Supreme Court dismisses appeal against appellate court's rejection of judge recusal request as inadmissible under civil procedure law.

Sygn. akt I CZ 27/06 POSTANOWIENIE Dnia 19 maja 2006 r. Sąd Najwyższy w składzie : SSN Tadeusz Wiśniewski w sprawie z powództwa M. S. przeciwko M. S. o rozwód, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2006 r., zażalenia powoda na postanowienie Sądu Apelacyjnego w […] z dnia 8 marca 2006 r., odrzuca zażalenie. 2 Uzasadnienie Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2006 r. Sąd Apelacyjny jako sąd przełożony oddalił wniosek powoda o wyłączenie wskazanych imiennie sędziów Sądu Okręgowego w P. oraz sędziego Sądu Rejonowego w M. delegowanego do Sądu Okręgowego w P. Zażalenie powoda na to postanowienie Sąd Apelacyjny odrzucił jako niedopuszczalne postanowieniem z dnia 8 marca 2006 r. W zażaleniu skarżący, zarzucając naruszenie art. 394 § 1 i 2 k.p.c., wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpoznanie zażalenia na postanowienie Sądu Apelacyjnego o odmowie wyłączenia sędziów.

Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zażalenie przysługuje tylko w wypadkach określonych wyraźnie w ustawie procesowej. W postępowaniu rozpoznawczym postanowienia zaskarżalne tym środkiem odwoławczym wymieniają art. 394 § 1 i art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Jako że przepisy te przewidują wyjątki od zasady niezaskarżalności postanowień formalnych wydawanych w toku postępowania, nie powinny być interpretowane rozszerzająco. Z przepisu art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c. wywieść można normę, że zażalenie do sądu drugiej instancji przysługuje na postanowienia sądu pierwszej instancji, których przedmiotem jest oddalenie wniosku o wyłączenie sędziego.

Za utrwalony w orzecznictwie Sądu Najwyższego należy uznać pogląd, że sąd przełożony nad sądem, w którym sprawa się toczy, rozstrzygający na podstawie art. 52 § 1 in fine k.p.c. o wyłączeniu sędziego, działa w zastępstwie tego sądu. Jeżeli zatem sądem właściwym do rozstrzygnięcia o wyłączeniu sędziego będzie sąd pierwszej instancji, sąd przełożony orzekający w oparciu o art. 52 § 1 k.p.c. również działał będzie jako sąd pierwszej instancji (por. uchwałę z dnia 11 marca 1968 r., III CZP 12/68, OSNC 1968, nr 11, poz. 180, uchwałę siedmiu sędziów z dnia 21 lutego 1972 r., III CZP 76/71, OSNC 1972, nr 9, poz. 152, wpisaną do księgi zasad prawnych, uchwałę z dnia 6 marca 1998 r., III CZP 70/97, OSNC 1998, nr 9, poz. 132).

Nie ulega wątpliwości, że na wydane przez sąd okręgowy działający jako sąd przełożony nad sądem rejonowym postanowienie o oddaleniu wniosku 3 o wyłączenie sędziego służyć będzie, na podstawie powołanego art. 394 § 1 pkt 10 k.p.c., zażalenie do sądu apelacyjnego. Sytuacja przedstawia się odmiennie, gdy sądem przełożonym właściwym do rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziego jest sąd apelacyjny. Sąd ten również orzekać będzie jako sąd pierwszej instancji. Niemniej jednak, z przepisu art. 394 § 1 wynika jednoznacznie, że zażalenie przysługuje do sądu drugiej instancji.

Sąd Najwyższy nie może natomiast w żadnym razie być uznany – poza wyjątkiem przewidzianym w art. 390 § 1 w zw. z art. 397 § 2 k.p.c. – za sąd drugiej instancji, jak wymaga tego art. 394 § 1 in principio k.p.c. Wynika stąd, że art. 394 § 1 k.p.c. nie stanowi podstawy zażalenia na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego wydane przez sąd apelacyjny działający jako sąd przełożony. Za podstawę do zaskarżenia takiego postanowienia nie można również uznać przepisów art. 3941 § 1 i 2 k.p.c. Przepisy te enumeratywnie wymieniają postanowienia, na które służy zażalenie do Sądu Najwyższego.

Z ich brzmienia wynika, że zażalenie oparte na ich podstawie przysługuje wyłącznie na postanowienia wydane przez sąd drugiej instancji. Tymczasem w analizowanej sytuacji procesowej sąd apelacyjny orzeka jako sąd pierwszej instancji. Nie bez znaczenia pozostaje tu także okoliczność, że zażalenie do Sądu Najwyższego przysługuje w ściśle określonych przez ustawodawcę wypadkach. Przedstawione argumenty prowadzą do wniosku, że de lege lata na postanowienie oddalające wniosek o wyłączenie sędziego wydane przez sąd apelacyjny, działający na podstawie art. 52 § 1 k.p.c. jako sąd przełożony, nie służy zażalenie.

Stanowisko takie zajął również Sąd Najwyższy w postanowieniach z dnia 17 września 2003 r., II CZ 80/03 (niepubl.) i z dnia 26 listopada 2003 r., III CZ 117/03 (niepubl.). Wszystko to oznacza, że zaskarżeniu do Sądu Najwyższego nie podlega również postanowienie Sądu Apelacyjnego o odrzuceniu zażalenia na jego postanowienie o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego. Z podanych względów orzeczono jak w sentencji (art. 3941 § 3 k.p.c. w związku z art. 39821 i art. 373 k.p.c.). jc