Appeal court quashes ZUS decision for procedural error regarding Constitutional Court ruling deadline. The court found the Social Insurance Institution failed to recognize the one-month deadline for filing a request to reopen proceedings under Article 145a of the Administrative Procedure Code. Consequently, the court ordered the case to be remanded for proper handling of the request and the restoration of the deadline. The applicant is entitled to a refund of procedural costs totaling 210 PLN. The court emphasized that issuing a substantive decision after missing the statutory deadline constitutes a fatal procedural defect requiring the annulment of the act. This case clarifies that the Social Insurance Institution must strictly adhere to the one-month deadline for filing a request to reopen proceedings under Article 145a of the Administrative Procedure Code. Failure to observe this deadline renders the subsequent substantive decision void, necessitating the annulment of the act and remand for proper procedure. The court ruled that the Social Insurance Institution must strictly adhere to the one-month deadline for filing a request to reopen proceedings under Article 145a of the Administrative Procedure Code. Failure to observe this deadline renders the subsequent substantive decision void, necessitating the annulment of the act and remand for proper procedure. The court ruled that the Social Insurance Institution must strictly adhere to the one-month deadline for filing a request to reopen proceedings under Article 145a of the Administrative Procedure Code. Failure to observe this deadline renders the subsequent substantive decision void, necessitating the annulment of the act and remand for proper procedure.

Sygn. akt III AUa 400/13

WYROK W IMIENIU

RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 17 lipca 2013 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodniczący: SSA Roman Skrzypek Sędziowie: SSA Alicja Podczaska (spr.) SSA Ewa Madera Protokolant st.sekr.sądowy M. Piekiełek po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2013 r. na rozprawie sprawy z wniosku C. L. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R. o wznowienie postępowania w sprawie ustalenia prawa do emerytury zakończonego prawomocną decyzją ZUS Oddziału w R. z 14 lipca 2009r. na skutek apelacji wnioskodawczyni od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie z dnia 4 marca 2013 r. sygn. akt IV U 2004/12 I. u c h y l a zaskarżony wyrok i poprzedzającą go decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. z 27 wrze śnia 2012r. i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania bezpośrednio temu organowi rentowemu, II. z a s ą d z a od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R. na rzecz wnioskodawczyni C. L. kwotę 210 zł ( dwieście dziesięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 27.09.2012 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. po rozpatrzeniu wniosku C. L. z dnia 14.09.2012 r. odmówił wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z dnia 14.07.2009 r. odmawiającej prawa do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki . W uzasadnieniu swojej decyzji ZUS wskazał , że podstawą żądania wznowienia postępowania jest wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt K 5/11 , ogłoszony w Dzienniku Ustaw w dniu 08.03.2012 r.

Stosownie do przepisu art. 145 a § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego , można żądać wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ostateczną w przypadku , gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , umową międzynarodową lub ustawą , na podstawie którego została wydana decyzja . Skargę o wznowienie postępowania na tej podstawie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego . Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w przedmiotowej sprawie weszło w życie z dniem 08.03.2012 r. , a termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 10.04.2012 r.

Natomiast wniosek o wznowienie postępowania złożony został w dniu 14.09.2012 r. po upływie w/w terminu . W odwołaniu pełnomocnik wnioskodawczyni zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 6 k. p. a. w zw. z art. 149 k. p. a. oraz art. 151 k. p. a. poprzez wydanie na jednym etapie postępowania dwóch sprzecznych ze sobą rozstrzygnięć oraz art. 7 k. p. a. i art. 9 k. p. a. poprzez brak pouczenia strony o możliwości złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania . W uzasadnieniu wskazał , że postanowieniem z dnia 27.09.2012 r.

ZUS O/R. orzekł o wznowieniu postępowania w sprawie ustalenia prawa do emerytury , zakończonego decyzją z dnia 14.07.2009 r. Podstawą uwzględnienia wniosku skarżącej było orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.02.2012 r. , sygn. akt K 5/11 . Organ rentowy podkreślił , że postanowienie stanowi podstawę do przeprowadzenia postępowania co do przyczyn wznowienia oraz co do rozstrzygnięcia istoty sprawy . Jednocześnie , tego samego dnia , wydał decyzję o odmowie wznowienia postępowania z powodu nie zachowania miesięcznego terminu .

Tym samym co zarzuciło odwołanie , w obrocie prawnym istnieją dwa , sprzeczne ze sobą , wydane na podstawie tego samego przepisu art. 149 k. p. a. rozstrzygnięcia , których istnienie wzajemnie się wyklucza . Nadto w odwołaniu wskazano , że organ rentowy miał możliwość pouczyć stronę o prawie złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania . Wskazał , że skarżąca niezwłocznie po uzyskaniu informacji złożyła wniosek o wznowienie postępowania nie wiedząc , iż ustawowo określony termin minął , o czym nie została poinformowana .

Zdaniem pełnomocnika fakt , iż skarżąca nie była świadoma treści art. 145 a § 2 k. p. a. i niedotrzymania terminu był dla organu oczywisty i powinien skutkować pouczeniem jej o możliwości złożenia wniosku do przywrócenia terminu w trybie art. 9 k. p. a. W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o oddalenie odwołania . Wskazał , iż decyzją z dnia 14.07.2009 r. organ rentowy uchylił decyzję własną z dnia 24.11.1997 r. o przyznaniu wnioskodawczyni emerytury z tytułu opieki nad chorym dzieckiem i odmówił tego prawa .

Wnioskodawczyni , mimo prawidłowego pouczenia zawartego w tej decyzji , nie skorzystała z przysługującego jej środka zaskarżenia . Decyzja ta jest zatem prawomocna . W tej sytuacji właściwość w zakresie rozpatrzenia wniosku z dnia 14.09.2012 r. o wznowieniu postępowania zakończonego prawomocną decyzją należała do organu rentowego , który postanowieniem z dnia 27.09.2012 r. wznowił formalnie to postępowanie . W jego ramach ustalał , czy zostały spełnione warunki określone przepisami art. 145 a k. p. a. Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.02.2012 r. sygn. akt K 5/11 , zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw w dniu 08.03.2012 r. i od tej daty rozpoczął bieg miesięczny termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania .

Z uwagi na to , że ostatni dzień terminu przypadał kolejno na dwa dni świąteczne ( 8-9 kwietnia 2012 r. ) , miesięczny termin uległ wydłużeniu dodatkowo o dwa dni tj. do 10.04.2012 r. Po ustaleniu , że wniosek z dnia 14.09.2012 r. został złożony po dniu 10.04. 2012 r. , a więc po terminie , a jednocześnie nie został złożony wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie organ rentowy wydał decyzję z dnia 27.09.2012 r. o odmowie wznowienia postępowania w sprawie uprawnień do emerytury o symbolu EWK zakończonej prawomocną decyzją z dnia 14.07.2009 r.

Odpowiadając na zarzuty pełnomocnika wnioskodawczyni zawarte w odwołaniu organ rentowy wskazał , że nie można mówić o rozbieżnych rozstrzygnięciach , bowiem postanowienie o wznowieniu ma jedynie charakter formalno – procesowy i nie kończy sprawy , a jedynie służy ustaleniu zaistnienia lub nie podstaw do wznowienia postępowania . W wyniku ustaleń wniosek o wznowienie postępowania z dnia 14.09.2012 r. został załatwiony decyzją merytoryczną z dnia 27.09.2012 r. o odmowie wznowienia postępowania . Zatem kontroli Sądu podlegać będzie zasadność odmowy wznowienia postępowania .

Sąd Okręgowy w Krośnie rozpoznając sprawę wyrokiem z 4 marca 2013 r. oddalił odwołanie . W pisemnym uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Sąd ustalił niesporny stan faktyczny sprawy ; Decyzją z dnia 24.11.1997 r. organ rentowy w oparciu o Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15.05.1989 r. w sprawie uprawnień do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki ( Dz. U. Nr 28 , poz. 149 ) przyznał wnioskodawczyni emeryturę od 01.11.1997 r. Decyzją z dnia 14.07.2009 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w wyniku postępowania wyjaśniającego z dnia 22.06.2009 r. odmówił C.

L. prawa do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi stałej opieki i wstrzymał wypłatę emerytury . W dniu 14.09.2012 r. wnioskodawczyni wniosła o wznowienie postępowania powołując się na treść wyroku TK z 28.02.2012 r. sygn. K 5/11. Postanowieniem z dnia 27.09.2012 r. organ rentowy postanowił wznowić postępowanie w sprawie o emeryturę zakończonej prawomocną decyzją ZUS O/R. z dnia 14.07.2009 r. , a następnie decyzją z dnia 27.09.2012 r. odmówił wznowienia postępowania . Zatem w ocenie Sądu Okręgowego przedmiotem sporu było ustalenie , czy organ rentowy zasadnie odmówił C.

L. wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ZUS w R. z dnia 14.07.2009 r. w której odmówił prawa do wcześniejszej emerytury pracowników opiekujących się dziećmi wymagającymi opieki . Żądanie wznowienia postępowania zdaniem Sądu Okręgowego nie było zasadne . Stosownie do przepisu art. 145 a ustawy Kodeksu postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania w przypadku , gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją , umową międzynarodową lub z ustawą , na podstawie którego została wydana decyzja .

W tej sytuacji skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego . Wyrokiem z dnia 28 lutego 2012 r. , sygn. akt K 5/11 , Trybunał Konstytucyjny stwierdził , że art. 114 ust 1a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest niezgodny z zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa wynikającą z art. 2 oraz z art. 67 ust 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej . Orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego zostało ogłoszone w dniu 08.03.2012 r. i z tą datą weszło w życie .

Również z tą datą rozpoczął się miesięczny termin do wniesienia skargi o wznowienie postępowania w trybie art. 145 a k. p. a. Wnioskodawczyni złożyła wniosek o wznowienie postępowania w dniu 14.09.2012 r. a zatem po upływie ustawowego terminu , o czym została pouczona w dniu złożenia wniosku . Mając powyższe na uwadze Sąd Okręgowy uznał , że zaskarżona decyzja ZUS odpowiada prawu , a odwołanie podlega oddaleniu w trybie art. 477 14 § 1 k. p. c. Apelację od powyższego wyroku Sądu I instancji wniósł w imieniu wnioskodawczyni ustanowiony pełnomocnik procesowy .

Apelacja zarzuca naruszenie : - art. 233 § 1 k. p. c. w zw. z art. 477 14 § 1 k. p. c. , art. 468 § 1 i § 2 pkt 3 k. p. c. poprzez wybiórczą ocenę materiału dowodowego , nieustalenie okoliczności spornych pomiędzy stronami postępowania i nieprzeprowadzenie w tym zakresie czynności wyjaśniających oraz oddalenie odwołania bez rozpoznania wszystkich podniesionych w nim zarzutów . Apelacja zawiera wniosek o :

1) uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji organu rentowego i wznowienie postępowania , względnie 2) uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Instancji . W toku rozprawy apelacyjnej wniesiono również o zasądzenie kosztów postępowania od strony przeciwnej . W obszernym uzasadnieniu apelacji pełnomocnik wnioskodawczyni wskazał na uchybienia ZUS w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie spornej decyzji , jak również zarzucił , że zaskarżony wyrok został wydany jedynie w oparciu o niesporną okoliczność daty złożenia wniosku o wznowienie postępowania .

W uzasadnieniu apelacji wskazano również na to , że orzekając o istocie sprawy Sąd nie odniósł się do zarzutu pełnomocnika wnioskodawczyni o pominięciu przez organ okoliczności związanych z , zawartymi we wniosku , przyczynami usprawiedliwiającymi przekroczenie terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania i nie nadania im właściwego znaczenia, które organ powinien wziąć pod uwagę chociażby ze względu na przedstawioną przez stronę sytuację życiową i specyfikę niniejszego postępowania . Jeżeli strona podniosła we wniosku okoliczności uprawdopodabniające brak winy w ewentualnym niedochowaniu ustawowego terminu do złożenia pisma , a w jej interesie leżało potraktowanie ich przez organ , jako wniosku o przywrócenie terminu , to kierując się zasadą ochrony słusznego interesu ubezpieczonego organ powinien właśnie tak je potraktować , a w razie wątpliwości wezwać stronę do jego sprecyzowania czy uzupełnienia .

Również nie odniósł się Sąd do podniesionego w odwołaniu zarzutu , że wymóg pisemnego wezwania strony do uzupełnienia braku , o którym mowa w art. 64 § 2 k. p. a. nie można skutecznie zastąpić pouczeniem , na które powołuje się organ . Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji .

Sąd Apelacyjny zważył co następuje :

Apelacja wnioskodawczyni jest uzasadniona i skutkuje wydaniem orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd drugiej instancji . Sąd Okręgowy ustalił prawidłowo niesporny pomiędzy stronami stan faktyczny sprawy . Ustalenia te w całości podziela Sąd Apelacyjny i przyjmuje za własne . Postępowanie dotyczyło odwołania od decyzji z dnia 27.09.2012 r. w której organ rentowy odmówił wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną 14.07.2009 r. z powodu niezachowania przez składającą skargę 1- miesięcznego terminu z art. 145 a § 2 k. p. a.

Postanowieniem wydanym w tym samym dniu organ rentowy wznowił postępowanie na skutek wniosku C. L. o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z 14.07.2009 r. złożonego w trybie art. 145 a k. p. a. ze wskazaniem orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28.02.2012 r. sygn. K 5/11. Sąd Okręgowy rozpoznając przedmiotową sprawę ograniczył się do stwierdzenia , niespornej okoliczności niezachowania przez zgłaszającą wniosku o wznowienie postępowania jednomiesięcznego terminu do wznowienia postępowania z treści art. 145 a § 2 k. p. a. i oddalił odwołanie .

Tymczasem postępowanie organu rentowego , zakończone wydaniem spornej decyzji jak słusznie zarzuca apelacja było dotknięte szeregiem wad i nieprawidłowości , mających wpływ na decyzję będącą przedmiotem postępowania odwoławczego . W pierwszej kolejności należy zauważyć , że pismo z 14.09.2012 r. stanowiące wniosek C. L. o wznowienie postępowania zawiera elementy wniosku o przywrócenie terminu z art. 145 a § 2 k. p. a. Wniosek ten nie został rozpoznany przez organ rentowy który z kolei wydał postanowienie o wznowieniu postępowania .

Jest to procedowanie nieprawidłowe w przypadku bowiem niezachowania terminu z art. 145 a § 2 k. p. a. prowadzenie dalszego postępowania zmierzającego do merytorycznego rozpatrzenia sprawy ( poprzez wydanie decyzji ) jest niedopuszczalne . Przystąpienie bowiem do rozpoznania sprawy wznowieniowej w przypadku niedotrzymania przez wnioskodawczynię ustawowego terminu do złożenia wniosku i wydanie decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty jest dotknięte wadą nieważności postępowania ( art. 156 § 1 pkt 2 k. p. a. ) wobec rażącego naruszenia art. 145 a § 2 k. p. a.

– bowiem tylko wniosek złożony w terminie należy uznać za dopuszczalny . Organ rentowy , który zorientował się o przekroczeniu terminu z art. 145 a § 2 k. p. a. już po wydaniu postanowienia o wszczęciu postępowania wznowieniowego winien to postępowanie umorzyć . Zachowanie terminu stanowi warunek skuteczności wniosku o wznowienie postępowania , a zatem jeżeli doszło do błędnego wszczęcia postępowania , to organ powinien takie postępowanie umorzyć ( wydając postanowienie ) . Tymczasem organ rentowy wydał decyzję – a więc orzeczenie merytoryczne na podstawie art. 151 k. p. a. w której wykazuje niezachowanie terminu z art. 145 a § 2 k. p. a.

Rozstrzygnięcie takie jest niedopuszczalne . Nie jest to bowiem postanowienie wydane w trybie art. 149 § 3 k. p. o odmowie wznowienia postępowania – na które służy zażalenie , a nie odwołanie do Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych . Organ rentowy bowiem postanowieniem z 27.09.2012 r. wznowił już postępowanie . Powyższe , świadczy o całkowitej nieznajomości przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego przez pracowników organu rentowego , który w imieniu tego organu w sposób zupełnie niezrozumiały i naruszający powołane wyżej przepisy rozpoznali wniosek C.

L. o wznowienie postępowania . Powyższe powoduje konieczność wydania orzeczenia kasatoryjnego przez Sąd Apelacyjny w celu przeprowadzenia przez organ rentowy właściwego postępowania w sprawie złożonego wniosku o wznowienie postępowania i wniosku o przywrócenie terminu do złożenia takiego wniosku . Z tych względów Sąd Apelacyjny zgodnie z art. 477 14a k. p. c. orzekł jak w sentencji wyroku . Orzeczenie o kosztach procesu w tym o kosztach zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 w zw. z art. 108 k. p. c. przy uwzględnieniu taryfowych stawek tego wynagrodzenia z § 13 ust 1 pkt 12 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie … ( Dz.

U. Nr 97 poz. 887 ze zm.) oraz o opłacie na podstawie art. 36 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych ( Dz. U. Nr 167 poz. 1398 ze zm.) .