Supreme Court quashes appeal judgment for violating civil procedure rules on evidence assessment and reasoning.
Legislator summary
AI generatedThe Supreme Court quashed the District Court's appeal judgment and remanded the case for retrial due to procedural violations. The lower court failed to properly assess evidence regarding the termination of a lease agreement and did not adequately explain its reasoning for overturning the first-instance findings. Consequently, the Supreme Court ruled that the appeal court exceeded its role by substituting its own judgment without sufficient control over the evidence and facts.
Legislator headnote
AI generatedArt. 382 ust. 1 k.p.c.; Art. 233 § 1 k.p.c.; Art. 328 § 2 k.p.c.; Art. 393 § 1 k.p.c.: An appellate court must control the entire evidence material and provide specific reasons for rejecting the first-instance court's assessment of facts and evidence; substituting its own judgment without such control violates the appellate court's statutory role.
Keywords
AI generatedCited Legislation
AI generatedCited Case Law
AI generatedFull text
Sygn. akt V CK 73/05
WYROK W IMIENIU
RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 11 sierpnia 2005 r. Sąd Najwyższy w składzie: SSN Zbigniew Kwaśniewski (przewodniczący) SSN Barbara Myszka SSN Tadeusz Żyznowski (sprawozdawca) w sprawie z powództwa Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych przeciwko Zakładom Rolnym "S.(...)" Spółce z o.o. w S. o wydanie nieruchomości, po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 11 sierpnia 2005 r., kasacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 8 października 2004 r., sygn. akt II Ca (...), uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w W. do ponownego jej rozpoznania oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu za instancję kasacyjną.
Uzasadnienie Sąd Okręgowy - zaskarżonym wyrokiem - zmienił orzeczenie Sądu Rejonowego i uwzględnił w całości powództwo oraz orzekł o kosztach procesu za obie instancje. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia przytoczył ustalenia Sądu pierwszej instancji z których wynika, że strony zawarły dnia 1 października 1995 r. umowę dzierżawy na czas oznaczony 10 lat spornej nieruchomości rolnej o powierzchni 159,18 ha. Działając w imieniu i na rzecz powodowej Agencji Spółka „A.(...)„ poinformowała pozwany Zakład 2 Rolny o zamiarze zbycia tej nieruchomości i wniosła o rozwiązanie umowy dzierżawy za porozumieniem stron.
Strona pozwana nie była zainteresowana - wobec braku zasobów finansowych - nabyciem dzierżawionej nieruchomości. Prowadziła rozmowy z pełnomocnikiem Agencji W. P. mające na celu uregulowanie stosunków z przyszłym nabywcą przez zawarcie umowy dzierżawy spornej nieruchomości na następne 10 lat. Takiej treści oświadczenie wobec dzierżawcy złożył także M. M. ubiegający się o nabycie tej nieruchomości. Dnia 22 czerwca 2001 r. Zarząd pozwanego Zakładu Rolnego złożył oświadczenie, że nie korzysta z przysługującego tej stronie prawa pierwokupu i wyraża zgodę na rozwiązanie umowy dzierżawy pod warunkiem skutecznego przetargu.
Dzień podpisania protokołu uzgodnień z przeprowadzonego przetargu z przyszłym nabywcą nieruchomości wyznaczał datę skutecznego przetargu. W wyniku przeprowadzonego przetargu nabywcą ustalony został M. M. Protokół z tego przetargu sporządzony został 16 lipca 2001 r., a dnia 2 października 2001 r. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa złożyła oświadczenie, że z dniem 16 lipca 2001 r. rozwiązuje umowę dzierżawy. Pismem z dnia 29 października 2001 r. Zarząd Zakładu Rolnego zawiadomił Agencję, że pod pojęciem skuteczny przetarg rozumie się fakt podpisania notarialnej umowy sprzedaży z przyszłym nabywcą.
W dniu 16 grudnia 2002 r. Zarząd strony pozwanej uchylił się od złożonego oświadczenia woli o rozwiązaniu umowy dzierżawy. W akcie notarialnym z dnia 11 lutego 2002 r. dyrektor Oddziału Terenowego Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa w W. uchylił się od skutków prawnych złożonego oświadczenia woli, powołując się na wprowadzenie w błąd przez przedstawicieli miejscowej Gminy. W kolejnym akcie notarialnym z dnia 16 lipca 2003 r. Prezes Agencji Nieruchomości Rolnych (poprzednio Agencja Własności Rolnych Skarbu Państwa) udzielił Dyrektorowi Oddziału Terenowego Agencji w W. pełnomocnictwa do zbycia przedmiotowych nieruchomości M.
M., które wygasło po upływie 3 miesięcy od jego udzielenia. Ostatecznie Dyrektor Oddziału Terenowego Agencji odmówił podpisania umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości. W ocenie Sądu Okręgowego złożenie przez pozwany Zakład, jako dzierżawcę, skutecznego oświadczenia o zgodzie na rozwiązanie umowy dzierżawy doszło do rozwiązania zawartej umowy dzierżawy. Wbrew stanowisku Sądu Rejonowego, nie doszło do zawarcia między stronami umowy o treści, że doprowadzi strona powodowa do zawarcia umowy dzierżawy przyszłego nabywcy ze stroną pozwaną Brak jest podstawy aby sprzedawca nieruchomości mógł kształtować treść przyszłej umowy dzierżawy z nabywcą nieruchomości i dotychczasowym dzierżawcą. 3 Kasację złożył pozwany Zakład Rolny „S.(...)” Sp. z o.o.
Skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie art. 61 i 705 k.c. przez niewłaściwe ich zastosowanie oraz art. 65 § 2 k.c. przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Nadto naruszenie art. 382 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. przez błędną ocenę dowodów zebranych przez Sąd pierwszej instancji i braku wskazania, w czym tkwi wadliwość stanowiska tego Sądu oraz braku odniesienia się do zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci zeznań świadków W. P., M. M., M. P., M. N. i K. W., którzy potwierdzają jaki był zamiar stron oraz naruszenie art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. przez brak wyjaśnienia podstawy prawnej wyroku.
Wskazując na powyższe strona pozwana wnosiła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu do ponownego rozpoznania. Sąd Najwyższy - po uwzględnieniu postanowień art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania cywilnego... (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98) – zważył co następuje: Rozstrzygającymi o zasadności kasacji są zarzuty oparte na podstawie z art. 3931 pkt 2 k.p.c. bowiem dotyczą one samej natury postępowania apelacyjnego i realizacji w praktyce sądów drugiej instancji uchwały składu siedmiu sędziów z dnia 23 marca 1999 r. , III CZP 59/98 (OSNC 1999, nr 7-8, poz. 124), mającej moc zasady prawnej, przesądzającej o możliwości zmiany przez sąd drugiej instancji ustaleń faktycznych stanowiących podstawę wydania wyroku sądu pierwszej instancji bez przeprowadzenia postępowania dowodowego uzasadniającego odmienne ustalenia.
Wskazana w art. 382 k.p.c. kompetencja sądu odwoławczego uprawniająca do dokonywania własnych ustaleń na podstawie materiału w postępowaniu pierwszo-instancyjnym zmierza do zapewnienia realizacji nakazu sprawności postępowania (art. 45 ust. 1 Konstytucji), jednakże z zachowaniem instancyjności (art. 176 ust. 1 Konstytucji). Wskazana instancyjność oznacza podział postępowania między sądy różnych instancji, i powierzenie sądowi pierwszoinstancyjnemu rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy cywilnej, a sądowi drugiej instancji dokonanie kontroli prawidłowości przeprowadzonego postępowania oraz wydanego w jego wyniku orzeczenia.
Przeprowadzony podział nie wyklucza przeprowadzenia przez wyższą instancję postępowania dowodowego w zakresie, w jakim to jest niezbędne do sprawdzenia zasadności oraz legalności kontrolowanego orzeczenia. Merytoryczny charakter postępowania apelacyjnego, podkreślany w powołanej uchwale z dnia 23 marca 1999 r., zmierza do naprawienia błędów popełnionych przez są pierwszej instancji i w tym znaczeniu postępowanie apelacyjne 4 jest przedłużeniem postępowania przeprowadzonego przed sądem pierwszej instancji. Przedmiotem badania jest cały materiał zebrany w sprawie.
Sąd pierwszej instancji na podstawie osobowych środków dowodowych, i ze wskazaniem oceny zeznań świadków w aspekcie przesłanek z art. 233 § 1 k.p.c. ustalił, że warunkiem rozwiązania umowy dzierżawy „... nie było tak naprawdę samo skuteczne przeprowadzenie przetargu, lecz zawarcie przez nabywcę nieruchomości – po jej skutecznym nabyciu – umowy dzierżawy ze stroną pozwaną, liczącą i nalegającą na kontynuację tego stosunku prawnego”. Eliminacja wadliwości, które – w ocenie sądu drugiej instancji – związane są z podstawą faktyczną pierwszoinstancyjnego rozstrzygnięcia wymaga odniesienia się do ustaleń i argumentacji, którymi kierował się – przy ocenie dowodów – sąd pierwszej instancji.
W razie zaistnienia rozbieżności, niezbędnym minimum jest wskazanie, czego nie zawiera uzasadnienie zaskarżonego wyroku, dlaczego sąd drugiej instancji uważa za wadliwą ocenę dowodów i w konsekwencji ustalenia dokonane w postępowaniu pierwszoinstancyjnym (por. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2000 r., II CKN 924/98 – OSNC 2000, nr 11, poz. 201). Podjęcie przez sąd odwoławczy decyzji co do istoty sprawy powinno być poprzedzone kontrolą przeprowadzoną przez ten sąd. Kontrola ta obejmuje także zgodność rozstrzygnięcia sądu z dokonanymi ustaleniami faktycznymi oraz adekwatności tych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym.
Odmienna praktyka sprowadzająca się do zastępowania własnym orzeczeniem orzeczenia sądu pierwszej instancji koliduje z rolą procesową sądu drugiej instancji, którego orzeczenia – ze względu na wprowadzone ograniczenia dostępu do trzeciej instancji w ogóle nie podlegają jakiemukolwiek sprawdzeniu. W drastycznej sytuacji sąd drugiej instancji może działać jako jedna i ostateczna instancja. Dlatego też kwestia objęcia badaniem całości materiału zebranego w toku postępowania należy do zasadniczych także z punktu widzenia wskazanych na wstępie postanowień Konstytucji.
Z powyższych przyczyn podstawę kasacji z art. 3931 pkt 2 k.p.c. należy uznać za wykazaną. Sąd Okręgowy orzekał z naruszeniem art. 382 w zw. z art. 233 § 1 k.p.c. oraz art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., co prowadzi do uwzględnienia kasacji i uchylenia zaskarżonego wyroku z przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania (art. 39313 według jego numeracji i brzmienia obowiązującego w dacie wydania zaskarżonego orzeczenia).