powoda o przywrócenie terminu jest w świetle art. 168 § 1 k.p.c. nieuzasadniony, Sąd Apelacyjny odrzucił skargę kasacyjną złożoną w dniu 30 lipca 2014 r., jako wniesioną po upływie terminu przewidzianego w art. 3985 § 1 k.p.c. (art. 3986 § 2 k.p.c.).

W zażaleniu na postanowienie Sądu Apelacyjnego odrzucające skargę kasacyjną powód zgłosił wniosek o rozpoznanie również postanowienia oddalającego wniosek o przywrócenie terminu. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie orzeczenie o przywróceniu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej. 4 Zarzucił naruszenie art. 3986 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, że istniały podstawy do odrzucenia skargi kasacyjnej, art. 168 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że uchybienie terminowi nie nastąpiło bez winy powoda, art. 102 ust. 2 u.k.s.c. w związku z art. 168 § 1 k.p.c. przez przyjęcie, że nie było przeszkód do złożenia wymaganego oświadczenia w terminie tygodnia od wezwania doręczonego pełnomocnikowi w dniu 16 czerwca 2014 r., i art. 169 § 2 k.p.c. przez przyjęcie, iż powód nie uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi nastąpiło na skutek przetrzymywania korespondencji przez władze więzienne oraz że pismo wysłane przez pełnomocnika w dniu 28 maja 2014 r. zostało mu doręczone dopiero pod koniec czerwca 2014 r.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Rozpoznając zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, Sąd Najwyższy – na podstawie art. 380 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c. - może rozpatrzyć także te postanowienia sądu drugiej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Kontroli Sądu Najwyższego podlega więc również postanowienie Sądu Apelacyjnego oddalające wniosek powoda o przywrócenie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej od wyroku tego Sądu z dnia 26 lutego 2014 r. (zob. uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 31 maja 2000 r., III ZP 1/00, OSNC 2000, nr 1, poz. 1 i z dnia 6 października 2000 r., III CZP 119/07, OSNC 2001 r., nr 2, poz. 22).

W świetle art. 168 § 1 k.p.c. przywrócenie terminu może nastąpić tylko wtedy, gdy niedokonanie czynności procesowej w terminie nastąpiło bez winy strony. Brak winy podlega przy tym ocenie z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Oddalając wniosek o przywrócenie terminu, Sąd Apelacyjny stwierdził, że nie było potrzeby dołączania do skargi kasacyjnej żadnych innych dokumentów poza oświadczeniem, o którym mowa w art. 102 u.k.s.c., że powód mógł bez jakichkolwiek przeszkód złożyć to oświadczenie w zakreślonym terminie oraz że uchybienie terminowi było jedynie wynikiem niestaranności powoda, który nie zawiadomił pełnomocnika o swoim aresztowaniu i pobycie w zakładzie karnym. 5 Nawiązując do przytoczonej argumentacji, trzeba przypomnieć, że do wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno być dołączone oświadczenie obejmujące szczegółowe dane o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania osoby ubiegającej się o zwolnienie od kosztów (art. 102 ust. 2 u.k.s.c.) oraz że wniosek o zwolnienie od kosztów strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego złożony bez dołączenia oświadczenia, o którym mowa w art. 102 ust. 2, przewodniczący zwraca bez wezwania o uzupełnienie braków formalnych (art. 102 ust. 4 u.k.s.c.).

Rację ma zatem skarżący podnosząc, że jego pełnomocnik mógł wprawdzie złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych w terminie tygodniowym od doręczenia mu pisma wzywającego o opłatę od skargi kasacyjnej, lecz wniosek taki, złożony bez wymaganego oświadczenia, nie byłby skuteczny, ponieważ podlegałby zwrotowi. Oceniając staranność strony ubiegającej się o przywrócenie uchybionego terminu trzeba natomiast uwzględniać możność podejmowania przez nią skutecznych czynności procesowych. Uszło również uwagi Sądu Apelacyjnego, że wezwanie o opłatę od skargi kasacyjnej zostało doręczone pełnomocnikowi w dniu 16 czerwca 2014 r., a więc w czasie kiedy już wiedział o aresztowaniu powoda i jego osadzeniu w zakładzie karnym.

Wynikało to z twierdzeń przytoczonych we wniosku o przywrócenie terminu i z dołączonej doń kserokopii potwierdzenia nadania w dniu 28 maja 2014 r. przesyłki poleconej do powoda na adres zakładu karnego. Nie można w tej sytuacji podzielić poglądu Sądu Apelacyjnego, że przyczyną uchybienia terminowi była niestaranność skarżącego, polegająca na zaniechaniu zawiadomienia pełnomocnika o swoim aresztowaniu i osadzeniu w zakładzie karnym. Sąd Apelacyjny nie wyjaśnił również okoliczności związanych z cenzurowaniem korespondencji kierowanej do skarżącego i wynikającym stąd opóźnieniem w jego kontaktach z pełnomocnikiem.

W konsekwencji konieczne stało się ponowne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu, nie można bowiem ani odeprzeć podniesionych przez skarżącego zarzutów naruszenia art. 168 § 1 i art. 3986 § 2 k.p.c., ani orzec co do istoty sprawy. Z tych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815 § 1 zdanie pierwsze w związku z art. 3941 § 3 k.p.c. uchylił zaskarżone postanowienie w części 6 odrzucającej skargę kasacyjną, powodując tym samym upadek tego postanowienia w części oddalającej wniosek o przywrócenie terminu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 16 listopada 2004 r., III CZP 62/04, OSNC 2005, nr 11, poz. 181).

O kosztach postępowania zażaleniowego orzeczono zgodnie z art. 108 § 2 w związku z art. 39821 i art. 3941 § 3 k.p.c.