Supreme Court dismisses appeals regarding land transfer to state, ruling administrative act created usage right not ownership.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court dismissed both the State Treasury's and the bankruptcy administrator's appeals against a lower court's refusal to register state ownership of land. The lower court correctly determined that a 1972 administrative decision granted the state a usage right rather than full ownership, as the relevant regulations did not transfer title. Consequently, the court held that without proof of ownership, the state could not be registered as the owner in the land registry.
Legislator headnote
AI generatedUstawa o gospodarce terenami w miastach i osiedlach; Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r.; Decyzja administracyjna tworząca prawo użytkowania nie przenosi własności; Brak zgody na oddanie gruntu w użytkowanie nie zmienia charakteru czynności; Wniosek o wpis dokumentów stanowiących podstawę własności musi być spełniony.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedFull text
Sygn. akt III CK 108/05 POSTANOWIENIE Dnia 12 października 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Strus (przewodniczący, sprawozdawca) SSN Tadeusz Żyznowski SSN Zbigniew Kwaśniewski w sprawie z wniosku Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta K. przy uczestnictwie Syndyka Masy Upadłości (…) Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych w K. i (…) Spółdzielni Mleczarskiej w K. o wpis do księgi wieczystej, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 12 października 2005 r., kasacji wnioskodawcy i kasacji uczestnika Syndyka Masy Upadłości (…) Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych w K. od postanowienia Sądu Okręgowego w K. z dnia 5 listopada 2004 r., sygn. akt II Ca (…), oddala obie kasacje.
Uzasadnienie Sąd Okręgowy w K. po rozpoznaniu apelacji Syndyka masy upadłości (…) Przedsiębiorstwa Robót Telekomunikacyjnych w K. od postanowienia Sądu Rejonowego w K. oddalającego wniosek Skarbu Państwa - Prezydenta m. K. o odłączenie z ksiąg wieczystych nr (…) nieruchomości oznaczonych jako działki nr (…)/4, (…)/2, (…)/4, (…)/4 oraz 31/4 i dokonanie wpisów: właściciela – Skarbu Państwa oraz (…)PRT jako użytkownika, postanowieniem z 5 listopada 2004 r. oddalił apelację. W sprawie tej wnioskodawca żądał wpisów na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej m.
K. z 4 maja 1972 r. nr GKM.(…) zarządzającej przekazanie nieruchomości przez (…) Spółdzielnię Mleczarską w K. wymienionemu wyżej przedsiębiorstwu państwowemu. 2 Sąd Rejonowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał tytułu własności Skarbu Państwa, dodając (ponad podstawę wpisu powoływaną we wniosku), że nieruchomości nie znajdowały się w granicach terenu urbanizacyjnego w rozumieniu art. 23 ust. 2 i 5 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach). Sąd odwoławczy rozpoznający apelację Syndyka masy upadłości (…)PRT w K. potwierdził trafność oceny prawnej dokumentów dołączonych do wniosku oraz wyprowadzonej stąd konkluzji wniosku, iż nie nastąpiło przejście własności nieruchomości na rzecz państwa, a z powoływanej decyzji wynika tylko przekazanie nieruchomości przedsiębiorstwu przez dotychczasowego właściciela, tj.
Spółdzielnię Mleczarska w użytkowanie odpłatne na czas nieokreślony. Od tego postanowienia kasacje wnieśli Skarb Państwa oraz uczestnik Syndyk masy upadłości (…)PRT. Kasacja uczestnika oparta na obydwu podstawach zarzucała naruszenie art. 6268 § 2 k.p.c. oraz § 10 rozp. Rady Ministrów z dnia 31 maja 1962 r. r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. 1969 r. Nr 3, poz.19) przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, ponieważ w ocenie skarżącego należało stosować art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.
U. 1969 r. Nr 22, poz. 159 ze zm.). Skarżący zarzucił również naruszenie art. 6268 § 2 k.p.c. przez błędne ustalenie treści decyzji Prezydium Rady Narodowej m. K. odnośnie do podmiotu przekazującego, którym wg skarżącego był organ administracji państwowej a nie (…) Spółdzielnia Mleczarska, co wywierało skutki określone w art. 3 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach. Na tej podstawie Syndyk domagał się zmiany postanowienia i uwzględnienia wniosku. Kasacja Skarbu Państwa, który nie zaskarżył postanowienia sądu pierwszej instancji zarzucała naruszenie art. 626 § 2 k.p.c. polegające na ustaleniu, że wymieniana decyzja organu administracji nie stanowi tytułu własności mimo, że przekazaniu podlegały tylko tereny państwowe, tj. stanowiące jego własność oraz naruszenie art. 3 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach przez uznanie skuteczności przekazania w użytkowanie przedsiębiorstwa państwowego gruntu należącego do innego podmiotu (spółdzielni) niż państwo.
Wnioskodawca również wnosił o zmianę zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku o wpis. Uczestnicząca w postępowaniu (…) Spółdzielnia Mleczarska w piśmie procesowym domagała się odrzucenia kasacji wnioskodawcy oraz oddalenia kasacji uczestnika. Sąd Najwyższy zważył, co następuje. 3 Syndyk masy upadłości przyjmuje za podstawę wywodu tezę, że z art. 3 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach wynikała dopuszczalność przekazywania w użytkowanie jedynie terenów państwowych i z tej przesłanki wyprowadza wniosek, że grunty objęte decyzją stanowiły własność państwa.
Oparcia dla tego wnioskowania poszukuje również w podmiotowej warstwie czynności przekazania dokonywanej przez organ administracji państwowej. Również wnioskodawca na tym sylogizmie opiera podstawę kasacji. Rozstrzygnięcie o zasadności stanowisk skarżących winno być oparte na treści przepisów ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach w brzemieniu nadanym w jednolitym tekście. Treść powoływanego przez skarżących art. 3 w dacie wydania decyzji była następująca: Art. 3.
1. Tereny państwowe mogą być przekazywane jednostkom państwowym i organizacjom społecznym w użytkowanie, innym zaś osobom prawnym i osobom fizycznym oddawane w użytkowanie wieczyste.
2. Organizacjami społecznymi w rozumieniu niniejszej ustawy są organizacje polityczne, związki zawodowe i organizacje spółdzielcze, prócz spółdzielni budownictwa mieszkaniowego i rolniczych spółdzielni produkcyjnych. Użytkowanie terenów przekazywanych organizacjom społecznym jest odpłatne. Nie można jednak pominąć faktu, że nie było to jedyne unormowanie przekazywania gruntów. W ustawie z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości art. 54 ust. 1 stanowił, że zasady i tryb przekazywania nieruchomości pomiędzy jednostkami gospodarki uspołecznionej, właściwość organów w tych sprawach oraz zasady rozliczania określa Rada Ministrów w drodze rozporządzenia.
Takie rozporządzenie w sprawie zasad i trybu przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych, zostało wydane w dniu 4 października 1958 r. (Dz.U.58.67.332). Zgodnie z jego § 17, w zakresie uregulowanym tym rozporządzeniem utraciły moc przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. w sprawie przekazywania nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354). W tym miejscu usprawiedliwiona jest wątpliwość, czy rozporządzenie z 1958 r. regulowało przekazywanie przedsiębiorstwom państwowym nieruchomości organizacji społecznych, zwłaszcza spółdzielczych.
Uzasadniona jest odpowiedź przecząca. Zarówno definicja przekazania jako dotycząca podporządkowania 4 (nieruchomości, zakładu, przedsiębiorstwa) pod nadzór organu administracji państwowej, jak i podmiotowe ograniczenie przekazywania (między organizacjami, przez które należało rozumieć przedsiębiorstwa oraz instytucje państwowe i jednostki budżetowe), wskazują, że zakresem podmiotowym rozporządzenia objęto przekazywanie zakładów i nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi. Oznaczałoby to, że przekazywanie nieruchomości między jednostkami gospodarki uspołecznionej, gdy - jak w rozpoznawanej sprawie – przekazującą była organizacja społeczna (spółdzielnia) podlegało nadal przepisom rozporządzenia Rady Ministrów z 2 sierpnia 1949 r., a przepisy wymienionej wyżej ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (art. 57 ust. 1 i 2 wg. jednolitego tekstu:
Dz.U.61.18.94), obowiązującej do 1 sierpnia 1985 r., w omawianym zakresie utrzymywały w mocy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. Uchylenie ich nastąpiło w sposób pośredni przez wydanie kolejnego rozporządzenia z dnia 31 maja 1962 r. w sprawie przekazywania terenów w miastach i osiedlach (Dz. U. nr 35, poz. 159). W chwili wydawania decyzji PRN m. K. z 4 maja 1972 r. rozporządzenie to obowiązywało w wersji nadanej w jednolitym tekście (Dz. U. 1969 r., nr 3. poz. 19). Dla rozstrzygnięcia kasacji istotna w nim jest podstawa odwołująca się nie tylko do przepisów ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach ale również do art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, przy czym podział materii normatywnej według powołanych podstaw nie budzi większych wątpliwości, ponieważ rozdział 4 rozporządzenia (§ § 10-12) wykracza poza przedmiot regulacji zawarty w ustawie z 14 lipca 1961 r. i realizuje cele zbliżone do aktu normującego wywłaszczenia, tj. pozyskiwanie terenów inwestycyjnych w ramach systemu planowej gospodarki ukierunkowanej przede wszystkim na obsługę jednostek gospodarki uspołecznionej jako ogniw systemu centralnego planowania gospodarczego.
Przepisy te nie były skorelowane z prawem cywilnym i pomijały cywilnoprawne aspekty przekazania. Ponieważ kodeks cywilny obowiązywał również jednostki gospodarki uspołecznionej, a podstawowym trybem przekazania była zgoda organizacji społecznej lub jej organizacji nadrzędnej (§ 11) nie było przeszkód aby charakter czynności przekazania (dokonywanej w decyzji) określić przy pomocy konstrukcji cywilnoprawnej. Należy dodać, że prawo użytkowania nieruchomości - jak podkreślano w literaturze przedmiotu – służyło przede wszystkim zaspokajaniu potrzeb ówczesnych jednostek gospodarczych. 5 Osnowa decyzji z dnia 4 maja 1972 r. nie pozostawia wątpliwości, że mimo braku zgody na oddanie gruntu w użytkowanie organ administracji państwowej rozstrzygający wniosek przedsiębiorstwa państwowego wybrał tę postać prawnego władania nieruchomością.
Nie ma zatem żadnych podstaw do tłumaczenia decyzji jako aktu przenoszącego własność, a powołanie się organu decyzyjnego w jej części wstępnej na art. 3 ust. 1 ustawy o gospodarce terenami w miastach i osiedlach obok § 10 rozporządzenia RM z 31 maja 1962 r. jest błędem wynikającym prawdopodobnie z braku rozróżnienia dwoistości podstawy prawnej i przedmiotu regulacji zawartej w tym rozporządzeniu. Legalność - w ramach ówczesnych standardów ochrony własności – aktu przekazania ma decydujące znaczenie dla konstatacji, że ocena prawna sądu drugiej instancji o braku podstawy do wpisania w dziale II księgi wieczystej Skarbu Państwa ma decydujące znaczenie dla uznania obydwu kasacji jako pozbawionych usprawiedliwionej podstawy kasacyjnej.
Powołany w kasacjach przepis art. 6268 § 2 k.p.c. odczytany łącznie z § 1 oraz art. 6269 k.p.c. nie pozostawia wątpliwości, odnośnie do ponoszenia przez wnioskodawcę skutków niedołączenia do wniosku o wpis dokumentów stanowiących odpowiednią podstawę. Z tych przyczyn na podstawie art. 39312 k.p.c. kasacje podlegały oddaleniu.