Supreme Court dismisses Ombudsman's cassation regarding criminal restitution when a prior civil judgment covers only part of the loss.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed the Ombudsman's cassation against a regional court's decision imposing a partial restitution obligation on the defendant. The regional court ordered the defendant to pay 200,000 PLN for damages not covered by a prior enforceable payment order of 311,983.14 PLN. The court held that the principle of res judicata applies to the specific claim, not the underlying cause of action, allowing criminal restitution for the remaining loss.
Legislator headnote
AI generatedArt. 415 § 5 k.p.k.; Art. 366 k.p.c.; Art. 72 § 2 k.k. The principle of res judicata binds the court only to the specific claim adjudicated in a prior final judgment, permitting a criminal court to order restitution for damages exceeding the amount covered by that judgment.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt II KK 327/13 POSTANOWIENIE Dnia 8 października 2014 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Małgorzata Gierszon (przewodniczący) SSN Krzysztof Cesarz (sprawozdawca) SSN Kazimierz Klugiewicz Protokolant Anna Janczak przy udziale prokuratora Prokuratury Generalnej Krzysztofa Parchimowicza, w sprawie M. R. skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in. po rozpoznaniu w Izbie Karnej na rozprawie w dniu 8 października 2014 r., kasacji, wniesionej przez Rzecznika Praw Obywatelskich na korzyść skazanego od wyroku Sądu Rejonowego w Ł. z dnia 13 września 2005 r.
1) oddala kasację, 2) obciąża Skarb Państwa wydatkami poniesionymi przez Sąd Najwyższy, związanymi z rozpoznaniem kasacji. U Z A S AD N I E N I E Sąd Rejonowy w Ł. wyrokiem z dnia 13 września 2005 r., wydanym na posiedzeniu w trybie art. 343 § 1 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., uznał M. R. za winnego czynu wypełniającego dyspozycję art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zw. z art. 12 k.k., polegającego na tym, że oskarżony od 1 września 1999 r. do 2 marca 2000 r. w Ł., działając z góry określonym zamiarem w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadził do niekorzystnego rozporządzenia mieniem znacznej wartości w postaci 571 ton bananów wartości 974.410,51 zł „C.” sp. z o.o. 2 poprzez wprowadzenie w błąd co do zamiaru zapłaty za odebrany towar i na podstawie art. 294 § 1 k.k. wymierzył karę 3 lat pozbawienia wolności, a następnie na podstawie art. 343 § 2 pkt 2 k.p.k. wykonanie tej kary warunkowo zawiesił na okres próby 7 lat, zaś na podstawie art. 72 § 2 k.k. zobowiązał oskarżonego do „naprawienia szkody w części poprzez zapłatę na rzecz C.
Sp. z o.o. kwoty 200.000 (dwieście tysięcy) złotych w okresie próby” oraz zwolnił oskarżonego od kosztów sądowych. Wyrok nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 21 września 2005 r. Kasację od tego wyroku na korzyść skazanego w części dotyczącej nałożonego obowiązku na podstawie art. 72 § 2 k.k. wniósł Rzecznik Praw Obywatelskich, zarzucając „rażące i mogące mieć istotny wpływ na jego treść naruszenie prawa karnego procesowego, to jest art. 343 § 7 k.p.k. w zw. z art. 335 § 1 k.p.k., polegające na uwzględnieniu przez Sąd Rejonowy sprzecznego w wymogami prawa wniosku prokuratora i wydaniu wyroku zgodnego z tym wnioskiem w zakresie proponowanego obowiązku naprawienia szkody w sytuacji, gdy o roszczeniu wynikającym z popełnionego przez skazanego przestępstwa prawomocnie orzekł już wcześniej Sąd Okręgowy w postępowaniu o sygn.
X GNc …/01, prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu nakazowym z dnia 23 maja 2001 r., w konsekwencji czego doszło do rażącego naruszenia przepisu prawa procesowego – art. 415 § 5 k.p.k.” Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w części dotyczącej zobowiązania oskarżonego do naprawienia szkody. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie jest zasadna. Podstawy kasacyjne, określone w art. 523 § 1 k.p.k., obowiązują także podmioty szczególne wymienione z art. 521 k.p.k., w tym Rzecznika Praw Obywatelskich.
Oznacza to, że kasacja pochodząca od tego podmiotu może być wniesiona, gdy brak uchybień z art. 439 k.p.k., z powodu innego rażącego naruszenia prawa, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na treść orzeczenia. Tymczasem w kasacji nie wykazano, że Sąd Rejonowy dopuścił się zarzucanego naruszenia prawa. Tzw. klauzula antykumulacyjna z art. 415 § 5 k.p.k. stanowi, że m.in. obowiązku naprawienia szkody nie orzeka się, jeżeli o roszczeniu 3 wynikającym z popełnienia przestępstwa prawomocnie już orzeczono. Kasacja ograniczyła się jedynie do postawienia tezy, że w niniejszej sprawie doszło do przełamania tego zakazu.
Bowiem całkowita szkoda wyniosła – jak wynika z wyroku – 974.410,51 zł. Poszkodowany zaś w postępowaniu cywilnym w sprawie X GNc …/01 Sądu Okręgowego dochodził zasądzenia kwoty 311.983,14 zł tytułem częściowego naprawienia tej szkody. Nakazem zapłaty w tym postępowaniu uwzględniono w całości to powództwo. Jak trafnie wskazano w uzasadnieniu kasacji, Sąd na posiedzeniu przed wydaniem wyroku ujawnił dowody w postaci dokumentów ilustrujące powyższe okoliczności. Jest zatem oczywista wiedza o nich Sądu meriti. A skoro tak, to niepodobna zakładać, jak to się czyni w kasacji, że Sąd Rejonowy pomimo tej wiedzy rozstrzygnął o tym samym roszczeniu, co do którego wydano nakaz zapłaty, to jest o tożsamym roszczeniu w rozumieniu art. 415 § 5 k.p.k., jak twierdzi się w skardze kasacyjnej.
Byłoby tak, gdyby poszkodowany w procesie cywilnym dochodził całej należności, to jest kwoty 974.410,51 zł i powództwo zostało w całości uwzględnione, albo tyko w części np. co do kwoty 311.983,14 zł, zaś w pozostałej części oddalone. Powaga rzeczy osądzonej na którą powołuje się kasacja, zachodzi wtedy, gdy zapadło już prawomocnie rozstrzygnięcie dotyczące tego samego przedmiotu postępowania, czyli tego samego roszczenia procesowego (żądania), a nie wówczas, kiedy zachodzi ta sama podstawa rozstrzygnięcia (sporu).
Mówi o tym art. 366 k.p.c., w myśl którego „wyrok prawomocny” (tu – nakaz wydany w postępowaniu nakazowym) „ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z postawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia” (podkr. – SN). Tak jak poszkodowany . sp. z o.o. ma więc prawo żądania zapłaty pozostałej kwoty należności, to jest z wyłączeniem objętej nakazem zapłaty, tak Sąd na podstawie art. 72 § 2 k.k. był uprawniony do nałożenia na oskarżonego obowiązku naprawienia części szkody, o której nie orzeczono tym nakazem.
O dopuszczalności takiego postąpienia wypowiadał się wielokrotnie Sąd Najwyższy (zob. m.in. wyroki: z dnia 23 listopada 2010 r., IV KK 282/10 – Lex 667515, z dnia 26 września 2012 r., V KK 209/12 – Lex 1220961, z dnia 6 listopada 2012 r., IV KK 268/12 – Lex 1226754). Jeżeli prawomocne orzeczenie, o którym mowa w art. 415 § 5 in fine k.p.k., nie obejmuje całości wyrządzonej szkody z powodu dochodzenia 4 w innym postępowaniu tylko jej części, to możliwe jest orzeczenie w postępowaniu karnym np. na podstawie art. 72 § 2 k.k. obowiązku naprawienia szkody w pozostałej części.
Wracając na grunt niniejszej sprawy, Sąd wiedział o rozstrzygnięciu wydanym w dniu 23 maja 2001 r. w sprawie X GNc …/01, bo ujawnił jego treść. Znał również przepis art. 415 § 5 k.p.k., bo niepodobna temu organowi procesowemu zarzucić brak tak elementarnej wiedzy. Z uzasadnienia wyroku nie wynika w żaden sposób taki niedobór wiedzy, nie ma w nim przyznania wydania omyłkowego rozstrzygnięcia ani takich stwierdzeń, które upoważniałyby do wysnucia którejś z powyższych supozycji. To wszystko prowadzi do wniosku, że Sąd Rejonowy nałożył obowiązek naprawienia tej części szkody, która nie została objęta nakazem zapłaty, a jedynie nie dał temu wyrazu expressis verbis w wyroku.
Odmienne mniemanie wyrażone w kasacji nie wykracza poza nieuzasadnioną niczym spekulację. W rezultacie uznano, że skarga nie wykazała, iż Sąd meriti dopuścił się zarzucanego naruszenia prawa, co skutkowało jej oddaleniem oraz rozstrzygnięciem o wydatkach postępowania przed Sądem Najwyższym na podstawie art. 638 k.p.k.